GPU (policja polityczna)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Ten artykuł dotyczy policji politycznej w RFSRR (1922-23). Zobacz też: inne znaczenia skrótu.

GPU (ros. ГПУ), oficjalnie Państwowy Zarząd Polityczny przy Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, ros. Государственное Политическое Управление при НКВД РСФСР, ГПУ НКВД РСФСР – państwowa policja polityczna w RFSRR, utworzona 6 lutego 1922 roku z przekształcenia Czeki. Po utworzeniu w grudniu 1922 ZSRR, w listopadzie 1923 przekształcona w OGPU, którego oddziały republikańskie nosiły nazwę GPU.

Utworzenie GPU[edytuj | edytuj kod]

IX Wszechrosyjski Zjazd Rad 28 grudnia 1921 ogłosił postanowienie o rozwiązaniu Nadzwyczajnej Komisji do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem (Czeka).

6 lutego 1922 roku Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy (WCIK) wydał postanowienie, na mocy którego powołany został Państwowy Zarząd Polityczny przy istniejącym od listopada 1917 Ludowym Komisariacie Spraw Wewnętrznych RFSRR (NKWD).

Administracja i zadania GPU[edytuj | edytuj kod]

Mimo, iż GPU formalnie usytuowany był w strukturach NKWD RFSRR, to była to jedynie podległość organizacyjna, gdyż zachował on bardzo dużą samodzielność działania. Wynikało to z objęcia dwóch stanowisk kierowniczych przez jednego człowieka Feliksa Dzierżyńskiego. Dzierżyński był jednocześnie ludowym komisarzem spraw wewnętrznych i przewodniczącym GPU, przykładając więcej sił i uwagi na piony bezpieczeństwa państwowego, wywiadu i kontrwywiadu czyli GPU, wywodzącego się z jego byłej organizacji Czeki, niż do reszty NKWD, spełniającego wówczas rolę resortu porządku i ładu publicznego i gospodarczo-administracyjnego[1].

Struktury GPU nie odbiegały od struktur rozwiązanej Czeka. W kwietniu 1922 utworzono Wydział Wschodni GPU, w maju 1922 Wydział Kontrwywiadowczy (KRO) GPU i w sierpniu 1922 - Wydział Prawny GPU[1].

GPU przy NKWD RFSRR, odpowiedzialny był za:

  • wykrywanie i zwalczanie działań kontrrewolucyjnych i bandytyzmu;
  • walka ze szpiegostwem;
  • ochrona kolei i dróg wodnych;
  • zabezpieczenie granicy RFSRR;
  • walka z kontrabandą[1].

Organy kierownicze GPU (6 lutego 1922 – 2 listopada 1923)[edytuj | edytuj kod]

GPU w terenie i przekształcenie w OGPU[edytuj | edytuj kod]

W terenie GPU posiadało swoje przedstawicielstwa, które działały w okręgach, republikach autonomicznych, guberniach i większych miastach Rosyjskiej Federacyjnej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

Po utworzeniu ZSRR w listopadzie 1923 Państwowy Zarząd Polityczny wyodrębniono ze struktur NKWD i na jego bazie powołano Zjednoczony Państwowy Zarząd Polityczny (OGPU), podporządkowany Radzie Komisarzy Ludowych ZSRR. Po przekształceniu GPU w OGPU nazwę GPU nosiły oddziały OGPU w republikach ZSRR.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Kokurin, A., Pietrow, N. - redakcja: ЛУБЯНКА. ВЧК - ОГПУ - НКВД - НКГБ - МГБ - МВД - КГБ 1917 — 1960 Справочник.. Moskwa: Международный фонд "Демократия", 1977, seria: Россия. XX век. Документы.. ISBN 5-89511-004-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Larecki "Wielki Leksykon Służb Specjalnych Świata" książka i wiedza 2007
  • Piotr Kołakowski NKWD i GRU na ziemiach Polskich 1939-1945. Kulisy wywiadu i kontrwywiadu, Dom wydawniczy Bellona Warszawa 2002
  • Paweł Wieczorkiewicz Łańcuch Śmierci: Czystka w Armii Czerwonej 1937-1939, Oficyna Wydawnicza RYTM Warszawa 2001