Czubajka kania

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Czubajka kania
Macrolepiota procera G3.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina pieczarkowate
Rodzaj czubajka
Gatunek czubajka kania
Nazwa systematyczna
Macrolepiota procera (Scop) Singer
Pap. Mich. Acad. Sci. 32: 141 (1948) [1946]
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Dwie kanie w różnym wieku
Czasami występuje licznie
Pierścień

Czubajka kania (Macrolepiota procera (Scop.) Singer) – gatunek grzybów należący do rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Stanisław Chełchowski w 1898. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako bedłka wyniosła, bedłka wysoka, bedłka parasolowata, czubajka wyniosła, czubajka sowa, stroszka strzelista, stroszka cielista[2]. Nazwy regionalne: stroszka strzelista, parasolowiec, parasolnik, czubaj, czubak, gularka, gapa, sowa, drop, kania[3].

Posiada ponad 40 synonimów łacińskich. Niektóre z nich[4]:

  • Agaricus annulatus Lightf.
  • Agaricus annulatus Lightf., var. annulatus
  • Agaricus antiquatus Batsch
  • Agaricus colubrinus Bull.
  • Agaricus procerus Scop.
  • Agaricus procerus Scop., var. procerus
  • Amanita procera (Scop.) Fr.
  • Lepiota procera (Scop.) Gray
  • Lepiotophyllum procerum (Scop.) Locq.
  • Mastocephalus procerus (Scop.) Pat.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

W kształcie parasola o średnicy 10–30 cm z garbkiem na środku, z popękaną, łuszczącą się skórą. Za młodu jajowaty i zamknięty, potem stożkowaty, niskołukowaty, na koniec płaski i rozpostarty. U młodych kapelusz w całości jest brązowy, u starszych białawy z dużymi, brązowymi łuskami. Brzeg kapelusza postrzępiony, zazwyczaj biały[5].

Blaszki

Blaszki gęste, szerokie, nie dochodzące do trzonu[6]. U starszych okazów mają ochrowy nalot[5].

Trzon

O długości 15–40 cm i grubości do 2 cm, walcowaty, zakończony u dołu bulwą o średnicy do 4 cm. Jest łatwy do wyłamania. Początkowo jest pełny i gąbczasty, na starszych owocnikach pusty w środku. Posiada ruchomy pierścień. Powyżej pierścienia skórka trzonu jest białawobrązowa i gładka, poniżej występują ciemniejsze poprzeczne prążki[5].

Miąższ

W kapeluszu miękki, w trzonie łykowaty. Jest biały, nie zmienia barwy po uszkodzeniu. Smak łagodny, przyjemny. Wydziela delikatny grzybowo-owocowy zapach[5]

Wysyp zarodników

Biały. Zarodniki elipsoidalne, gładkie, o rozmiarach 15–20x10–13 μm[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Dość pospolity na terenie całej Polski, gdzie występuje od lata do późnej jesieni. Rośnie na brzegach lasów liściastych i iglastych, na polanach leśnych i zrębach, na łąkach, w parkach, na poboczach szos, na cmentarzach. Unika siedlisk kwaśnych i wilgotnych, rośnie najczęściej na glebach gliniastych i zasobnych w wapń[7].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Saprotrof[2]. Grzyb jadalny, uważany za bardzo smaczny. Jadalne są kapelusze. Dzięki silnemu aromatowi często jest używany jako grzyb przyprawowy. Najczęściej kanie przyrządza się poprzez panierowanie w formie kotleta. Można też jeść smażone kapelusze z chlebem[3].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Najbardziej podobna jest tzw. czubajka czerwieniejąca (Chlorophyllum rhacodes). Różni się brakiem łusek na trzonie, a jej miąższ czerwienieje po uszkodzeniu[5]. Przez niewprawnych grzybiarzy czubajka kania bywa mylona ze śmiertelnie trującym muchomorem zielonawym (sromotnikowym), głównie z jego białymi odmianami (i z tego powodu przez wielu grzybiarzy nie jest zbierana).

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. 3,0 3,1 Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-20].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. 6,0 6,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło kania w Wikisłowniku