Mucor

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Pleśniak”. Zobacz też: inne znaczenia
Pleśniak
Ilustracja
Plecha pleśniaka
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Gromada sprzężniaki
Klasa incertae sedis
Rząd pleśniakowce
Rodzina pleśniakowate
Rodzaj Mucor
Nazwa systematyczna
Mucor Fresen.
Beitr. Mykol. 1: 7 (1850)
Typ nomenklatoryczny
Mucor murorum Naumov 1915
Budowa pleśniaka
Powstawanie zygospory

Mucor Fresen. (pleśniak) – rodzaj grzybów z gromady sprzężniaków (Zygomycota)[1]. Należy do niego około 50 gatunków. Wiele z nich jest szeroko rozprzestrzenionych na świecie i ma duże znaczenie gospodarcze[2].

Morfologia[edytuj]

Pleśniaki tworzą szybko rosnące, watowate, kosmate plechy o barwie od białej do żółtej z ciemno-szarymi zarodniami. Z plechy wyrastają proste lub rozgałęzione sporangiofory z kulistymi lub o kształcie zbliżonym do kulistego zarodniami (sporangiami) o średnicy 60-300 μm i dobrze rozwiniętymi kolumellami. Powstające w nich zarodniki (sporangiospory) są bezbarwne, szare lub brązowawe, o kształcie od kulistego do elipsoidalnego i gładkich ścianach. Po oderwaniu się zarodników zazwyczaj pozostaje jaskrawo ubarwione dno zarodni (apofiza). Mogą występować chlamydospory i zygospory[2].

Rozmnażanie[edytuj]

Pleśniaki są komórczakami, to znaczy, że zbudowane są z jednej, ale wielojądrowej komórki tworzącej plechę. Wyrastają z niej wysokie trzonki zarodnionośne zwane sporangioforami. Na ich szczycie powstają kuliste, brunatno-czarne zarodnie (sporangia), w których wytwarzane są bezpłciowo zarodniki (sporangiospory). Są one haploidalne i zróżnicowane płciowo na dwa typy, oznaczane zazwyczaj jako (+) i (-). Po pęknięciu zarodni zarodniki wysypują się. W sprzyjających warunkach kiełkują wytwarzając rozgałęzione, wielojądrowe strzępki o haploidalnej liczbie chromosomów. Strzępki te morfologicznie nie różnią się one od siebie, są jednak zróżnicowane płciowo. Zarówno strzępki (+), jak i strzępki i (-) mogą wytwarzać zarodnie[3].

Gdy zetkną się dwie odmienne płciowo strzępki (+) i (-), zachodzi między nimi rozmnażanie płciowe. Najpierw następuje oddzielenie poprzeczną ścianą końcowego odcinka strzępki. Powstaje w ten sposób wielojądrowe gametangium, morfologicznie nie różniące się od pozostałej części strzępki. Ściany dwóch stykających się z sobą gametangiów rozpuszczają się i ich zawartość zlewa się, co nazywa się plazmogamią. W jądrach komórkowych pochodzących od obydwu gametangiów następują podziały mitotyczne[3]. Charakterystyczna dla tego rodzaju jest długotrwałość tych podziałów – trwają one do ok. 2 godzin[4]. Teraz następuje zlewanie się jąder pochodzących od różnych gametangiów, czyli wielokrotna kariogamia. Powstaje wielojądrowa zygospora o diploidalnej liczbie chromosomów. Haploidalne jądra, które nie połączyły się z sobą wkrótce degenerują. Zygospora otacza się grubą ściana o ciemnej barwie i przechodzi w okres spoczynku trwający kilka miesięcy. W tym okresie pełni więc funkcję przetrwalnika. Gdy zaczyna kiełkować, zaraz w jej jądrach zachodzi mejoza i powstają jądra haploidalne. Z kiełkujących zygospor wyrastają rozgałęzione plechy[3].

Pleśniaki są zwykle heterotaliczne, to znaczy, że ich plecha jest zróżnicowana na dwa typy (+) i (-). Rozmnażanie płciowe zachodzi tylko między plechami różnymi płciowo. Odkryto także szczepy nie zróżnicowane płciowo, czyli homotaliczne[3].

Systematyka[edytuj]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum

Mucoraceae, Mucorales, Incertae sedis, Incertae sedis, Mucoromycotina, Zygomycota, Fungi[1].

Synonimy: Ascophora Tode, Calyptromyces H. Karst., Chionyphe Thienem., Chlamydomucor Bref., Circinomucor Arx, Hydrophora Tode, Lactomyces Boulanger, Mucedo Pers., Mucor subgen. Mucor Fresen., Scitovszkya Schulzer, Thelactis Mart., Zygorhynchus Vuill[5].

Gatunki występujące w Polsce

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum[7]. Wykaz gatunków podanych w polskim piśmiennictwie na podstawie checklist[8].

Znaczenie[edytuj]

Gatunki należące do rodzaju pleśniak to głównie saprotrofy odżywiające się martwą materią organiczną. Żyją w glebie, gdzie odgrywają rolę w procesie tworzenia się próchnicy. Pojawiają się często na żywności powodując pleśnienie owoców i nasion. Niektóre gatunki mogą być okolicznościowymi pasożytami występującymi na niektórych owocach[9]. Przedstawiciele tego rodzaju należą do najczęściej spotykanych grzybów rozwijających się także na psującym się mięsie i rybach[4].

Niektóre gatunki mają znaczenie medyczne, powodują bowiem zakażenia skórne. Ze względu jednak na niezdolność do życia w temperaturze powyżej 32° C nie stanowią dla ludzi zagrożenia[2]. Niektóre gatunki są natomiast groźne dla owadów, które infekują zwłaszcza przez rany[10].

Przypisy

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2016-10-14].
  2. a b c Mycology Online. [dostęp 2016-10-18].
  3. a b c d Edmund Malinowski: Anatomia roślin. Warszawa: PWN, 1966.
  4. a b Emil Muller, Wolfgang Loeffler: Zarys mikologii dla przyrodników i lekarzy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1987, s. 56, 201. ISBN 8309011377.
  5. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2015-12-16].
  6. a b c Takson niepewny
  7. Index Fungorum (gatunki) (ang.). [dostęp 2015-12-16].
  8. Wiesław Mulenko, Tomasz Majewski, Małgorzata Ruszkiewicz-Michalska: A preliminary checklist of micromycetes in Poland. Wstępna lista grzybów mikroskopijnych Polski. Kraków: W. Szafer. Institute of Botany, PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-75-4.
  9. red.: Selim Kryczyński i Zbigniew Weber: Fitopatologia. Tom 1. Podstawy fitopatologii. Poznań: PWRiL, 2010, s. 253. ISBN 978-83-09-01-063-0.
  10. Jerzy Piątkowski. Grzyby owadobójcze. [dostęp 2016-10-21].