Jeżowate

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „jeż”. Zobacz też: inne znaczenia słów „Jeż” i „jeż”.
Jeżowate
Erinaceidae[1]
G. Fischer, 1814
Przedstawiciel rodziny – jeż zachodni (Erinaceus europaeus)
Przedstawiciel rodziny – jeż zachodni (Erinaceus europaeus)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Podgromada żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd jeżokształtne
Rodzina jeżowate
Podrodziny
  • Erinaceinae
  • Galericinae

Jeżowate[2] (Erinaceidae) – rodzina małych, naziemnych ssaków łożyskowych pokrytych sztywnymi włosami przekształconymi u niektórych w kolce, zaliczana do rzędu jeżokształtnych (Erinaceomorpha).

Występowanie[edytuj]

Żyją w Europie, Azji, Afryce oraz w Nowej Zelandii. Współcześnie jeże nie występują w naturze na terenie obu Ameryk. Zasiedlają środowiska leśne, trawiaste, a nawet pustynne. W Polsce występuje jeż zachodni, zwany europejskim i jeż wschodni. Jeże są spokrewnione z kretami, ryjówkami oraz almikami. W śladach kopalnych znane od oligocenu. Na obszarach Ameryki Północnej żyły do miocenu.

Jeż
Jeż przechodzący przez asfaltową drogę

Budowa i zachowania obronne[edytuj]

Jeże należą do stosunkowo dużych owadożernych. Mają ciało o krępej i mocnej budowie. Płaska, klinowata głowa o masywnej czaszce jest zakończona wydłużonym ryjkiem. Grzbiet i boki ciała są pokryte kolcami (podrodzina Erinaceinae) lub sztywnymi włosami. Kolce jeży to przekształcone włosy, zbudowane z keratyny. Jeże nie są jadowite, ale kiedy ich igły wbiją się w ciało, trudno je wyjąć. Kolce jeża są mocno osadzone w jego ciele, w przeciwieństwie do kolców jeżozwierza.

Kiedy jeż się przestraszy, zwija się w kulkę najeżoną kolcami oraz wydaje charakterystyczne posapywania. Taka technika obronna sprawdza się przeciwko większości drapieżników. Jedynie borsuki dzięki długim i mocnym pazurom nie są narażone na pokaleczenie i wobec nich jeże są bezbronne. Najbardziej niebezpiecznym miejscem dla jeży są drogi z odbywającym się na nich ruchem samochodowym, nie tylko na terenach leśnych, ale równie często w pobliżu siedzib ludzkich w sąsiedztwie parków i ogrodów, nawet w wielkich miastach.

Wzór zębowy I C P M
36-44 = 2-3 1 3-4 3
3 1 2-4 3

Odżywianie i rozród[edytuj]

Jeże prowadzą naziemny i nocny tryb życia. Potrafią się wspinać i pływać. Są wszystkożerne – żywią się ślimakami, dżdżownicami, jajami ptaków, małymi ssakami i płazami, ale głównie owadami. Wbrew ludowym przesądom (a także wbrew licznym bajkom), jeże nie jedzą jabłek. Jako ssaki zjadające owady i gryzonie przyczyniają się do zmniejszania populacji szkodników roślin uprawianych przez ludzi. Jeż jest w stanie podczas jednej nocy zjeść 200 gramów owadów. Kiedy jednak spożyje szkodniki zabite pestycydami, może ulec zatruciu. W klimacie umiarkowanym jeże zapadają w sen zimowy. Często zagrzebują się w stertach opadłych liści, aby przespać chłodny okres roku.

Poza okresem rozrodu prowadzą samotniczy tryb życia. Ciąża trwa od 40 do 58 dni. Samice jeży wydają 1-2 mioty w ciągu roku. Miot liczy najczęściej 3-4 młode. Większe gatunki jeży żyją 4-7 lat w naturze (rekord 16 lat), a mniejsze 2-4 (4-7 w niewoli).

Systematyka[edytuj]

Podrodzina Erinaceinae obejmuje jeże właściwe – gatunki pokryte kolcami, prowadzące nocny tryb życia. Jeże z podrodziny Galericinae mają szorstką, szczeciniastą sierść i bywają aktywne również w dzień[2][3].

Ochrona[edytuj]

Wszystkie gatunki jeżowatych występujących w Polsce podlegają ochronie częściowej[4].

Przypisy

  1. Erinaceidae, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. a b Systematyka i nazwy polskie za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska, A. Jasiński, W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 61-62. ISBN 978-83-88147-15-9.
  3. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Erinaceidae. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2016-01-08]
  4. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz. U. z 2014 r. poz. 1348)

Bibliografia[edytuj]

  1. Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
  2. Ciszek, D. & P. Myers: Erinaceidae (ang.). (On-line), Animal Diversity Web, 2000. [dostęp 3 maja 2008].
  3. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.). 2005.: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.), Johns Hopkins University Press (ang.). [dostęp 4 grudnia 2007].
  4. Integrated Taxonomic Information System: ITIS (ang.). [dostęp 4 grudnia 2007].
  5. Mały słownik zoologiczny: ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]