Méduse (1930)
Klasa | |
---|---|
Typ | |
Historia | |
Stocznia | |
Położenie stępki |
1 stycznia 1928 |
Wodowanie |
26 sierpnia 1930 |
![]() | |
Wejście do służby |
1 września 1932 |
Zatopiony |
10 listopada 1942 |
Dane taktyczno-techniczne | |
Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu |
|
Długość |
64,4 m |
Szerokość |
6,2 m |
Zanurzenie |
4,3 m |
Zanurzenie testowe |
80 m |
Rodzaj kadłuba | |
Napęd | |
2 silniki wysokoprężne o łącznej mocy 1400 KM 2 silniki elektryczne o łącznej mocy 1000 KM 2 śruby | |
Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu |
|
Zasięg |
powierzchnia: 4000 Mm przy 10 w. |
Sensory | |
hydrofony | |
Uzbrojenie | |
1 działo kal. 75 mm, 1 wkm kal. 13,2 mm 9 torped | |
Wyrzutnie torpedowe |
6 × 550 mm |
Załoga |
41 |
Méduse (NN5) – francuski dwukadłubowy okręt podwodny z okresu międzywojennego i II wojny światowej, jedna z dziewięciu jednostek typu Diane. Okręt został zwodowany 26 sierpnia 1930 roku w stoczni Chantiers et Ateliers Augustin Normand w Hawrze, a w skład Marine nationale wszedł 1 września 1932 roku. Jednostka pełniła służbę na Morzu Śródziemnym i Atlantyku, a od zawarcia zawieszenia broni między Francją a Niemcami znajdowała się pod kontrolą rządu Vichy. „Méduse” wzięła udział w próbie odparcia desantu Aliantów w Afryce Północnej, jednak 10 listopada 1942 roku, po wcześniejszym uszkodzeniu przez amerykańskie samoloty, została samozatopiona nieopodal Mazaganu.
Projekt i budowa
[edytuj | edytuj kod]„Méduse” zamówiona została w ramach programu rozbudowy floty francuskiej z 1926 roku[1][2]. Okręt, zaprojektowany przez Marie-Augustina Normanda i Fernanda Fenaux, należał do ulepszonej w stosunku do 600-tonowych typów Sirène, Ariane i Circé serii jednostek o wyporności 630 ton[3][4][a]. Usunięto większość wad poprzedników: okręty charakteryzowały się wysoką manewrowością i krótkim czasem zanurzenia; poprawiono też warunki bytowe załóg[3].
„Méduse” zbudowana została w stoczni Augustin Normand w Hawrze[4][6] . Stępkę okrętu położono 1 stycznia 1928 roku[7][b], a zwodowany został 26 sierpnia 1930 roku[3][4].
Dane taktyczno-techniczne
[edytuj | edytuj kod]„Méduse” była średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej[3]. Długość między pionami wynosiła 64,4 metra, szerokość 6,2 metra i zanurzenie 4,3 metra[4][6][c]. Wyporność normalna w położeniu nawodnym wynosiła 571 ton, a w zanurzeniu 809 ton[3][4][d]. Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa czterosuwowe silniki wysokoprężne Normand–Vickers o łącznej mocy 1400 KM[2][4][e]. Napęd podwodny zapewniały dwa silniki elektryczne o łącznej mocy 1000 KM[3][4]. Dwuśrubowy układ napędowy pozwalał osiągnąć prędkość 14 węzłów na powierzchni i 9 węzłów w zanurzeniu[4][8][f]. Zasięg wynosił 2300 Mm przy prędkości 13,5 węzła w położeniu nawodnym (lub 4000 Mm przy prędkości 10 węzłów) oraz 82 Mm przy prędkości 5 węzłów w zanurzeniu[6][9][g]. Zbiorniki paliwa mieściły 65 ton oleju napędowego[4][h]. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 80 metrów[6] .
Okręt wyposażony był w osiem wyrzutni torped: trzy stałe kalibru 550 mm na dziobie, jedną zewnętrzną kalibru 550 mm na rufie, podwójny zewnętrzny obracalny aparat torpedowy kalibru 550 mm oraz podwójny zewnętrzny obracalny aparat torpedowy kalibru 400 mm[3][6] . Łącznie okręt przenosił dziewięć torped, w tym siedem kalibru 550 mm i dwie kalibru 400 mm[6] . Uzbrojenie artyleryjskie stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kalibru 75 mm L/35 M1928 oraz pojedynczy wielkokalibrowy karabin maszynowy Hotchkiss kalibru 13,2 mm L/76[3][i]. Jednostka wyposażona też była w hydrofony[6] .
Załoga okrętu składała się z 3 oficerów oraz 38 podoficerów i marynarzy[1][3][j].
Służba
[edytuj | edytuj kod]„Méduse” weszła do służby w Marine nationale 1 września 1932 roku[7] . Jednostka otrzymała numer burtowy NN5[6] . W momencie wybuchu II wojny światowej okręt pełnił służbę na Morzu Śródziemnym, wchodząc w skład 18. dywizjonu 2. Flotylli okrętów podwodnych w Oranie (wraz z siostrzanymi „Amphitrite”, „La Psyché” i „Oréade”)[10] . Dowódcą jednostki był w tym okresie kpt. mar. J.M.A. Chevallier[10] . 1 września 1939 roku wszystkie okręty 18. dywizjonu opuściły Oran, udając się do Casablanki[10] . 19 listopada 1939 roku okręty podwodne „Méduse”, „La Psyché” i „Le Glorieux”, eskortowane przez niszczyciel „Bordelais” wyszły z Casablanki, docierając dzień później do Oranu[11] .
7 maja 1940 roku „Méduse” i „Amphitrite” wyszły z Oranu, następnego dnia przeszły przez Cieśninę Gibraltarską i dołączyły do eskortowanego przez awizo „L’Impétueuse” konwoju 23-RS, docierając do Brestu[12] . Po dotarciu do celu, oba okręty skierowano na remont stoczniowy[12] . W czerwcu 1940 roku okręt znajdował się w składzie 18. dywizjonu, przechodząc remont w Breście, a jego dowódcą był nadal kpt. mar. Chevallier[13] . 18 czerwca, wobec zbliżania się wojsk niemieckich do portu w Breście, „Méduse” ewakuowała się do Casablanki (razem z okrętami podwodnymi „Casabianca”, „Sfax”, „Persée”, „Poncelet”, „Ajax”, „Circé”, „Thétis”, „Calypso”, „La Sibylle”, „Amazone”, „Antiope”, „Orphée” i „Amphitrite”)[14] . 26 września nowym dowódcą okrętu został mianowany kpt. mar. R.L.B. Castets[13] . W listopadzie 1940 roku „Méduse” stacjonowała w Casablance (wraz z okrętami podwodnymi „Sidi Ferruch”, „Amphitrite”, „Amazone”, „La Sibylle”, „Orphée”, „Antiope” i „Sfax”)[15] .
22 kwietnia 1941 roku z Casablanki w eskorcie awiza „La Boudeuse” wyszły okręty podwodne „Antiope”, „Méduse” i „Orphée”, udając się w rejs do Oranu[16] . Jednostki przybyły do Oranu 24 kwietnia, po czym dwa ostatnie zostały pod dozorem w porcie. Dzięki temu 10 maja w morze mogły wyjść „Diane”, „Eurydice”, „Antiope” i „Thétis”, które w eskorcie torpedowca „La Bayonnaise” 14 maja dotarły do Tulonu[16][17] .
W listopadzie 1942 roku, kiedy doszło do lądowania aliantów w Afryce Północnej, „Méduse” stacjonowała w Casablance (wraz z okrętami podwodnymi „Sidi Ferruch”, „Le Conquérant”, „Le Tonnant”, „Antiope”, „Amazone”, „Orphée”, „La Sibylle”, „Amphitrite”, „La Psyché” i „Oréade”)[18][19]. Rankiem 8 listopada okręt otrzymał rozkaz zaatakowania jednostek inwazyjnych i w zanurzeniu opuścił port między 7:10 a 8:30[18][19]. Jednostka, dowodzona przez kpt. mar. Roya, tuż po godzinie 10:00 przeprowadziła nieskuteczny atak torpedowy na amerykański krążownik ciężki USS „Tuscaloosa” (CA-37)[20][21][k]. Tego i następnego dnia „Méduse” została jednak uszkodzona przez amerykańskie samoloty i 10 listopada nieopodal Mazaganu załoga dokonała samozatopienia jednostki, wyrzucając ją na brzeg (na pozycji 33°25′N 8°40′W/33,416667 -8,666667)[7][22]. Wrak okrętu został dodatkowo zbombardowany przez samolot pokładowy z amerykańskiego krążownika lekkiego USS „Philadelphia” (CL-41)[7][23] .
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Także składającej się z trzech typów: Argonaute, Diane i Orion[5].
- ↑ Labayle-Couhat 1971 ↓, s. 83 i Gogin 2020 ↓ podają, że stępkę okrętu położono w kwietniu 1927 roku.
- ↑ Labayle-Couhat 1971 ↓, s. 82 podaje, że szerokość okrętu wynosiła 5,18 metra, a zanurzenie 3,91 metra.
- ↑ Identycznie podaje McMurtrie 1941 ↓, s. 193. Parkes 1934 ↓, s. 203 podaje wyporność nawodną od 558 do 571 ton, a podwodną 809 ton; Lipiński 1999 ↓, s. 540 podaje wyporność 571/787 ton, zaś Labayle-Couhat 1971 ↓, s. 82 i Gogin 2020 ↓ podają 651/807 ton.
- ↑ Labayle-Couhat 1971 ↓, s. 82 podaje, że moc silników wysokoprężnych wynosiła 1300 KM.
- ↑ Labayle-Couhat 1971 ↓, s. 82 podaje, że okręt na powierzchni rozwijał prędkość 13,7 węzła, zaś w zanurzeniu 9,2 węzła.
- ↑ Parkes 1934 ↓, s. 203 i McMurtrie 1941 ↓, s. 193 podają, że zasięg nawodny wynosił 3000 Mm przy prędkości 10 węzłów, zaś podwodny 78 Mm przy prędkości 5 węzłów.
- ↑ Gogin 2020 ↓ podaje, że okręt zabierał 39 ton paliwa, zaś Labayle-Couhat 1971 ↓, s. 82 podaje, że zbiorniki miały pojemność 53 m³.
- ↑ Gogin 2020 ↓ podaje, że na okręcie zainstalowano karabin maszynowy kalibru 8 mm.
- ↑ McMurtrie 1941 ↓, s. 193 podaje, że załoga okrętu liczyła 48 osób.
- ↑ Rohwer 1942 ↓ podaje, że celem czterech wystrzelonych torped był pancernik USS „Massachusetts” (BB-59).
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Labayle-Couhat 1971 ↓, s. 83.
- ↑ a b Parkes 1934 ↓, s. 203.
- ↑ a b c d e f g h i Fontenoy 2007 ↓, s. 191.
- ↑ a b c d e f g h i Gardiner i Chesneau 1980 ↓, s. 275.
- ↑ Fontenoy 2007 ↓, s. 191-192.
- ↑ a b c d e f g h Gogin 2020 ↓.
- ↑ a b c d Helgason 2020 ↓.
- ↑ Lipiński 1999 ↓, s. 540.
- ↑ Labayle-Couhat 1971 ↓, s. 82.
- ↑ a b c Kindell 1939a ↓.
- ↑ Kindell 1939b ↓.
- ↑ a b Kindell 1940a ↓.
- ↑ a b Kindell 1940b ↓.
- ↑ Kindell 1940c ↓.
- ↑ Kindell 1940d ↓.
- ↑ a b Kindell 1941a ↓.
- ↑ Kindell 1941b ↓.
- ↑ a b Perepeczko 2014 ↓, s. 370.
- ↑ a b Perepeczko 2002 ↓, s. 271.
- ↑ Franz 2017 ↓, s. 29.
- ↑ Perepeczko 2002 ↓, s. 274.
- ↑ Perepeczko 2014 ↓, s. 374.
- ↑ Tony 2017 ↓.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
- Maciej Franz: Burza nad Morzem Śródziemnym. Aliancka ofensywa. T. 4. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2017. ISBN 978-83-65855-43-5.
- Robert Gardiner, Roger Chesneau: Conway’s All the World’s Fighting Ships 1922–1946. London: Conway Maritime Press, 1980. ISBN 0-85177-146-7. (ang.).
- Ivan Gogin: DIANE 2nd class submarines (1932-1934). Navypedia. [dostęp 2020-04-17]. (ang.).
- Guðmundur Helgason: FR Méduse. Allied Warships. [dostęp 2020-04-17]. (ang.).
- Don Kindell: FRENCH, POLISH, GERMAN NAVIES, also US SHIPS IN EUROPE, SEPTEMBER 1939. Naval History Homepage. [dostęp 2020-04-17]. (ang.).
- Don Kindell: NAVAL EVENTS, NOVEMBER 1939 (Part 2 of 2) Wednesday 15th - Thursday 30th. Naval History Homepage. [dostęp 2020-04-17]. (ang.).
- Don Kindell: NAVAL EVENTS, MAY 1940 (Part 1 of 4) Wednesday 1st – Tuesday 7th. Naval History Homepage. [dostęp 2020-04-17]. (ang.).
- Don Kindell: FRENCH NAVY SHIPS, JUNE 1940. Naval History Homepage. [dostęp 2020-04-17]. (ang.).
- Don Kindell: NAVAL EVENTS, JUNE 1940 (Part 3 of 4) Saturday 15th - Friday 21st. Naval History Homepage. [dostęp 2020-04-17]. (ang.).
- Don Kindell: NAVAL EVENTS, NOVEMBER 1940 (Part 2 of 2) Friday 15th – Saturday 30th. Naval History Homepage. [dostęp 2020-04-17]. (ang.).
- Don Kindell: NAVAL EVENTS, April 1941 (Part 2 of 2) Tuesday 15th - Wednesday 30th. Naval History Homepage. [dostęp 2020-04-17]. (ang.).
- Don Kindell: NAVAL EVENTS, MAY 1941 (Part 1 of 2) Thursday 1st – Wednesday 14th. Naval History Homepage. [dostęp 2020-04-17]. (ang.).
- Jean Labayle-Couhat: French warships of World War II. London: Ian Allan Ltd., 1971. ISBN 0-7110-0153-7. (ang.).
- Jerzy Lipiński: Druga wojna światowa na morzu. Warszawa: Wydawnictwo Lampart, 1999. ISBN 83-902554-7-2.
- Francis E. McMurtrie (red.): Jane’s Fighting Ships 1940. London: Sampson Low, Marston & Co., 1941. (ang.).
- Oscar Parkes (red.): Jane’s Fighting Ships 1934. London: Sampson Low, Marston & Co., 1934. (ang.).
- Andrzej Perepeczko: Burza nad Atlantykiem. T. 3. Warszawa: Wydawnictwo Lampart, 2002. ISBN 83-86776-65-X.
- Andrzej Perepeczko: Od Napoleona do de Gaulle’a. Flota francuska w latach 1789–1942. Oświęcim: Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-372-1.
- Jürgen Rohwer: Seekrieg 1942, November. Chronik des Seekrieges 1939-1945. [dostęp 2020-04-17]. (niem.).
- Allen Tony: Méduse [+1942]. Wrecksite. [dostęp 2020-04-17]. (ang.).