ORJUNA

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Organizacja Jugosłowiańskich Nacjonalistów ORJUNA
Организација Југославенских Националиста ОРЈУНА
Ilustracja
Zwycięstwo albo śmierć
Państwo  Jugosławia
Siedziba Belgrad
Data założenia 21 marca 1921
Zakończenie działalności 8 marca 1929
Zasięg Królestwo SHS
Przewodniczący Marko Nani
Ljubo Leontić
Niko Bartulović
brak współrzędnych

Organizacja Jugosłowiańskich Nacjonalistów, skr. ORJUNA (serb.-chorw. Organizacija jugoslavenskih nacionalista / Организација Југославенских Националиста) – jugosłowiańska radykalna organizacja nacjonalistyczna utworzona w Splicie, z inicjatywy Svetozara Pribićevicia.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Organizacja została założona 23 marca 1921 w Splicie, z inicjatywy Svetozara Pribicevicia, przywódcy Partii Demokratycznej[1]. Tworzyła ją początkowo grupa studentów i młodych serbskich prawników ze Splitu. Organizacja początkowo przyjęła nazwę Jugosłowiańska Postępowa Młodzież Nacjonalistyczna (Jugoslavenska Napredna Nacionalistička Omladina), nazwę ORJUNA pojawiła się w maju 1922[2][3]. Organizacja miała za zadanie chronić państwo jugosłowiańskie przed zagrożeniami ze strony środowisk separatystycznych i komunistycznych[2]. Jej pierwszym przewodniczącym został wybrany Marko Nani, a pierwszym wystąpieniem publicznym organizowanie demonstracji skierowanych przeciwko komunistom po zamachu na ministra spraw wewnętrznych Milorada Draškovicia. W Zagrzebiu grupa działaczy ORJUNY zniszczyła redakcje czasopism, które atakowały rząd Królestwa SHS, przypisując mu współodpowiedzialność za zamach na Draškovicia[2].

Grupa działaczy ORJUNY – tzw. orjunaši

Największą aktywność organizacja przejawiała w Słowenii, Chorwacji i w Wojwodinie. W szczytowym okresie rozwoju jej liczebność przekraczała 10 tysięcy członków[2]. Jej działacze prowokowali incydenty na granicach z Austrią i Włochami, a także organizowali demonstracje uliczne i strajki w fabrykach, będących własnością cudzoziemców[4]. W ramach ORJUNY działała organizacja młodzieżowa Młoda Jugosławia (Mladi Jugoslavije), a także organizacja paramilitarna Akcija Odjeljak[2]. Ta ostatnia była odpowiedzialna za serię ataków na działaczy komunistycznych i polityków chorwackich[5]. Organizacja wydawała także własne czasopismo ORJUNA. Nacionalistični organ. Jako ugrupowanie ORJUNA nie startowała w wyborach, ograniczając się do wspierania polityków działających na rzecz jedności państwa jugosłowiańskiego[2]. Po przejęciu przez króla Aleksandra rządów osobistych i wprowadzeniu dyktatury, 8 marca 1929 ORJUNA została rozwiązana, podobnie jak inne partie i organizacje społeczne.

Doktryna[edytuj | edytuj kod]

Głównymi ideologami ORJUNY stali się Ljubo Leontić i Niko Bartulović, którzy działalność polityczną rozpoczęli przed I wojną światową[3]. Organizacja nawiązywała do tradycji ruchu czetnickiego, a jej prominentnymi działaczami stali się znani ze swojej działalności w ruchu czetnickim Kosta Pečanac i Ilija Birčanin[5][3]. Podstawowym komponentem programu ideologicznego był jugosłowiański nacjonalizm, ale widoczny był także wpływ włoskiego faszyzmu z jego apoteozą przemocy i kultem wodza (Vođa).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Salkan Užičanin. Djelatnost nacionalističkih organizacija u Bosni i Hercegovini u vrijeme parlamentarnih izbora 1925. godine. „Arhivska praksa”. 14, s. 411–425, 2011. 
  2. a b c d e f Stevo Đurašković. Ideologija Organizacije jugoslovenskih nacionalista (Orjuna). „Časopis za suvremenu povijest”. 43, s. 225–247, 2011. 
  3. a b c Jovo Bakić. Fašizam u Jugoslaviji (1918 – 1941). „Nova srpska politička misao”. 11, s. 21–45, 2004. 
  4. Peter Sugar: Native Fascism in the Successor States, 1918-1945. Waszyngton: ABC-Clio, 2015, s. 153.
  5. a b John Paul Newman: Yugoslavia in the Shadow of War: Veterans and the Limits of State Building 1903-1945. Cambridge University Press, 1971, s. 137. ISBN 978-1-107-07076-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stevo Đurašković. Ideologija Organizacije jugoslovenskih nacionalista (Orjuna). „Časopis za suvremenu povijest”. 43, s. 225–247, 2011.