Czubajka czerwieniejąca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Kumulatka obszarpana)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czubajka czerwieniejąca
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina pieczarkowate
Rodzaj Chlorophyllum
Gatunek czubajka czerwieniejąca
Nazwa systematyczna
Chlorophyllum rachodes (Vittad.) Vellinga 2002
Mycotaxon 83: 416 (2002)
Macrolepiota rhacodes 20061022wb cropped.jpg
Chlorophyllum rachodes a1 (5).JPG
Chlorophyllum rachodes a2 (1).jpg
Chlorophyllum rachodes a1 (3).JPG

Czubajka czerwieniejąca (Chlorophyllum rachodes (Vittad.) Vellinga) – gatunek grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Chlorophyllum, Agaricaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1835 r. Carlo Vittadini nadając mu nazwę Agaricus rachodes. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 2002 r. Else C. Vellinga, przenosząc go do rodzaju Chlorophyllum[1]. Ma ponad 20 synonimów naukowych. Niektóre z nich[2]:

  • Agaricus puellaris Fr.
  • Agaricus procerus var. rhacodes (Vittad.) Rabenh. 1844
  • Agaricus rhacodes Vittad. 1835
  • Agaricus rhacodes Vittad. 1835 var. rhacodes
  • Chlorophyllum venenatum (Bon) Lange & Vellinga 2008
  • Lepiota procera var. rhacodes (Vittad.) Massee 1893
  • Lepiota rhacodes (Vittad.) Quél. 1872
  • Lepiota rhacodes (Vittad.) Quél. 1872 subsp. rhacodes
  • Lepiota rhacodes (Vittad.) Quél. 1872(var. rhacodes
  • Lepiotophyllum rhacodes (Vittad.) Locq. 1942
  • Lepiotophyllum rhacodes (Vittad.) Locq. 1942 var. rhacodes
  • Leucocoprinus rhacodes (Vittad.) Pat. 1900
  • Macrolepiota rhacodes (Vittad.) Singer 1951
  • Macrolepiota rhacodes (Vittad.) Singer 1951. var. rhacodes
  • Macrolepiota rhacodes var. venenata (Bon) Gminder 2003
  • Macrolepiota venenata Bon 1979

Polską nazwę nadał Franciszek Błoński w 1890 r., wówczas bowiem gatunek ten zaliczany był do rodzaju Macrolepiota (czubajka)[3]. W 2002 został przeniesiony do rodzaju Chlorophyllum, tak więc nazwa podana przez F. Błońskiego jest już niezgodna z nową nazwą naukową[2]. W niektórych atlasach grzybów jest opisywany jako kumulatka obszarpana, brak jednak potwierdzenia tej nazwy w opracowaniach naukowych.

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Średnica 8–15 cm, u młodych owocników kulisty, u starszych parasolowaty. Skórka ma kolor szarobrązowy lub brązowy i pokryta jest włóknistymi, okółkowo ustawionymi, brunatnymi, ciemniejszymi i wyraźnie odstającymi łuskami[4].

Blaszka

Białe, czasami są na nich krople cieczy, po wyschnięciu zmieniają barwę na oliwkowozieloną. Pod wpływem nacisku czerwienieją[5].

Trzon

Wysokość do 15 cm, grubość 1–1,5 cm. U podstawy rozszerza się w kształt bulwy; prawie gładki, początkowo koloru białego, z czasem staje się bardziej brązowy, bez śladu pręgowań. Pod kapeluszem biały pierścień, który daje się przesuwać wzdłuż trzonu. Po uszkodzeniu barwi się na czerwonawo[4].

Miąższ

Białawy, po uszkodzeniu zmienia kolor na pomarańczowoochrowy. W smaku łagodny, bez zapachu[4].

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki gładkie, elipsoidalne, o rozmiarach 9–12 × 6–7 μm[4].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Występuje w Ameryce Północnej, Europie i Nowej Zelandii[6]. W Europie Środkowej jest pospolity[5], w Polsce również[7].

Rośnie na brzegach lasów, w parkach i na polanach śródleśnych w lasach liściastych i iglastych[4].

Znaczenie[edytuj]

Grzyb mikoryzowy[3]. Grzyb jadalny[4], jednak mało smaczny. Nie posiada tak charakterystycznego aromatu, jak czubajka kania. Przez grzybiarzy często jednak bywa z nią mylona. U niektórych wrażliwych osób powoduje przejściowe dolegliwości żołądkowo-jelitowe[7].

Gatunki podobne[edytuj]

  • tzw. czubajka dziewczęca (czubajka żółknąca, Leucoagaricus nympharum), o bardziej wysmukłym i delikatnym owocniku pokrytym białymi łuseczkami. Różni się też miąższem, który jest biały i po uszkodzeniu zmienia barwę tylko nieznacznie (lekko czerwienieje)[4].
  • czubajka kania (Macrolepiota procera). Ma trzon z zygzakowatym wzorem i jej miąższ nie zmienia barwy po uszkodzeniu, a łuski na kapeluszu nie są tak odstające[5].
  • czubajka gwiaździsta (Macrolepiota konradii). Jest mniejsza, jej kapelusz na środku nie jest postrzępiony, łuski są przylegające, zaś powierzchnia trzonu jest jasnobrązowa i pokryta drobnymi łuseczkami. Miąższ w trzonie początkowo różowieje, później brązowieje, ale powoli[7].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. a b Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-20].
  3. a b Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e f g Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  5. a b c Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  6. Discover Life (ang.). [dostęp 2015-12-05].
  7. a b c Marek Snowarski: Grzyby. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-776-4.