Pasja (muzyka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy gatunku w muzyce. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Pasja – utwór muzyczny powstały w XII wieku w kościołach katolickich, część chorału gregoriańskiego. Tematem pasji jest męka i śmierć Jezusa Chrystusa, tekst opiera się zazwyczaj na dwóch-trzech z Ewangelii.

Pasja chorałowa - pierwsze jednogłosowe pasje wykonywane były przez trzech kapłanów śpiewających kolejno partie: Chrystusa (najniższą, w tempie wolnym, w skali c - f, najczęściej był to bas), narratora, czyli ewangelisty (umiarkowane tempo, skala f - c, najczęściej był to tenor) oraz tłumu (szybkie tempo, wysoki rejestr: c - f, zazwyczaj chór).

Pasja motetowa - wokalna pasja wielogłosowa powstała pod koniec XV w., wykorzystywała ona w głosie tenorowym melodię chorału (tzw. cantus firmus). Utwory w takiej formie komponowali w XVI w. m.in.: O. di Lasso, F. Guerrero, W. Byrd, J. Obrecht, C. de Rore.

Pasja kantatowo-oratoryjna - na początku XVII w. pasja stała się formą wokalno-instrumentalną, składającą się z recytatywów (muzycznych deklamacji), arii, duetów, tercetów oraz chórów. Do arcydzieł tego gatunku należą: Pasja według św. Mateusza (BWV 244) (1729) oraz Pasja według św. Jana (BWV 245) (1723) J.S. Bacha. Partie Chrystusa oraz narratora mają w nich formę recytatywu opartego na tekście Ewangelii, arie i duety komentujące akcję dramatyczną skomponowane zostały do tekstów współczesnych Bachowi twórców, chór pełni rolę tłumu. Pamiętać należy, że choć zbliżona jest formą do opera, to jednak pozbawiona jest akcji scenicznej, charakteryzacji, kostiumów i scenografii.

Na początku XVIII wieku komponowano pasje do tekstu "Der für die Sünde der Welt gemarterte und Sterbende Jesus" autorstwa Bartolda Heinricha Brockesa. Muzykę do jej tekstu tworzyli najwybitniejsi niemieccy kompozytorzy Georg Friedrich Händel, Johann Mattheson, Georg Philipp Telemann, Reinhard Keiser, Johann Friedrich Fasch, Gottfried Heinrich Stölzel.

W XVII i XVIII wieku pasje komponowali: H. Schütz, G.Ph. Telemann, C.Ph.E. Bach. W XX w. powstała m.in. Pasja według św. Łukasza Krzysztofa Pendereckiego (1965), nawiązująca do tradycji gatunku, lecz wykorzystująca współczesny język dźwiękowy, oraz Pasja według św. Jana estońskiego kompozytora A. Pärta.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Leksykon muzyki od a do ż : kompozytorzy, muzycy, wykonawcy, historia, technika, pojęcia, wykonania, wypisy, przykłady nutowe. Warszawa: Muza, 1995, s. 273. ISBN 83-7079-148-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]