Piaskojeż

Piaskojeż
	Paraechinus
	Trouessart, 1879
	; Piaskojeż etiopski (P. aethiopicus)
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	zwierzęta
Typ	strunowce
Podtyp	kręgowce
Gromada	ssaki
Podgromada	żyworodne
Rząd	owadożery
Podrząd	Erinaceota
Rodzina	jeżowate
Podrodzina	jeże
Plemię	Erinaceini
Rodzaj	piaskojeż
	Typ nomenklatoryczny
	Erinaceus micropus Blyth, 1846
Synonimy
	Macroechinus Satunin, 1907;
	Macroechinus Satunin, 1907;
Gatunki
	4 gatunki – zobacz opis w tekście
	4 gatunki – zobacz opis w tekście
	Systematyka w Wikispecies
	Multimedia w Wikimedia Commons

Piaskojeż^[3] (Paraechinus) – rodzaj ssaków z podrodziny jeży (Erinaceinae) w obrębie rodziny jeżowatych (Erinaceidae).

Rozmieszczenie geograficzne

Rodzaj obejmuje gatunki występujące w północnej Afryce i południowo-zachodniej oraz południowej Azji^[4]^[5]^[6].

Morfologia

Długość ciała (bez ogona) 130–290 mm, długość ogona 10–40 mm, długość ucha 23–58 mm, długość tylnej stopy 24–46 mm; masa ciała 285–700 g^[5]^[7].

Systematyka

Rodzaj zdefiniował w 1879 roku francuski zoolog Édouard Louis Trouessart w artykule zatytułowanym Katalog ssaków żyjących i kopalnych, opublikowanym na łamach „Revue et Magasin de Zoologie pure et Appliquée”^[1]. Trouessart wymienił dwa gatunki – Erinaceus micropus E. Blyth, 1846 i Erinaceus (Hemiechinus) pictus Stoliczka, 1872 (= Erinaceus micropus E. Blyth, 1846) – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Erinaceus micropus E. Blyth, 1846.

Etymologia

Paraechinus: gr. παρα para ‘blisko, obok’; εχινος ekhinos ‘jeż’^[8].
Macroechinus: gr. μακρος makros ‘długi’^[9]; εχινος ekhinos ‘jeż’^[10]. Gatunek typowy: Satunin wymienił dwa gatunki – Erinaceus hypomelas J.F. von Brandt, 1836 i Erinaceus macracanthus Blanford, 1875 (= Erinaceus hypomelas J.F. von Brandt, 1836) – z których gatunkiem typowym jest Erinaceus hypomelas J.F. von Brandt, 1836.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą następujące gatunki^[11]^[7]^[4]:

Gatunek	Autor i rok opisu	Nazwa zwyczajowa^[3]	Podgatunki^[5]^[4]^[7]	Rozmieszczenie geograficzne^[5]^[4]^[7]	Podstawowe wymiary^[5]^[7]^[a]	Status IUCN^[12]
Paraechinus aethiopicus	(Ehrenberg, 1832)	piaskojeż etiopski	gatunek monotypowy	Sahara od Mauretanii na wschód do Etiopii, pustynie w Azji Zachodniej, wyspa Dżerba (Tunezja), Bahrajn oraz wyspy Dżazire-je Tonb-e Bozorg i Dżazire-je Tonb-e Kuczak (Iran)	DC: 13–24 cm DO: 1–3 cm MC: 285–700 g	LC
Paraechinus hypomelas	(J.F. von Brandt, 1836)	piaskojeż szybki	5 podgatunków	Półwysep Arabski (Arabia Saudyjska, Jemen i Oman) oraz Iran (włącznie z wyspami Chark, Dżazire-je Tonb-e Bozorg i Dżazire-je Tonb-e Kuczak); zakres wysokości: około 1500 m n.p.m.	DC: 13,6–29 cm DO: 1,8–3,8 cm MC:brak danych	LC
Paraechinus micropus	(E. Blyth, 1846)	piaskojeż indyjski	gatunek monotypowy	południowo-wschodni Pakistan (południowo-wschodni Beludżystan, Pendżab i Sindh) oraz północno-zachodnie Indie (zachodni Radżastan, Gudźarat i północno-zachodnia Maharasztra); zakres wysokości: 0–700 m n.p.m.	DC: 13–23 cm DO: 1–4 cm MC: 300–600 g	LC
Paraechinus nudiventris	(Horsfield, 1851)	piaskojeż białobrzuchy	gatunek monotypowy	endemit Indii: Andhra Pradesh, Tamilnadu i Kerala; zakres wysokości: 0–700 m n.p.m.	DC: brak danych DO: brak danych MC: brak danych	LC

Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski.

Uwagi

↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

Przypisy

↑ ^a ^b É.L. Trouessart. Catalogue des mammifères vivants et fossiles. „Revue et Magasin de Zoologie pure et Appliquée”. 3^e série. 7, s. 242, 1879. (fr.).
↑ K.A. Satunin. Über neue und wenig bekannte Igel des Zoologischen Museums der Kaiserliehen Akademie der Wissensehat'ten zu St. Petersburg. „Ежегодникъ Эooлoгическагo Музея Императорскoй Акaдеміи Нaукъ”. 11, s. 189, 1906. (niem.).
↑ ^a ^b Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 61–62. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 20. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
↑ ^a ^b ^c ^d ^e T. Best: Family Erinaceidae (Hedgehogs and Gymnures). W: R.A. Mittermeier & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 8: Insectivores, Sloths and Colugos. Barcelona: Lynx Edicions, 2018, s. 323–325. ISBN 978-84-16728-08-4. (ang.).
↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Paraechinus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-30].
↑ ^a ^b ^c ^d ^e Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 404–405. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
↑ T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 513, 1904. (ang.).
↑ Jaeger 1959 ↓, s. 147.
↑ Jaeger 1959 ↓, s. 88.
↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-08-31]. (ang.).
↑ Home. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-07-29]. (ang.).

Bibliografia

Edmund C.E.C. Jaeger Edmund C.E.C., Source-book of biological names and terms, wyd. 3, rewizja 2, Springfield: Charles C. Thomas, 1959, s. 1–316, OCLC 11069271 (ang.).

[12] DC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała

[Trouessart-1] É.L. Trouessart. Catalogue des mammifères vivants et fossiles. „Revue et Magasin de Zoologie pure et Appliquée”. 3^e série. 7, s. 242, 1879. (fr.).

[Satunin-2] K.A. Satunin. Über neue und wenig bekannte Igel des Zoologischen Museums der Kaiserliehen Akademie der Wissensehat'ten zu St. Petersburg. „Ежегодникъ Эooлoгическагo Музея Императорскoй Акaдеміи Нaукъ”. 11, s. 189, 1906. (niem.).

[Cichocki&inni-3] Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 61–62. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).

[Burgin&inni-4] C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 20. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).

[Best-5] T. Best: Family Erinaceidae (Hedgehogs and Gymnures). W: R.A. Mittermeier & D.E. Wilson (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 8: Insectivores, Sloths and Colugos. Barcelona: Lynx Edicions, 2018, s. 323–325. ISBN 978-84-16728-08-4. (ang.).

[Wilson&Reeder-6] D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Paraechinus. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-30].

[amw-7] Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 404–405. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).

[Palmer-8] T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 513, 1904. (ang.).

[CITEREFJaeger1959[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=187_147]-9] Jaeger 1959 ↓, s. 147.

[CITEREFJaeger1959[https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=wu.89043220607&seq=128_88]-10] Jaeger 1959 ↓, s. 88.

[mdd-11] N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-08-31]. (ang.).

[13] Home. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-07-29]. (ang.).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[a]

[12]