Split

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy miasta w Chorwacji. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Split
Ilustracja
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo  Chorwacja
Żupania splicko-dalmatyńska
Burmistrz Ivo Baldasar
Populacja (2005)
• liczba ludności

178 192[1]
Nr kierunkowy +385 021
Kod pocztowy 21000
Tablice rejestracyjne ST
Podział miasta 27 dzielnic
Położenie na mapie Chorwacji
Mapa lokalizacyjna Chorwacji
Split
Split
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Split
Split
Ziemia 43°30′50″N 16°27′21″E/43,513889 16,455833
Strona internetowa
Świątynia Jowisza w Splicie
Widok na terminal promowy w Splicie
Split, panorama miasta
Split nocą
Kościół św. Franciszka

Split (wł. Spalato) – miasto i port w Chorwacji (Dalmacja), nad Morzem Adriatyckim na niewielkim półwyspie, stolica żupani splicko-dalmatyńskiej. Jest to drugie co do wielkości miasto Chorwacji pod względem liczby mieszkańców. Składa się z 27 dzielnic.

W mieście znajdują się hale sportowe Spaladium Arena i Arena Gripe oraz stadion sportowy Poljud, który w 1990 roku był areną lekkoatletycznych mistrzostw Europy.

Gospodarka[edytuj]

Split jest ważnym miastem przemysłowym Dalmacji oraz ośrodkiem komunikacyjnym. W mieście działają: port lotniczy, dworzec kolejowy (linia z Zagrzebia przez Oštarije, Knin i Perković o dużych walorach widokowych) i terminal promowy obsługujący rejsy między innymi do Rijeki, Dubrownika, na pobliskie wyspy (Brač, Hvar, Vis, Čiovo, Korčula, Lastovo), do Ankony, Pescary, Wenecji we Włoszech. Znajduje się tam też węzeł komunikacji drogowej – Autostrada A1 (Chorwacja) Zagrzeb – Split, trasa europejska E65 w ciągu Magistrali Adriatyckiej.

Historia[edytuj]

Pierwotnie na terenie Splitu (koło Salony, obecnie Solin) znajdowała się Aspalathos, osada starożytnych Greków. Rzymianie zmienili nazwę miejscowości na Spalatum (od łac. palatium). W latach 295–305 cesarz Dioklecjan zbudował tam swoją rezydencję. W 395 Spalatum znalazła się na terenie Bizancjum.

Od VI wieku Salona była siedzibą arcybiskupstwa. W 1. połowie VII wieku została zburzona przez Słowian i Awarów, a nowe miasto powstało wokół pałacu. W VIII wieku nastąpił wzrost znaczenia portu handlowego.

W 1069 Split włączono do Chorwacji, a w 1105 został przejęty przez Węgry. W latach 1420–1797 należał do Wenecji, następnie, do 1918, do Austro-Węgier, z przerwą w czasie wojen napoleońskich (1806–1813). Od 1918 należał do Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, w 1929 znalazł się w Jugosławii. W latach 1941–1943 był pod okupacja włoską, a od 1991 należy do niepodległej Chorwacji.

Zabytki[edytuj]

  • pałac cesarza Dioklecjana (III – IV wiek) założony na planie rzymskiego obozu wojskowego (ok. 150 na 190 m) z murami i wieżami. Pałac został wpisany na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO
  • brama pałacowa Porta Aurea
  • oktagonalne mauzoleum Dioklecjana, przebudowane w VIII wieku na katedrę Św. Duji z dzwonnicą z XIII – XVII wieku
  • świątynia Jupitera – od VIII wieku baptysterium
  • perystyl – obecnie teatr
  • westybul
  • kościół św. Franciszka – przebudowany kościół gotycki z XV wieku. Wewnątrz znajdują się nagrobki mieszkańców miasta, m.in archidiakona Tomasza (pierwszego dalmatyńskiego historyka), pisarza Marka Marulicia i kompozytora Ivana Lukačica.
  • pozostałości akweduktu
  • zabytkowe kościoły poza murami z IX – XV wieku

Miasta partnerskie[edytuj]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj]