Pięciornik rozścielony
![]() | |||
Systematyka[1][2] | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Podkrólestwo | |||
Nadgromada | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Nadklasa | |||
Klasa | |||
Nadrząd | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
pięciornik rozścielony | ||
Nazwa systematyczna | |||
Potentilla anglica Laichard. Veg. Europ. 1: 475 (1790)[3] | |||
Synonimy | |||
|
Pięciornik rozścielony (Potentilla anglica Laichard.) – gatunek rośliny z rodziny różowatych (Rosaceae). Rośnie dziko w Europie, a poza tym na różnych kontynentach jako gatunek introdukowany. W Polsce jest to gatunek lokalnie tylko rozpowszechniony, poza tym rzadki lub bardzo rzadki[5]. Rośnie w miejscach wilgotnych i cienistych.
Zasięg geograficzny
[edytuj | edytuj kod]Zwarty zasięg gatunku obejmuje część Europy Środkowej i Zachodniej od Irlandii, poprzez Wielką Brytanię, północną Francję, Niemcy po Skanię i Polskę. Na rozproszonych stanowiskach rośnie wzdłuż wybrzeży Bałtyku po południowo-zachodnią Finlandię, w Europie Wschodniej, w Karpatach i Azji Mniejszej i w południowej Francji[6]. Rósł także w Hiszpanii, ale tam już wyginął. Wątpliwy ma status we Włoszech, bywa podawany także z Syberii[3]. Jako gatunek introdukowany rośnie na Maderze, Azorach[6], we wschodniej i zachodniej części Ameryki Północnej, w Chile i na Nowej Zelandii[3].
W Polsce rośnie głównie na północy i południowym zachodzie oraz w Górach Świętokrzyskich, na pozostałym obszarze jest bardzo rzadki lub dane o występowaniu są niepewne[7].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Potentilla_anglica_kz08.jpg/220px-Potentilla_anglica_kz08.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f4/Potentilla_anglica_kz05.jpg/220px-Potentilla_anglica_kz05.jpg)
- Pokrój
- Roślina zielna z pionowym kłączem mniej lub bardziej zgrubiałym, z którego wyrastają liczne, wiotkie pędy płożące, silnie rozgałęziające się i korzeniące w węzłach, osiągające ponad 70 cm długości. Pędy są nagie lub słabo owłosione[8].
- Liście
- Ciemnozielone, nagie, spodem tylko na nerwach owłosione. Liście odziomkowe, wyrastające z kłącza, są długoogonkowe, dłoniaste, zazwyczaj 5-, czasem 4- i 3-listkowe. Liście te są trwałe i zachowują się do jesieni. Wzdłuż pędów płożących wyrastają liście podobne, przy czym im dalej tym blaszka jest bardziej zredukowana do 3, w końcu do pojedynczych, drobnych listków. Dolne i odziomkowe liście mają listki podłużnie jajowate, u nasady klinowate i tu całobrzegie, a na szczycie wcinano ząbkowane z ząbkami ostrymi, lancetowatymi. Wyższe listki coraz węższe, z mniejszą liczbą ząbków na szczycie, w końcu lancetowate i całobrzegie. Przylistki drobne, od całobrzegich po wcinane[8]. Liście łodygowe osadzone są na ogonkach 1–2 cm długości[5].
- Kwiaty
- Stosunkowo duże – zwykle od 14 do 18 mm średnicy, wyrastają na długich i cienkich szypułkach. Wsparte są czterodziałkowym kieliszkiem i czterodziałkowym kielichem. Płatki korony zwykle w liczbie 4, rzadko 5, złocistożółte[8]. Słupków jest od 20 do 50[5].
- Owoce
- Drobne, jajowate i pomarszczone niełupki[8].
- Gatunki podobne
- Pięciornik rozłogowy P. reptans ma zawsze kwiaty z 5 płatkami i 5 działkami, a pędy płożące pojedyncze, nierozgałęzione. Pięciornik kurze ziele P. erecta ma pędy wznoszące się lub rozścielone, ale nigdy nie korzeniące się. Liście z reguły tylko trójlistkowe (odziomkowe szybko zamierają), niemal siedzące[8]; poza tym kwiaty ma mniejsze (zwykle od 7 do 11 mm średnicy) i mniej słupków (zwykle 8 lub mniej, rzadko do 20)[5].
Biologia i ekologia
[edytuj | edytuj kod]Bylina, hemikryptofit. Kwitnie od maja do października. Liczba chromosomów: 2n = 56[5].
Siedlisko: wilgotne i cieniste miejsca w zaroślach, lasach i na łąkach[8]. W górach rośnie rzadko (w Polsce do ok. 1100 m n.p.m.)[8].
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Wraz z podobnymi gatunkami – pięciornikiem rozłogowym i pięciornikiem kurze ziele – zaliczany jest do podsekcji Tormentillae Rydb. i sekcji Dynamidium Fourr.[8] Z obydwoma tymi gatunkami tworzy zresztą mieszańce (mieszaniec z pięciornikiem rozłogowym oznaczany jest nazwą naukową P. ×mixta Nolte)[5].
Uznawany jest za utrwalonego, płodnego mieszańca obu blisko spokrewnionych, ww. gatunków (stanowiących tym samym formy rodzicielskie), przy czym powstające (inne) mieszańce między pięciornikiem rozłogowym i kurze ziele są płonne[8][9].
Gatunek jest mało zmienny. Opisano formy[8]:
- f. inciso-serrata Abromeit – listki głęboko wcinane,
- f. subsericea Th. Wolf – rośliny pokryte srebrzystymi, błyszczącymi włoskami
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2020-12-31] (ang.).
- ↑ a b c d Potentilla anglica Laichard.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2020-12-31].
- ↑ Potentilla anglica Laichard.. [w:] The Plant List [on-line]. [dostęp 2020-12-31].
- ↑ a b c d e f Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006, s. 234. ISBN 83-01-14342-8.
- ↑ a b Potentilla anglica. [w:] Den Virtuella Floran [on-line]. [on-line]. Naturhistoriska riksmuseet. [dostęp 2020-12-31].
- ↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, Adam Zając, Maria Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 428, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .
- ↑ a b c d e f g h i j Władysław Szafer, Bogumił Pawłowski (red.): Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom VII. Kraków: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1955, s. 140-141.
- ↑ Dietmar Aichele, Heinz-Werner Schwegler: Guide to Wild Flowers of Britain and Europe. London: Hamlyn, 1993, s. 141. ISBN 0-600-60243-5.
- BioLib: 39827
- EoL: 301009
- EUNIS: 181198
- Flora of North America: 250100302
- FloraWeb: 4487
- GBIF: 5365283
- identyfikator iNaturalist: 78718
- IPNI: 727633-1
- ITIS: 24684
- NCBI: 660070
- identyfikator Plant List (Royal Botanic Gardens, Kew): rjp-805
- Plants of the World: urn:lsid:ipni.org:names:727633-1
- Tela Botanica: 52404
- identyfikator Tropicos: 27801012
- USDA PLANTS: POAN7
- CoL: 4M4Y8