Krytonosek turzycowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krytonosek turzycowy
Scytalopus iraiensis[1]
Bornschein, Reinert & Pichorim, 1998
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd tyrankowce
Rodzina krytonosowate
Rodzaj Scytalopus
Gatunek krytonosek turzycowy
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EN pl.svg

Krytonosek turzycowy (Scytalopus iraiensis) – gatunek małego ptaka z rodziny krytonosowatych. Występuje endemicznie w Brazylii w 20 lokalizacjach. Zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Krytonoska turzycowego zaobserwowano po raz pierwszy w kwietniu 1997 w regionie Kurytyby (wschodnia część stanu Parana, Brazylia). Holotyp pochodził z okolic Quatro Barras w tym samym stanie. Była to dorosła samica, odłowiona 5 czerwca 1997 w okolicy Quatro Barras na wysokości około 900 m n.p.m. u prawego wybrzeża Iraí, co znalazło odzwierciedlenie w drugim członie nazwy naukowej irainensis. Prócz tego zebrano kilka paratypów – trzy dorosłe samce i młodą samicę[3].

Blisko spokrewniony z krytonoskiem śniadym (S. speluncae), od którego niezależnie od wieku i płci odróżnia 9 cech, z czego 5 odnoszących się do krtani i krtani dolnej (syrinx), w tym jej umięśnienia; z pozostałych wymienić można[3]:

  • dłuższy mostek; ponadto jego najbardziej tylna część (metasternum) jest węższa, podobnie jak i cały mostek.
  • szersze sterówki, środkowa para mierzy średnio 9,1 mm (n=28)
  • przednia powierzchnia wyrostka głosowego (processus vocalis) jest równoległa wobec ścianki krtani

oraz częstotliwość wydawanych dźwięków – u krytonoska turzycowego wynosi ona 0,7-3,6 kHz, u śniadego zaś 1,7-4,8 kHz[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Krytonosek turzycowy mierzy około 12,5 cm długości[4]; u holotypu rozpiętość skrzydeł wynosiła 15,7 cm. Długość ciała mierzona od bliższego głowie końca nozdrzy jest równa 7,7 mm, zaś od dalszego od ciała końca nozdrzy 5,4 mm. Skrzydła mierzą 45,4 mm długości, ogon 38,9 mm, a skok 18,2 mm. Masa ciała 12,4 g[3]. Formuła skrzydłowa dla gatunku: 5>6=4>7=3>2>1>8>9>10[3].

Dalszy opis dotyczy holotypu. Kantarek, wierzch głowy, czoło, kark, grzbiet, pokrywy skrzydłowe i sterówki czarne. Gardło szare. Klatka piersiowa i pozostała część spodu ciała ciemnoszare. Okolice oczu, pokrywy uszne oraz boki szyi szare, wpadające w czarniawe. Boki ciała wykazują podobne ubarwienie, jednak są delikatnie brązowo prążkowane. Lotki I rzędu, oraz pierwsze z II rzędu, z wierzchu o barwie sepii; pozostałe lotki II rzędu z wierzchu czarne. Nogi jasnobrązowe. Tęczówka szarobrązowa. Dziób czarny z szarobrązową końcówką[3].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Wedle danych BirdLife International z 2009 krytonosek turzycowy występuje w 20 miejscach w Brazylii – w stanach Minas Gerais, Parana i Rio Grande do Sul[4]; w momencie odkrycia znano 3[3]. Wedle BirdLife może być spotykany do 950 m n.p.m.[4]

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Występuje na podmokłych obszarach u wybrzeży rzek, z gęstą roślinnością osiągającą 60-180 cm wysokości. Środowisko tego gatunku zdominowane jest przez ponikło, prócz tego występuje np. przygiełka (ciborowate), drżączka (wiechlinowate). Wśród roślinności wyróżniają się krzewy, jak Baccharis, sadziec (astrowate), kiścień (wrzosowate), Myrsine parvifolia (Myrsinaceae)[3].

U samicy odłowionej 5 czerwca plamy lęgowej nie stwierdzono[3]. Na jednym z osobników stwierdzono kleszcze z rodzaju Amblyomma (Ixodidae) oraz larwy roztoczy z rodziny Tromboliculidae[3].

Wśród resztek występujących w treści żołądkowej krytonoska turzycowego odnaleziono szczątki karaczanów (Blattodea), pluskwiaków (Hemiptera), przedstawicieli cykadokształtnych (Cicadomorpha), zajadkowatych (Reduviidae), chrząszczy (Coleoptera) – w tym ryjkowcowatych (Curculionidae)[3].

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Przez IUCN gatunek klasyfikowany jako zagrożony wyginięciem (EN, Endangered) i posiada taki status od momentu bycia sklasyfikowanym. Zagrożeniem dla krytonoska turzycowego jest silna fragmentacja środowiska. Do tego tama na Iraí zalała lokalizacje, z których po raz pierwszy wykazano tego ptaka; w otoczeniu postępuje urbanizacja i budowa dróg. Populacja szacowana jest na mniej niż 1000 osobników[4].

Przypisy

  1. Scytalopus iraiensis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. BirdLife International 2012, Scytalopus iraiensis [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2015 [online], wersja 2014.3 [dostęp 2015-03-15] (ang.).
  3. a b c d e f g h i j k Bornschein, Marcos Ricardo; Reinert, Bianca Luiza & Pichorim, Mauro. Description, ecology and conservation of a new Scytalopus tapaculo from southern Brazil, with comments regarding the morphology of the family. „Ararajuba”. 6 (1), s. 3-36, 1998 (port.). 
  4. a b c d Marsh Tapaculo Scytalopus iraiensis. BirdLife International. [dostęp 12 maja 2014].