Nosacz sundajski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Nosacz)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nosacz sundajski
Nasalis larvatus[1]
(Wurmb, 1787)
Nosacz sundajski
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd naczelne
Podrząd wyższe naczelne
Nadrodzina koczkodanowce
Rodzina koczkodanowate
Podrodzina gerezy
Rodzaj nosacz[a]
Gatunek nosacz sundajski
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 EN pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Nosacz sundajski[3], nosacz[4] (Nasalis larvatus) – gatunek ssaka z rodziny koczkodanowatych (Cercopithecidae) wyróżniającej się charakterystycznym nosem.

Systematyka[edytuj]

Taksonomia[edytuj]

Gatunek po raz pierwszy opisany naukowo przez F. von Wurmba w 1787 roku pod nazwą Cercopithecus larvatus[5]. Jako miejsce typowe autor wskazał Pontianak w zachodnim Kalimantan w Indonezji[5]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Nasalisnosacz[3], utworzonym przez É. Geoffroy Saint-Hilaire'a w 1812[6].

Gatunek typowy: Cercopithecus larvatus Wurmb, 1787

Podgatunki[edytuj]

Wyróżniono dwa podgatunki N. larvatus[7][3]:

  • N. larvatus larvatusnosacz sundajski (status IUCN: EN)[8]
  • N. larvatus orientalisnosacz trąbowy (status IUCN: EN)[9]

Etymologia[edytuj]

Nazwa rodzajowa pochodzi od łacińskiego słowa nasalis – „z nosem” (nasus – „nos”). Epitet gatunkowy pochodzi od łacińskiego larvatus – „zamaskowany” (larva – „maska”)[10].

Zasięg występowania i biotop[edytuj]

Żyje na Borneo w przybrzeżnych lasach namorzynowych i w lasach deszczowych wzdłuż rzek i estuariów.

Wygląd i rozmiary[edytuj]

Samiec ma wydatny, rozszerzony na końcu nos w kształcie ogórka, u starych samców nos wydłuża się do 10 cm i zwisa. Nos samicy jest mniejszy i zadarty ku górze. Przeciętnej budowy, dorosły samiec osiąga masę ciała od 16-22 kg, samica 7-12 kg. Ciało samca ma długość do 72 cm, samicy - do 60 cm. Długość ogona nieznacznie przekracza długość ciała. Ubarwienie grzbietu i ramion od różowego, czerwonego do brązowego. Kończyny i ogon są szare.

Tryb życia[edytuj]

Nosacze sundajskie prowadzą dzienny, głównie nadrzewny tryb życia. Największą aktywność wykazują od późnego popołudnia do zmroku. Żywią się liśćmi, owocami i nasionami. Zjadają również drobne bezkręgowce. Żyją w małych, trwałych grupach złożonych z samca i kilku samic. Takie grupy tworzą luźne stado liczące do 32 osobników. Nie wykazują cech terytorialnych. Dobrze pływają i nurkują.

Po 166-dniowej ciąży samica rodzi jedno małpię, które pozostaje przy niej około roku. Samce osiągają dojrzałość płciową w siódmym roku życia.

Nosacz jest gatunkiem zagrożonym wyginięciem.

Uwagi

Przypisy

  1. Nasalis larvatus, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Meijaard, E., Nijman, V. & Supriatna, J 2008. Nasalis larvatus. W: IUCN 2015. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-3. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-10-10]
  3. a b c Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 49. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 227-228, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  5. a b F. von Wurmb. De kahau een lang-staartige aap. „Verhandelingen van het Bataviaasch Genootschap der Kunsten en Wetenschappen”. 3, s. 353, 1787 (niderl.). 
  6. É. Geoffroy Saint-Hilaire. Tableau des quadrumanes, ou des Animaux composant le premier Ordre de la Classe des Mammifères. „Annales du Muséum National d'Histoire Naturelle”. 19, s. 90, 1812 (fr.). 
  7. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Nasalis. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2015-10-10]
  8. Meijaard, E., Nijman, V. & Supriatna, J. 2008. Nasalis larvatus ssp. larvatus. W: IUCN 2015. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-3. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-10-10]
  9. Meijaard, E., Nijman, V. & Supriatna, J. 2008. Nasalis larvatus ssp. orientalis. W: IUCN 2015. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-3. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-10-10]
  10. T. S. Palmer: Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. Waszyngton: Government Printing Office, 1904, s. 449, seria: North American Fauna. (ang.)

Bibliografia[edytuj]

  1. K. Kowalski (redaktor naukowy), A. Krzanowski, H. Kubiak, G. Rzebik-Kowalska, L. Sych: Ssaki. Wyd. IV. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, s. 227-228, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0637-8.
  2. Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14344-4.
  3. Woltanski, A.: Nasalis larvatus (ang.). (On-line), Animal Diversity Web, 2004. [dostęp 30 grudnia 2008].
  4. Meijaard, E., Nijman, V. & Supriatna, J 2008. Nasalis larvatus. W: IUCN 2015. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-3. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-10-10]
  5. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Nasalis. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 30 grudnia 2008]