Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Strony i sygnatariusze MPPOiP:

     podpisany i ratyfikowany

     podpisany, ale nieratyfikowany

     niepodpisany i nieratyfikowany

Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich (Osobistych) i Politycznych (często używany skrót MPPOiP) – traktat uchwalony w wyniku konferencji ONZ w Nowym Jorku, na mocy rezolucji Zgromadzenia Ogólnego nr 2200A (XXI) z 16 grudnia 1966 roku[1]. Wszedł w życie 23 marca 1976 roku. Obok Międzynarodowego Paktu Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych zakłada podstawowe prawa i wolności człowieka oraz zobowiązania Państwa wobec obywateli. Posiada wiążący charakter prawny, w przeciwieństwie do Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka z 1948 roku. Dokument został otwarty do ratyfikacji przez państwa, które zobowiązywały się przestrzegać jego postanowień na własnym terytorium. Składa się z pięciu części. Czwarta część Paktu powoływała do życia Komitet Praw Człowieka, który stoi na straży przestrzegania postanowień Paktu. Szczegóły działalności Komitetu określał wydany tego samego roku Pierwszy Protokół Fakultatywny do Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. W piątej zawarto formalno-prawne postanowienia końcowe. W 1989 roku, w Nowym Jorku sporządzony został Drugi Protokół Fakultatywny do Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, postulujący zniesienie kary śmierci.

Dotychczas (czerwiec 2015) Pakt ratyfikowało 168 państw, w tym Polska, która ratyfikowała go w roku 1977[2].

Prawa zapewnione w MPPOiP[edytuj | edytuj kod]

Część I (art. 1) – nadanie Narodom prawo do samostanowienia i decydowania o kierunkach własnego rozwoju oraz prawo do korzystania z własnych bogactw naturalnych; nakazuje także wzajemne poszanowanie tych praw przez Państwa-Strony, zgodnie z postanowieniami Karty Narodów Zjednoczonych.

Część II (art. 2-5) – określa zobowiązania Państw-Stron Paktu wobec wykonywania jego postanowień; zapewnienie praw obywatelskich i politycznych kobietom i mężczyznom na równych zasadach; Państwo może podjąć kroki mające na celu częściowe ograniczenie niektórych praw wobec zagrożenia Narodu, jednak działania takie muszą być adekwatne do zaistniałej sytuacji i nie mogą pociągać za sobą dyskryminacji ze względu na rasę, płeć, język, religię lub pochodzenie społeczne.

Część III (art. 6-27) – zapewnia podstawowe prawa obywatelskie i polityczne takie jak: zakaz dyskryminacji, prawo do życia, zakaz tortur i nieludzkiego traktowania, prawo do wolności osobistej, humanitarne traktowanie więźniów, wolność poruszania się i wyboru miejsca zamieszkania, obowiązek argumentacji wydalenia obcokrajowca, równość przed sądami i trybunałami, prawo do uznawania swojej podmiotowości prawnej wszędzie, ochrona życia prywatnego, wolność myśli, sumienia i wyznania, prawo do posiadania własnych poglądów, prawo do gromadzenia się i tworzenia stowarzyszeń (w tym związków zawodowych), ochrona rodziny ze strony Państwa, prawo uczestniczenia w wyborze władzy, równość wobec prawa, ochrona mniejszości etnicznych, religijnych i językowych.

Komitet Praw Człowieka[edytuj | edytuj kod]

Powołany został na mocy 28 artykułu MPPOiP; Część IV (art. 28-47) wyznacza m.in. zasady wybierania członków i działalności Komitetu, jako instytucji, stojącej na straży wykonywania postanowień MPPOiP; nie daje jednak możliwości składania skargi do Komitetu przez obywateli Państw-Stron MPPOiP oraz interwencji w razie stwierdzenia złamania postanowień Paktu. Sytuację to zmienia dopiero ratyfikacja Pierwszego Protokołu Fakultatywnego; W istocie jednak Komitet nie może wydawać wiążących wyroków wobec państw, które naruszyły postanowienia Paktu, lecz jedynie po stwierdzeniu takowych naruszeń może zażądać od Państwa zaprzestania dalszych praktyk tego typu. Państwo to jednak bez żadnych konsekwencji może notę taką odrzucić.

 Osobny artykuł: Komitet Praw Człowieka.

Pierwszy Protokół Fakultatywny[edytuj | edytuj kod]

Uchwalony 16 grudnia 1966 roku w Nowym Jorku, ratyfikowany przez Polskę 7 listopada 1991 roku[3]. Protokół przewiduje instytucję skargi prywatnej obywatela przeciwko państwu, które naruszyło prawa człowieka wobec skarżącego, o ile jest ono stroną Protokołu. Skargę rozpatruje Komitet Praw Człowieka na posiedzeniu przy drzwiach zamkniętych.

Skarga musi spełniać kilka podstawowych warunków:

  • powinna być nieanonimowa
  • powinna być należycie udokumentowana
  • przed jej złożeniem należy wyczerpać wszystkie dostępne wewnątrzkrajowe środki zaradcze[4]
  • ta sama sprawa nie może być równocześnie rozpatrywana w ramach innej procedury międzynarodowego badań lub rozstrzygania sporów
  • treść skargi powinna dotyczyć naruszenia prawa gwarantowanego przez Pakt.

O skardze uznanej wstępnie za zasadną Komitet powiadamia państwo, któremu postawiono zarzuty. Państwo to przedstawić ma Komitetowi w ciągu 6 miesięcy pisemne wyjaśnienia lub oświadczenia naświetlające sprawę oraz wskazujące ewentualne środki zaradcze, jakie mogłyby być przez nie podjęte. Swój pogląd na sprawę Komitet przekazuje stronom sporu oraz włącza go do swego rocznego sprawozdania wedle 45 artykułu Paktu.

Drugi Protokół Fakultatywny[edytuj | edytuj kod]

Uchwalony 15 grudnia 1989 roku w Nowym Jorku. Zakazuje stosowania kary śmierci na terenie państw, które ten Protokół ratyfikowały. Zakaz ten może być uchylony jedynie na czas wojny, kiedy to można skazać za najcięższą zbrodnię o charakterze wojskowym[5], o ile uczyniono stosowne zastrzeżenie w momencie ratyfikacji lub przystąpienia (art. 2 .1).

Etapy ratyfikacji protokołu przez Polskę:

  • 21 marca 2000 – podpisanie protokołu
  • 4 kwietnia 2014 – ratyfikacja przez Prezydenta RP
  • 25 kwietnia 2014 – złożenie dokumentów ratyfikacyjnych w depozycie Sekretarza Generalnego ONZ
  • 3 lipca 2014 – publikacja Protokołu w Dzienniku Ustaw pod pozycją 891
  • 26 lipca 2014 – dzień wejścia w życie w stosunku do Polski, jako strony Paktu[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. UN Documentation – rezolucje uchwalone na XXI sesji Zgromadzenia Ogólnego (ang.). www.un.org. [dostęp 2011-06-16}]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013–08–21)].
  2. UN Treaty Collection – aktualny stan ratyfikacji Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (ang.). treaties.un.org. [dostęp 2015-06-15].
  3. UN Treaty Collection – aktualny stan ratyfikacji Pierwszego Protokołu Dodatkowego (ang.). treaties.un.org. [dostęp 2015-06-15].
  4. Wyjątkiem od tej zasady jest przypadek przewlekłości procesu sądowego (bezzasadnej zwłoki w zastosowaniu tych środków)
  5. provides for the application of the death penalty in time of war pursuant to a conviction for a most serious crime of a military nature committed during wartime Second Optional Protocol to the International Covenant on Civil and Political Rights, aiming at the abolition of the death penalty. Zastrzeżenie takie przewiduje np. Konstytucja Hiszpanii z 1978 w art. 15 Znosi się karę śmierci; wyjątki od tej zasady mogą określić na czas wojny ustawy karne wojskowe.
  6. UN Treaty Collection – aktualny stan ratyfikacji Drugiego Protokołu Dodatkowego (ang.). treaties.un.org. [dostęp 2015-06-15]. Drugi Protokół Fakultatywny do Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (pol.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.