Niewidzialna ręka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Niewidzialna ręka rynku)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Niewidzialna ręka jest metaforą użytą przez Adama Smitha w jego książce Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów (1776) do opisania motywacji uczestników rynku[1].

Smith argumentował, że uczestnicy rynku (producenci i konsumenci) są motywowani chęcią zaspokojenia swoich prywatnych potrzeb i "dbałością o własny interes"[2]. Równocześnie każdy z nich, usiłując jako jednostka maksymalizować swój prywatny dochód, przyczynia się równocześnie do tego by " dochód społeczny był jak największy"[3]. W tym fragmencie pojawia się pojęcie "niewidzialnej ręki":

[Każdy] myśli tylko o swym własnym zarobku, a jednak w tym, jak i w wielu innych przypadkach, jakaś niewidzialna ręka kieruje nim tak, aby zdążał do celu, którego wcale nie zamierzał osiągnąć. Społeczeństwo zaś, które wcale w tym nie bierze udziału, nie zawsze na tym źle wychodzi. Mając na celu swój własny interes, człowiek często popiera interesy społeczeństwa skuteczniej niż wtedy, gdy zamierza służyć im rzeczywiście. Nigdy nie zdarzyło mi się widzieć,aby wiele dobrego zdziałali ludzie, którzy udawali, iż handlują dla dobra społecznego.

— Adam Smith, Bogactwo Narodów (rozdział II, księga IV)

Smithowi przypisuje się chęć zilustrowania czy wręcz udowodnienia szeregu aksjomatów ekonomii klasycznej: naturalnej wolności gospodarczej[4], własności prywatnej[5] i samoregulacji gospodarki[4]. W rzeczywistości Smith w tej samej pracy wielokrotnie wskazywał na nieskuteczność leseferyzmu gospodarczego[4]. W wydanej przed Bogactwem narodów, w 1759 Teorii uczuć moralnych Smith wskazał na istnienie redystrybucji społecznej, również posługując się metaforą niewidzialnej ręki.

Niezależnie od tego, Smith pozostaje w powszechnym odbiorze głównym reprezentantem liberalizmu ekonomicznego, zaś przypisywane mu poglądy są kompilacją wcześniejszych opinii Hobbesa, Mandeville'a i późniejszych Herberta Spencera czy wręcz Ayn Rand[6].

W oryginale angielskim Smith używa sformułowania an invisible hand co po polsku tłumaczone jest jako "jakaś niewidzialna ręka".

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Adam Smith: Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów. Warszawa: De Agostini / Ediciones Altaya Polska, 2003. ISBN 83-7316-061-2.
  2. "Bogactwo Narodów", rozdział II, księga I
  3. "Bogactwo Narodów", rozdział II, księga IV
  4. 4,0 4,1 4,2 Jonathan Schlefer: Niewidzialna ręka rynku nie istnieje. Harvard Business Review, 2012.
  5. Witold Gadomski: Własność czyli fundament rynku. Wyborcza.biz, 2009.
  6. "Tak sie złożyło, że Bogactwo narodów nadal jest błędnie interpretowane. Smitha często przedstawia się jako sukcesora myśli nie tylko Mandeville'a, lecz także Thomasa Hobbesa, jako propagatora idei o egoistycznych pobudkach ludzkiej natury. Skoro nieskrępowany egoizm jednostki wystarcza do kierowania społeczeństwem, moralność jest czymś zbędnym, bo rynek wszystko (zarówno to, co dobre, jak i to, co złe - zwłaszcza złe) ustawia tak, aby służyło dobru ogółu. Społeczeństwo można więc (lub trzeba) budować na samolubstwie. Krótko mówiąc, człowiek odnosi wrażenie, jakby zamiast Smitha słuchał innych, na przykład Hobbesa (walka wszystkich przeciwko wszystkim), Mandeville'a (niewidzialna ręka rynku z grzechu robi cnotę), Herberta Spencera (obrona rynkowego darwinizmu i minimalistycznego państwa) lub Ayn Rand (redukcjonizm i skrajny egoizm). A Adam Smith wcale w ten sposób nie myślał, ani razu. Nawet jeśli pominiemy Teorię uczuć moralnych, która wyraźnie się wszystkiemu, co tu zostało napisane, to zbliżonej konkluzji nie znajdziemy nawet w Bogactwie Narodów)"za: Tomáš Sedláček: Ekonomia dobra i zła. Studio EMKA, 2012. ISBN 978-83-62304-92-9.