Naparstniczka czeska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Naparstniczka czeska
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ workowce
Klasa kustrzebniaki
Rząd kustrzebkowce
Rodzina smardzowate
Rodzaj naparstniczka
Gatunek naparstniczka czeska
Nazwa systematyczna
Verpa bohemica (Krombh.) Schröt.
Krypt.-Fl. Schlesien (Breslau) 3.2(1–2): 25 (1893)
Naparstniczka czeska: drugie zdjęcie
Zarodniki – duże, eliptyczne, gładkie

Naparstniczka czeska (Verpa bohemica (Krombh.) J. Schröt.) – gatunek grzybów z rodziny smardzowatych (Morchellaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Morchellaceae, Pezizales, Pezizomycetidae, Pezizomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1834 Krombholz nadając mu nazwę Morchella bohemica. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w roku 1893 Joseph Schröter, przenosząc go do rodzaju Verpa[1].

Niektóre synonimy naukowe[2]:

  • Mitrophora bohemica (Krombh.) Gillet 1879
  • Morchella bispora Sorokīn 1877
  • Morchella bohemica Krombh. 1834
  • Phalloboletus bisporus (Sorokīn) Kuntze 1891
  • Phalloboletus bohemicus (Krombh.) Kuntze 1891
  • Ptychoverpa bohemica (Krombh.) Boud. 1907
  • Verpa bispora (Sorokīn) Lagarde 1924)

Nazwę polską podaje checklist[3]. W niektórych atlasach grzybów gatunek ten opisywany jest także jako smardzówka czeska (Ptychoverpa bohemica)[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocnik

Zbudowany z główki i trzonka. Osiąga wysokość do 10-20 cm[5].

Główka

Dzwonkowata, czasem nieregularnie kolista.2-4 cm wysoka, 2-3 cm szeroka, z podłużnymi, grubymi, falistymi żeberkami. Barwa żółtobrązowa lub ochrowa. Główka jest wolna, czyli nie zrośnięta z trzonem[5].

Trzon

Walcowaty, białawy lub jasnożółty. Za młodu pełny, później wewnątrz pusty[5].

Miąższ

Cienki, woskowaty, biały. Smak łagodny, zapach grzybowy[5].

Zarodniki

Duże, eliptyczne, gładkie[5].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

W opracowaniu Czerwona lista roślin i grzybów Polski jest zaliczony do kategorii gatunków narażonych na wymarcie (V), które najprawdopodobniej w najbliższej przyszłości przesuną się do kategorii gatunków wymierających, jeśli nie znikną czynniki zagrażające[6]. Od 2014 r. w Polsce jest objęty ochroną częściową grzybów[7], dawniej podlegał ochronie ścisłej.

Rośnie pojedynczo lub w grupach od marca do maja w lasach liściastych, zaroślach i parkach[5].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny o dużych walorach kulinarnych[5].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Naparstniczka stożkowata (Verpa conica), która ma mniejsze owocniki, a powierzchnia główki nie jest pofałdowana. Smardz jadalny (Morchella esculenta) ma główkę przyrośniętą do trzonu[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  3. Maria Alicja Chmiel: Checklist of Polish Larger Ascomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów workowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 978-83-89648-46-4.
  4. Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  5. a b c d e f g h Czesław Narkiewicz "Grzyby chronione Dolnego Śląska", Jelenia Góra, Wydawnictwo Muzeum Przyrodniczego, 2005 ​ISBN 83-89863-20-0
  6. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki: Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: IB PAN, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  7. Dz.U. z 2014 r. Nr 0, poz. 1408 – Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów