Korzyści skali

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Wraz ze wzrostem produkcji z poziomu Q do Q2, koszt jednostkowy zmniejsza się z C do C1. LRAC to krzywa długookresowego kosztu przeciętnego (jednostkowego).

Korzyści skali[1] – pojęcie z zakresu mikroekonomii oznaczające występujące w długim okresie zjawisko obniżania przeciętnych kosztów całkowitych w miarę zwiększania skali produkcji[2] i wprowadzania nowych technologii[3], określane są również jako rosnące przychody względem skali[4]. Najważniejszym powodem występowania korzyści skali jest rozkładanie się kosztów stałych przedsiębiorstwa na większą liczbę wyprodukowanych jednostek[5].

O tym, jak duże są korzyści skali i jak długo przedsiębiorstwo może je osiągać, decydują wynikające ze specyfiki firmy czynniki technologiczne, ekonomiczne i organizacyjne[6], które w dużym stopniu wpływają na przebieg krzywej długookresowych kosztów przeciętnych[7].

Uzyskiwanie korzyści skali jest jedną z koncepcji wyjaśniających dominację dużych przedsiębiorstw w gospodarce światowej[7]. Jest to jeden z powodów łączenia się przedsiębiorstw oraz powstawania oligopoli[8].

Wstęp[edytuj | edytuj kod]

W długookresowej analizie produkcji nie uwzględnia się kategorii kosztów stałych (wszystkie koszty traktowane są jako zmienne), ponieważ w długim okresie przedsiębiorstwo chcąc maksymalizować zyski może dostosowywać nakłady poszczególnych czynników, a także techniki produkcji i rozmiary działalności, w zależności od sytuacji na rynku[4][7].

Rozróżniane są wewnętrzne oraz zewnętrzne korzyści skali. Te pierwsze związane są ze zwiększeniem rozmiarów danego przedsiębiorstwa, drugie natomiast wynikają ze wzrostu produkcji w całej gospodarce lub jej gałęzi[9].

Zjawiskiem odwrotnym są niekorzyści skali[10], które występują, gdy długookresowe koszty przeciętne rosną wraz ze wzrostem produkcji, a więc koszty rosną szybciej niż rozmiary produkcji[7].

Koncepcja korzyści skali wywodzi się z czasów prac Adama Smitha i początków ekonomii jako nauki. Dostrzeżono wówczas korzyści płynące ze specjalizacji i podziału pracy[11].

Definicja[edytuj | edytuj kod]

O rosnących korzyściach skali[2] mówimy, gdy:

[12],

co oznacza, iż proporcjonalny wzrost nakładu każdego czynnika produkcji skutkuje wzrostem produkcji większym niż proporcjonalny (dla malejących oraz stałych korzyści – odpowiednio: mniejszy oraz równy).

Określenie korzyści skali dla funkcji Cobba-Douglasa[edytuj | edytuj kod]

Funkcja produkcji Cobba-Douglasa postaci o parametrach

w zależności od sumy parametrów i charakteryzuje się[13]:

  • stałymi korzyściami skali, gdy
  • rosnącymi korzyściami skali, gdy
  • malejącymi korzyściami skali, gdy

Źródła korzyści skali[edytuj | edytuj kod]

Do źródeł korzyści skali należy zaliczyć rozłożenie kosztów stałych na wiele jednostek produkcji. Poza tym, wewnętrznymi źródłami korzyści skali są różnorodne czynniki technologiczne, finansowe czy marketingowe[7][8][12]:

Technologiczne źródła korzyści skali[edytuj | edytuj kod]

  • specjalizacja pracowników i podział pracy, skutkujące wyższą wydajnością pracy,
  • niepodzielne i kosztowne czynniki produkcji (np. dźwigi budowlane, kombajny, piece hutnicze) w dużych firmach mogą być wykorzystane efektywnie,
  • właściwości fizyczno-technologiczne, np. reguła kwadrat-sześcian (przykład kontenera, którego objętość wzrasta szybciej niż koszty zwiększania powierzchni jego ścian),
  • stosowanie technologii produkcji wielkoskalowej,
  • możliwość prowadzenia produkcji wielofazowej bez konieczności transportowania półfabrykatów między fabrykami (obniżenie kosztów transportu, magazynowania),
  • możliwość wykorzystania odpadów (np. poprzez uruchomienie produkcji ubocznej),
  • możliwość prowadzenia kosztownych prac badawczo-rozwojowych i wprowadzania na rynek nowych produktów i rozwiązań, co zwiększa konkurencyjność firmy (przykładem są międzynarodowe korporacje z branży informatycznej, nowoczesnych technologii).

Finansowe źródła korzyści skali[edytuj | edytuj kod]

  • rozłożenie ryzyka skutkujące większą stabilnością i zaufaniem wobec dużych firm, dzięki czemu mogą one korzystać z wielu źródeł finansowania,
  • faworyzowanie firm przez pożyczkodawców firm z większym majątkiem (duże firmy uzyskują kredyt łatwiej i na korzystniejszych warunkach).

Marketingowe źródła korzyści skali[edytuj | edytuj kod]

  • hurtowe zakupy dużych ilości materiałów, opakowań itp. pozwalają na wynegocjowanie niższych cen jednostkowych u dostawców, rabaty itp.,
  • koszty pakowania i transportu nie wzrastają proporcjonalnie do wielkości sprzedaży (stają się relatywnie niższe przy większej skali),
  • koszty marketingowe, reklama, utrzymanie działu sprzedaży są z reguły dla większych firm dużo niższe w przeliczeniu na jednostkę produkcji.

Niekorzyści skali[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też: Koszty skali (niekorzyści skali).

Wraz ze zwiększaniem skali działalności przedsiębiorstwa, od pewnego jej poziomu korzyści skali mogą przestać być osiągane. Pojawiają się tzw. niekorzyści skali. Tym pojęciem określa się spadek efektywności wynikający ze zwiększania się wraz ze wzrostem produkcji długookresowego przeciętnego kosztu całkowitego[14]. Głównym źródłem niekorzyści skali są trudności w zarządzaniu coraz większym przedsiębiorstwem, utrudnione relacje między kierownictwem a personelem, występowanie wielu szczebli zarządzania. Ponadto często pracownicy mogą czuć się wyobcowani i anonimowi, a przez to tracić motywację do pracy.

Trudności te, występujące w przypadku zbyt dużych rozmiarów przedsiębiorstwa, nazywane są menedżerskimi niekorzyściami skali[15].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b W zależności od publikacji korzyści skali (jako zjawisko obniżenia kosztu przeciętnego wskutek zwiększenia skali produkcji) bywają nazywane rosnącymi korzyściami skali lub rosnącymi przychodami względem skali, zaś niekorzyści skali – analogicznie – malejącymi korzyściami (przychodami względem) skali; por. Varian (2013) s. 364 lub Woźny (2016) s. 27, 31 lub Begg, Fisher, Dornbusch: Ekonomia, t. 1, PWE, 1993, s. 202. Kontrowersyjna jest również kwestia relacji między pojęciami efekt skali a korzyści (niekorzyści) skali. Wynika to częściowo z faktu, iż czasami przy ich definiowaniu operuje się pojęciem przychodu zamiast kosztu przeciętnego (przykłady powyżej), co – jak twierdzą Milewski, Kwiatkowski (2016) – jest niezbyt precyzyjne. Por. Krugman P., Wells R., Mikroekonomia, Warszawa: PWN, 2012, s. 569 – autorzy wyróżniają korzyści skali i niekorzyści skali jako dwa z trzech rodzajów efektów skali (trzeci to stałe efekty skali, które Varian (2013) nazywa stałymi korzyściami skali).
  2. a b Korzyści skali (jako zjawisko obniżenia kosztu przeciętnego) bywają również nazywane rosnącymi korzyściami skali lub rosnącymi przychodami względem skali, podczas gdy niekorzyści skali – analogicznie – malejącymi korzyściami (przychodami względem) skali; por. przypis 1.
  3. Encyklopedia popularna PWN, wyd. XXIX, PWN, Warszawa 1999
  4. a b H.R. Varian, Mikroekonomia. Kurs średni – ujęcie nowoczesne, wyd. PWN, Warszawa 2013, s. 363-366.
  5. Matthew Bishop: Essential economics: an A−Z guide. New York: Bloomberg Press, 2009, s. 100−101. ISBN 978-1-57660-351-2.
  6. Zob. sekcja Źródła korzyści skali.
  7. a b c d e R. Milewski, E. Kwiatkowski, Podstawy ekonomii, PWN, Warszawa, 2016, s. 137.
  8. a b Dach Zofia Mikroekonomia dla studiów licencjackich. Wydawnictwo Naukowe SYNABA. Kraków 2005.
  9. Milewski, Kwiatkowski (2016), Podstawy..., s. 139.
  10. Zob. sekcja Niekorzyści skali.
  11. S.M.Sheffrin A.O’Sullivan, Economics: Principles in Action, Upper Saddle River, New Jersey, 2003, s. 157.
  12. a b Ł.Woźny, Lecture Notes on Microeconomics, Szkoła Główna Handlowa (SGH), Warszawa 2016, s. 27.
  13. Woźny (2016), Lectures..., s. 29.
  14. N. Gregory Mankiw, Mark P. Taylor: Mikroekonomia. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2022, s. 220. ISBN 978-83-208-2478-0.
  15. Milewski, Kwiatkowski (2016), Podstawy..., s. 137–138.