Mleczaj smaczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mleczaj smaczny
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd gołąbkowce
Rodzina gołąbkowate
Rodzaj mleczaj
Gatunek mleczaj smaczny
Nazwa systematyczna
Lactarius volemus (Fr.) Fr.
Epicr. syst. mycol. (Upsaliae): 344 (1838)
Mapa zasięgu
Mleczaj smaczny: zasięg występowania na mapie
Z uszkodzonych blaszek obficie wydziela się mleczko
Lactarius volemus a1 (2).JPG

Mleczaj smaczny (Lactarius volemus (Fr.) Fr.) – gatunek grzybów należący do rodziny gołąbkowatych (Russulaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Lactarius, Russulaceae, Russulales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1821 r. Elias Fries nadając mu nazwę Agaricus volemus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1838 r. ten sam autor, przenosząc go do rodzaju Lactarius[1]. Niektóre synonimy łacińskie:[2]:

  • Agaricus ichoratus Batsch 1786
  • Agaricus lactifluus L. 1753
  • Agaricus oedematopus Scop. 1772
  • Agaricus volemus Fr. 1821
  • Agaricus volemus Fr. 1821 var. volemus
  • Galorrheus camphoratus (Bull.) P. Kumm. 1871
  • Galorrheus ichoratus (Batsch) P. Kumm. 1871
  • Galorrheus volemus (Fr.) P. Kumm. 1871
  • Lactarius ichoratus (Batsch) Fr. 1838
  • Lactarius lactifluus (L.) Quél. 1886
  • Lactarius lactifluus (L.) Burl. 1908
  • Lactarius oedematopus (Scop.) Fr. 1838
  • Lactarius volemus subsp. oedematopus (Fr.) Sacc. 1897
  • Lactarius volemus var. oedematopus (Fr.) Fr. 1838
  • Lactarius volemus var. subrugatus Neuhoff 1956
  • Lactifluus ichoratus (Batsch) Kuntze 1891
  • Lactifluus oedematopus (Scop.) Kuntze 1891
  • Lactifluus volemus (Fr.) Kuntze 1891

Nazwę polską nadał Franciszek Błoński w 1890 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: rydz czerwony i rydz smaczny[3]. Ma wiele nazw ludowych: mleczaj krówka, krówka, mlecz, mleczak, mlecznik, mleczan, mleczarka, rydz czerwony, rydz smaczny[4].

Opisany przez Alinę Skirgiełło jako odrębny gatunek mleczaj matowy (Lactarius ichoratus Fr.)[5] jest według Index Fungorum synonimem mleczaja smacznego (Lactarius volemus)[2].

Morfologia[edytuj]

Kapelusz

Średnica 5-15 cm, za młodu wypukły z lekko podwiniętymi brzegami, później prawie płaski z wgnieceniem pośrodku, wreszcie płytko wklęsły. Brzegi początkowo podwinięte, później podgięte, w końcu wyprostowane. Garbka brak. Powierzchnia gładka, bez prążkowań, barwy rudopomarańczowej, żółtorudej, pomarańczowobrązowej[5].

Blaszki

Dość gęste, przyrośnięto-zbiegające. Początkowo są białe, później jasnożóltawe i jasnoochrowe. Po uszkodzeniu zmieniają barwę na rdzawobrązową[5].

Trzon

Wysokość 6-12 cm, grubość 1-3,5 cm, cylindryczny, pełny, gładki, nagi. Jest znacznie jaśniejszy od kapelusza, zazwyczaj ma barwę pomarańczowożóltawą[5].

Miąższ

Jędrny, u młodych okazów białawy, u starszych jasnożółty do jasnoochrowego. Ma dość silny zapach przypominający zapachem śledzie[5].

Mleczko

Mleczko bardzo obfite, białe, nie zmieniające barwy na powietrzu. W smaku jest łagodne, zostawia jednak gorzki posmak[5].

Cechy mikroskopowe

Wysyp zarodników jasnokremowy. Zarodniki prawie kuliste, lekko kolczaste i usiatkowane. Rozmiar: 8-10 × 8-9,5 µm. Licznie występują wrzecionowate cheilocystydy i pleurocystydy o rozmiarach 60-100 × 8-12 µm[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj]

Występuje w Ameryce Północnej, Europie, Chinach, Korei, Japonii, Maroku w Afryce Północnej oraz w Australii[6]. W Polsce jest pospolity[3].

Rośnie na ziemi, zarówno w lasach liściastych, jak i iglastych, szczególnie pod bukami, dębami, grabami, osikami, świerkami, sosnami. Owocniki wytwarza od czerwca do października[7].

Znaczenie[edytuj]

Grzyb mikoryzowy[3]. Grzyb jadalny. Można jeść na surowo, lekko posolony lub smażony na maśle z kminkiem. Ma charakterystyczny smak, który nie wszystkim pasuje, jednak przez niektórych uważany jest za wyborny[4]. W atlasie niemieckim z 1896 jest notka, że można go jeść na surowo. Pod tym względem mleczaj smaczny jest wyjątkiem wśród grzybów, które z reguły można jeść dopiero po obróbce termicznej[8]. W Polsce jednak przeważnie nie jest przez grzybiarzy zbierany[5].

Gatunki podobne[edytuj]

Jest wiele podobnych gatunków pomarańczowych mleczajów, które zewnętrznie są trudne do odróżnienia, np. mleczaj bukowy (Lactarius subdulcis), mleczaj pomarańczowy (Lactarius aurantiacus). Najpewniejszą cechą umożliwiającą odróżnienie mleczaja smacznego jest mleczko, które w odróżnieniu od innych mleczajów nie jest piekące i gorzkie[8]. Jest łatwy do rozpoznania także dzięki jednolicie, rudopomarańczowo ubarwionemu kapeluszowi[5].

Przypisy

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. a b Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-04-15].
  3. a b c Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  5. a b c d e f g h i Alina Skirgiełło: Mleczaj (Lactarius). Grzyby (Mycota), tom 25. Podstawczaki (Basidiomycetes), gołąbkowce (Russulales), gołąbkowate (Russulaceae), mleczaj (Lactarius). Kraków: PWN, 1998. ISBN 83-85444-65-3.
  6. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-01].
  7. Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  8. a b Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.