Malowane cerkwie w regionie Trodos

Malowane kościoły w regionie Trodos^[a]
	Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Państwo	Cypr
Typ	kulturowy
Spełniane kryterium	II, III, IV
Numer ref.	351
Region	Europa i Ameryka Północna
	Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę	1985; na 9. sesji
Dokonane zmiany	2001
	Położenie na mapie Cypru Agios Nikolaos tis Stegis w Kakopetria
	34°59′23,6″N 32°54′08,5″E/34,989889 32,902361
	↑ Oficjalna nazwa wpisana na listę UNESCO ; ↑ Oficjalny podział dokonany przez UNESCO ;

Malowane kościoły w regionie Trodos – kościoły z okresu bizantyjskiego w regionie Trodos na Cyprze, charakteryzujące się wnętrzami bogato zdobionymi freskami.

W 1985 roku 9 kościołów zostało wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W 2001 roku wpis rozszerzono o kościół Ajia Sotira tu Soteros w miejscowości Palechori.

Opis

Chrześcijaństwo na Cyprze zaczęło rozwijać się od czasu przybycia św. Pawła na wyspę. Prawdopodobnie apostoł w czasie swojej pierwszej podróży misyjnej z Barnabą i Herakliuszem dotarł w góry Trodos. Wtedy w regionie powstały pierwsze świątynie chrześcijańskie.

W regionie Trodos znajduje się duża liczba kościołów i klasztorów z okresu Cesarstwa Bizantyńskiego, które podbiło Cypr w 965 roku^[1]. Świątynie o prostych bryłach, kryte są dwuspadowym dachem^[1]. Ich wnętrza są bogato dekorowane freskami^[1]. Jedne z najważniejszych cykli malowideł to XII-wieczne freski w świątyni Panajia Forbiotisa w Nikitari oraz w świątyni Panajia tu Araka we wsi Lagudera stanowiące doskonały przykład sztuki monumentalnej z okresu Komnenów^[1]. Wysokiej jakości freski z XII i XIV wieku zachowały się m.in. w Panajia tu Mutula^[1]. Późnobizantyjskie malowidła – w stylu rozwijającym się po upadku cesarstwa – znajdują się m.in. w świątyni Archangelos Michail (1474) oraz w kościele Timios Stawros tu Ajasmati (1494)^[1].

W 1985 roku 9 kościołów zostało wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO^[2]. W 2001 roku wpis rozszerzono o kościół Ajia Sotira tu Soteros w miejscowości Palechori^[3]. W 2002 roku kościół Panajia Chrisokurdaliotisa w Spilii został wpisany na cypryjską listę informacyjną UNESCO – listę obiektów, które Cypr zamierza rozpatrzyć do zgłoszenia do wpisu na listę światowego dziedzictwa^[2].

W regionie znajduje się wiele innych kościołów i zespołów klasztornych, w tym klasztor Kikos, które nie zostały wpisane na listę UNESCO^[4].

Kościoły wpisane na listę UNESCO

Poniższa tabela przedstawia kościoły w regionie Trodos wpisane na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO:

Nr ref. – numer referencyjny UNESCO;

Wezwanie świątyni – transliteracja nazwy greckiej;

Położenie – miejscowość; współrzędne geograficzne;

Opis – krótki opis obiektu wraz z informacjami o jego zagrożeniu.

Nr ref.	Wezwanie świątyni	Położenie	Opis
351-001	Ajos Nikolaos tis Stejis	Kakopetria 34°58′38,2″N 32°53′22,4″E/34,977278 32,889556	Kościół zbudowany w XI wieku, ok. 5 km na północ od wsi Kakopetria, jedyny zachowany budynek dawnego zespołu klasztornego^[5]. Jego wnętrze zdobią freski z okresu od XI do XVII wieku^[5].
351-002	Ajos Joanis Lambadistis	Kalopanajotis 34°59′32,4″N 32°49′48,9″E/34,992333 32,830250	Zespół klasztorny wybudowany w XI wieku we wsi Kalopanajotis słynącej ze źródeł siarkowych^[6]. Obejmuje dwie cerkwie i kaplicę ozdobione freskami z okresu od XIII do XV wieku^[6].
351-003	Panajia tis Asinu (Panagia Phorviotissa)	Nikitari 35°02′46,8″N 32°58′24,4″E/35,046333 32,973444	Świątynia w pobliżu miejscowości Nikitari wzniesiona na początku XII w.^[7] Jej nazwa wywodzi się od greckiego miasta Asine, założonego w XI w. p.n.e. na południe od współczesnej wioski^[7]. Świątynia została zbudowana na planie prostokąta z niszami po obu stronach^[7]; przykryta dwuspadowym dachem krytym płaskimi dachówkami^[7]. We wnętrzu zachowała się większość oryginalnych fresków^[7]. Pierwotnie była kaplicą rodową bizantyjskiego stratega Nikeforosa Magistrosa (zm. 1115). W kolejnych latach była w posiadaniu pobliskiego klasztoru w Forbii^[7]. Spośród malowideł wyróżnia się przedstawienie Chrystusa chodzącego po wodzie w otoczeniu aniołów^[7].
351-004	Panajia tu Araka	Lagudera 34°57′55,8″N 33°00′25,6″E/34,965500 33,007111	Świątynię wzniesiono przed 1191 rokiem na skraju wsi Lagudera^[8]. W jej wnętrzu zachowały się freski o jaskrawych kolorach^[8]. W kopule umieszczono malowidło przedstawiające majestatyczną postać Chrystusa Pantokratora^[8].
351-005	Panajia tu Mutula	Mutulas 34°58′57,5″N 32°49′27,3″E/34,982639 32,824250	Niewielka świątynia z 1280 roku^[9]. Jeden z najwcześniejszych przykładów kaplic bizantyjskich krytych drewnianym dachem^[9]. Wnętrze świątyni ozdabiają freski pochodzące z czasu budowy^[9].
351-006	Archangelos Michail	Pedulas 34°58′03,7″N 32°49′53,3″E/34,967694 32,831472	Świątynia wzniesiona w stylu późnobizantyjskim w 1474 roku^[10].
351-007	Timios Stawros	Pelendri 34°53′34,9″N 32°57′58,8″E/34,893028 32,966333	Świątynia z przełomu XIII i XIV wieku, z wnętrzem zdobionym freskami^[11].
351-008 \|	Panajia tis Poditu	Galata 35°00′13,1″N 32°53′46,0″E/35,003639 32,896111	Świątynia z 1502 roku, część dawnego kompleksu klasztornego^[12]. Jej wnętrza zdobią freski stanowiące połączenie stylu włoskiego i bizantyjskiego^[12].
351-008 \|	Panajia Teotokos	Galata 35°00′10,7″N 32°53′49,5″E/35,002972 32,897083
351-009	Timios Stawros tu Ajasmati	Platanistasa 34°58′44,7″N 33°02′49,1″E/34,979083 33,046972	Świątynia ok. 3 km od wsi Platanistasa, wzniesiona w XV w., której wnętrza zdobi najlepiej zachowany cykl fresków z drugiej połowy XV wieku na Cyprze^[13].
351-010	Metamorfosis tu Sotiros (Ajia Sotira)	Palechori 34°55′18,5″N 33°05′40,9″E/34,921806 33,094694	Świątynia wzniesiona w XVI wieku, której wnętrza zdobią freski z okresu budowy^[14].

Przypisy

↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f UNESCO: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) 1985. [dostęp 2018-06-23]. (ang.).
↑ ^a ^b UNESCO: Painted Churches in the Troodos Region. [dostęp 2018-06-23]. (ang.).
↑ UNESCO: Decision : CONF 208 X.B Painted Churches in the Troodos Region [Extension to include the Church of Ayia Sotira, Palaichori (Cyprus)]. [dostęp 2018-06-23]. (ang.).
↑ A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).
↑ ^a ^b A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 54 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).
↑ ^a ^b A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 292–320 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 114–140 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).
↑ ^a ^b ^c A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 157–185 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).
↑ ^a ^b ^c A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 323–330 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).
↑ A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 331–343 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).
↑ A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 223–232 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).
↑ ^a ^b A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 98–105 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).
↑ A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 186–218 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).
↑ UNESCO: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) 2001. [dostęp 2018-06-23]. (ang.).

Zobacz też

Cerkiew św. Paraskiewy w Jeroskipu

[1] Oficjalna nazwa wpisana na listę UNESCO

[2] Oficjalny podział dokonany przez UNESCO

[unesco351form-3] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f UNESCO: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) 1985. [dostęp 2018-06-23]. (ang.).

[unesco351-4] UNESCO: Painted Churches in the Troodos Region. [dostęp 2018-06-23]. (ang.).

[unescod2314-5] UNESCO: Decision : CONF 208 X.B Painted Churches in the Troodos Region [Extension to include the Church of Ayia Sotira, Palaichori (Cyprus)]. [dostęp 2018-06-23]. (ang.).

[Stylianou-6] A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).

[Stylianou54-7] A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 54 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).

[Stylianou292-320-8] A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 292–320 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).

[Stylianou114-140-9] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 114–140 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).

[Stylianou157-185-10] A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 157–185 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).

[Stylianou323-330-11] A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 323–330 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).

[Stylianou331-343-12] A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 331–343 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).

[Stylianou223-232-13] A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 223–232 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).

[Stylianou98-105-14] A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 98–105 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).

[Stylianou186-218-15] A.A. Stylianou A.A., J.A.J.A. Stylianou J.A.J.A., The Painted Churches of Cyprus. Treasures of Byzantine Art, Nicosia 1997, s. 186–218 [dostęp 2018-06-23] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-15] (ang.).

[unesco351form2-16] UNESCO: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) 2001. [dostęp 2018-06-23]. (ang.).

[a]

[b]

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

Kulturowe	Pafos (Palepafos, Nea Pafos, Groby Królewskie) Malowane cerkwie w regionie Trodos Chirokitia
Niematerialne	Tradycje koronkarskie z Lefkary Zawody poetyckie Tsiattista Dieta śródziemnomorska