Mleczaj smaczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mleczaj smaczny
Mleczaj smaczny: zdjęcie
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd gołąbkowce
Rodzina gołąbkowate
Rodzaj mleczaj
Gatunek mleczaj smaczny
Nazwa systematyczna
Lactarius volemus (Fr.) Fr.
Epicr. syst. mycol. (Upsaliae): 344 (1838)
Mapa zasięgu
Mleczaj smaczny: zasięg występowania na mapie
Z uszkodzonych blaszek obficie wydziela się mleczko
Lactarius volemus a1 (2).JPG

Mleczaj smaczny (Lactarius volemus (Fr.) Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Lactarius, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1821 r. Elias Fries nadając mu nazwę Agaricus volemus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1838 r. ten sam autor, przenosząc go do rodzaju Lactarius[1]. Niektóre synonimy łacińskie:[2]:

  • Agaricus ichoratus Batsch 1786
  • Agaricus lactifluus L. 1753
  • Agaricus oedematopus Scop. 1772
  • Agaricus volemus Fr. 1821
  • Agaricus volemus Fr. 1821 var. volemus
  • Galorrheus camphoratus (Bull.) P. Kumm. 1871
  • Galorrheus ichoratus (Batsch) P. Kumm. 1871
  • Galorrheus volemus (Fr.) P. Kumm. 1871
  • Lactarius ichoratus (Batsch) Fr. 1838
  • Lactarius lactifluus (L.) Quél. 1886
  • Lactarius lactifluus (L.) Burl. 1908
  • Lactarius oedematopus (Scop.) Fr. 1838
  • Lactarius volemus subsp. oedematopus (Fr.) Sacc. 1897
  • Lactarius volemus var. oedematopus (Fr.) Fr. 1838
  • Lactarius volemus var. subrugatus Neuhoff 1956
  • Lactifluus ichoratus (Batsch) Kuntze 1891
  • Lactifluus oedematopus (Scop.) Kuntze 1891
  • Lactifluus volemus (Fr.) Kuntze 1891

Nazwę polską nadał Franciszek Błoński w 1890 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: rydz czerwony i rydz smaczny[3]. Ma wiele nazw ludowych: mleczaj krówka, krówka, mlecz, mleczak, mlecznik, mleczan, mleczarka, rydz czerwony, rydz smaczny[4].

Opisany przez Alinę Skirgiełło jako odrębny gatunek mleczaj matowy (Lactarius ichoratus Fr.)[5] jest według Index Fungorum synonimem mleczaja smacznego (Lactarius volemus)[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 5-15 cm, za młodu wypukły z lekko podwiniętymi brzegami, później prawie płaski z wgnieceniem pośrodku, wreszcie płytko wklęsły. Brzegi początkowo podwinięte, później podgięte, w końcu wyprostowane. Garbka brak. Powierzchnia gładka, bez prążkowań, barwy rudopomarańczowej, żółtorudej, pomarańczowobrązowej[5].

Blaszki

Dość gęste, przyrośnięto-zbiegające. Początkowo są białe, później jasnożóltawe i jasnoochrowe. Po uszkodzeniu zmieniają barwę na rdzawobrązową[5].

Trzon

Wysokość 6-12 cm, grubość 1-3,5 cm, cylindryczny, pełny, gładki, nagi. Jest znacznie jaśniejszy od kapelusza, zazwyczaj ma barwę pomarańczowożóltawą[5].

Miąższ

Jędrny, u młodych okazów białawy, u starszych jasnożółty do jasnoochrowego. Ma dość silny zapach przypominający zapachem śledzie[5].

Mleczko

Mleczko bardzo obfite, białe, nie zmieniające barwy na powietrzu. W smaku jest łagodne, zostawia jednak gorzki posmak[5].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników jasnokremowy. Zarodniki prawie kuliste, lekko kolczaste i usiatkowane. Rozmiar: 8-10 × 8-9,5 µm. Licznie występują wrzecionowate cheilocystydy i pleurocystydy o rozmiarach 60-100 × 8-12 µm[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Ameryce Północnej, Europie, Chinach, Korei, Japonii, Maroku w Afryce Północnej oraz w Australii[6]. W Polsce jest pospolity[3].

Rośnie na ziemi, zarówno w lasach liściastych, jak i iglastych, szczególnie pod bukami, dębami, grabami, osikami, świerkami, sosnami. Owocniki wytwarza od czerwca do października[7].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[3]. Grzyb jadalny. Można jeść na surowo, lekko posolony lub smażony na maśle z kminkiem. Ma charakterystyczny smak, który nie wszystkim pasuje, jednak przez niektórych uważany jest za wyborny[4]. W atlasie niemieckim z 1896 jest notka, że można go jeść na surowo. Pod tym względem mleczaj smaczny jest wyjątkiem wśród grzybów, które z reguły można jeść dopiero po obróbce termicznej[8]. W Polsce jednak przeważnie nie jest przez grzybiarzy zbierany[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Jest wiele podobnych gatunków pomarańczowych mleczajów, które zewnętrznie są trudne do odróżnienia, np. mleczaj bukowy (Lactarius subdulcis), mleczaj pomarańczowy (Lactarius aurantiacus). Najpewniejszą cechą umożliwiającą odróżnienie mleczaja smacznego jest mleczko, które w odróżnieniu od innych mleczajów nie jest piekące i gorzkie[8]. Jest łatwy do rozpoznania także dzięki jednolicie, rudopomarańczowo ubarwionemu kapeluszowi[5].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. a b Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  3. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  5. a b c d e f g h i Alina Skirgiełło: Mleczaj (Lactarius). Grzyby (Mycota), tom 25. Podstawczaki (Basidiomycetes), gołąbkowce (Russulales), gołąbkowate (Russulaceae), mleczaj (Lactarius). Kraków: PWN, 1998. ISBN 83-85444-65-3.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-01].
  7. Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  8. a b Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.