Lipa krymska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Lipa krymska
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad różowe
Rząd ślazowce
Rodzina ślazowate]
Rodzaj lipa
Gatunek lipa krymska
Nazwa systematyczna
Tilia × euchlora K. Koch
Wochenschr. Vereines Beförd. Gartenbaues Königl. Preuss. Staaten 9:284. 1866
Pokrój

Lipa krymska także Lipa kaukaska (Tilia × euchlora K. Koch) – gatunek drzewa należący do rodziny ślazowatych. Mieszaniec lipy drobnolistnej z Tilia dasystyla[2], który powstał około 1860 na terenie na terenie Półwyspu Krymskiego. Jest odporny na szkodliwe działanie mszyc[3].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Średnie drzewo liściaste, osiągające wysokość do 20 m. Cechą charakterystyczną jest prosty pień, który w połowie wysokości degeneruje i zaczyna wytwarzać zwisające konary - nad nimi drobne gałęzie tworzą wąsko-kulisty, gęsty szczyt korony[4]. Korona początkowo stożkowata, później kopulasta, szerokości 10-12 m. Kora jasnoszara do czarniawej; gładka, z wiekiem tworzą się szerokie bruzdy[4].
Pęd
Kolor żółtozielony (bursztynowoczerwony w słońcu do zimy), całość delikatnie omszona[4]. Młode pędy zwykle są nagie[5].
Liście
Ostro, szczeciniasto piłkowane, ustawione skrętoległe, szeroko-jajowate, z wierzchu silnie błyszczące, ciemnozielone, nagie, od spodu jaśniejsze, z kępkami białych, później żółtawych włosków w kątach nerwów; blaszki 5-10 cm długości, o nasadzie sercowatej lub skośnej, czyli mogą być asymetryczne, wierzchołek krótko zaostrzony[5]; jesienią przybierają jaskrawą jasnożółtą barwę, na zimę opadają; są odporne na mszyce[4].
Pąki
Zielone lub czerwonawe[4].
Kwiaty
Zebrane po 3-7 w zwisłych baldachogronach[5]; 5-płatkowe, opatrzone zieloną podsadką[6]; pojawiają się późno, w kolorze ciemnożółtym, mają silny zapach[4].
Owoce
Omszone, z pięcioma słabo zaznaczonymi żebrami[4].

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Siedlisko: stanowiska słoneczne do półcienistych, lipa odporna na mrozy, ciepłolubna, odporna na warunki miejskie, wytrzymała na upały i suszę, jednak w takich warunkach żyje krótko[7].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina ozdobna, często sadzona w parkach, a także przy domach, drogach i alejach.
  • Z drewna wypala się węgiel drzewny stosowany w lecznictwie.
  • Roślina miododajna
  • Sztuka kulinarna:
    • Z kwiatostanów lipy można przyrządzać wartościową herbatę.
    • Z nasion można otrzymywać bardzo dobry olej jadalny, jednak szybko jełczejący.
  • Jej miękkie drewno ma zastosowanie w rzeźbiarstwie i jest przydatne na wyroby tokarskie. Z drewna lipowego wykonano np. ołtarz Wita Stwosza i liczne rzeźby w kościołach. Wykonuje się z niego okleiny, zapałki, przyrządy kreślarskie, zabawki, modele i formy odlewnicze. Nie nadaje się w budownictwie na elementy zewnętrzne.
  • Z jej łyka wytwarza się plecionki i maty.
  • Wykorzystuje się ją do wytwarzania preparatów kosmetycznych.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-02].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-09-24].
  3. Tony Russell Catherine Cutler Martin Walters, Ilustrowana encyklopedia drzewa świata, universitas, 2008, ISBN 978-83-242-0842-5.
  4. a b c d e f g Johnson Owen, More David, Przewodnik Collinsa. Drzewa, 27 kwietnia 2009.
  5. a b c S.Kościelny B.Sękowski, Drzewa i krzewy. Klucze do oznaczania, 1970.
  6. Josef H. Reichholf Gunter Steinbach, Wielka encyklopedia drzewa i krzewy, muza sa.
  7. Helmut Pirc, Maria Kaczorowska: Drzewa od A do Z. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2006. ISBN 83-7404-323-7.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Jindřich Krejča, Jan Macků: Atlas roślin leczniczych. Warszawa: Zakł. Nar. im. Ossolińskich, 1989. ISBN 83-04-03281-3.
  2. Anna Mazerant-Leszkowska: Mała księga ziół. Warszawa: Inst. Wyd. Zw. Zawodowych, 1990. ISBN 83-202-0810-6.
  3. Helmut Pirc, Maria Kaczorowska: Drzewa od A do Z. Warszawa: Klub dla Ciebie, 2006. ISBN 83-7404-323-7.