Pieśni Ludu Polskiego w Górnym Szląsku

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pieśni Ludu Polskiego w Górnym Szląsku: z muzyką
Ilustracja
Strona tytułowa wydania z 1863
Autor Juliusz Roger
Typ utworu zbiór etnograficzny
Wydanie oryginalne
Miejsce wydania Wrocław
Język polski
Data wydania 1863

Pieśni Ludu Polskiego w Górnym Szląsku – zbiór regionalnych pieśni polskich zebranych na Dolnym oraz Górnym Śląsku w połowie XIX wieku przez niemieckiego etnografa Juliusza Rogera[1][2][3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jego autorem był niemiecki lekarz oraz przyrodnik Juliusz Roger, który prowadził praktykę lekarską na Górnym Śląsku od 1847 roku, pełniąc funkcję przybocznego lekarza księcia raciborskiego Wiktora I[2]. Roger z zamiłowania był także działaczem społecznym oraz etnologiem interesującym się regionalnym folklorem. Zamieszkał na stałe w Rudach Wielkich pod Raciborzem[4]. Od miejscowej ludności wśród której prowadził działalność charytatywną nauczył się języka polskiego[3]. W latach 1847-1865 zbierał lokalne pieśni, które wydał w języku polskim własnym nakładem w 1863 roku we Wrocławiu[1].

Zawartość[edytuj | edytuj kod]

Zbiór zawiera 546 śląskich pieśni ludowych wraz z zapisem nutowym. Piosenki autor dzieli na grupy tematyczne wg systematyki mieszanej, zestawiając w grupy pieśni myśliwskie, miłosne czy pijackie. Książka zawiera skorowidz w układzie alfabetycznym z incipitami tekstów, od których zaczynają się piosenki, traktowanymi jako tytuły[5].

Rozdziały[edytuj | edytuj kod]

Zbiór obejmuje następujące cykle pieśni:

  1. Pieśni wojackie
  2. Pieśni myśliwskie
  3. Pieśni pasterskie i rolnicze
  4. Pieśni rzemieślnicze i młynarskie
  5. Pieśni cygańskie
  6. Ballady
  7. Pieśni miłosne. a. poważne
  8. Pieśni miłosne. b. żartobliwe
  9. Pieśni weselne
  10. Pieśni małżeńskie
  11. Pieśni pijackie
  12. Pieśni wiosenne
  13. Pieśni pożegnalne
  14. Pieśni majowe
  15. Pieśni kolędowe
  16. Pieśni zwierzęce
  17. Pieśni rozmaitej treści. a. poważne
  18. Pieśni rozmaitej treści. b. żartobliwe.

Zasięg pochodzenia[edytuj | edytuj kod]

Pieśni zamieszczone w zbiorze autor zbierał podczas swoich podróży na terenie Górnego Śląska, głównie na terenie ziem należących do księcia raciborskiego stanowiących dawne Księstwo opolsko-raciborskie. W zbiorze zawartych jest w sumie 546 piosenek ludowych z ówczesnych powiatów: opolskiego, oleskiego, strzeleckiego, rybnickiego, raciborskiego, lublinieckiego, pszczyńskiego, bytomskiego, kozielskiego, gliwickiego, kluczborskiego. Wymienione zostały również pieśni z konkretnych lokalizacji z Cieszyna, Olesna, Oławy oraz Głogówka[1]. Część pieśni zdobył dzięki współpracy z innymi folklorystami działającymi na Śląsku. Pieśni zebrane w rejonie Międzyborza przez polskiego pastora Roberta Fiedlera otrzymał od wrocławskich slawistów[4].

Znane powszechnie pieśni ze zbioru[edytuj | edytuj kod]

Niektóre pieśni ze zbioru, po raz pierwszy zanotowane, bardzo się rozpowszechniły i weszły do obiegowego repertuaru. Najbardziej znaną pieśni jest Poszła Karolinka do Gogolina, która miała pierwotnie odmienny tekst niż obecnie. Roger zanotował trzy wersje tej pieśni. W jednej z nich Karolinka poszła do Bogumina leżącego na Śląsku Cieszyńskim[6] a obecnie w Czechach. W zbiorze występuje także tekst i melodia innych znanych obecnie pieśni: "Zielony mosteczek", "Ja do lasu nie pojadę", "Wędrowali Rusy", "Szła dzieweczka do gajeczka do zielonego". W zbiorze znajduje się także pieśń zanotowana w dialekcie dolnośląskim pt. "We Wrocławiu na rynecku"[7].

Recepcja[edytuj | edytuj kod]

Zbiór stanowi ważny zapis etnograficzny śląskiego folkloru. Paweł Stalmach, który korespondował z Rogerem zamieścił omówienie publikacji w "Gwiazdce Cieszyńskiej": "...w zbiorze tym są prawdziwie śląskie pienia, z których ledwie kilka już indziej drukowano i wydawca zasługuje przeto na prawdziwą wdzięczność Ślązaków, że ten płód ich życia narodowego do publiczności podał"[8]

Wydania[edytuj | edytuj kod]

W języku polskim:

Pieśni zebrane przez Rogera spotkały się również z zainteresowaniem niemieckich folklorystów, którzy przetłumaczyli na język niemiecki wiele z nich[11].

  • Dwadzieścia pięć pieśni zebranych przez Rogera przetłumaczył Hoffman von Fallersleben w opublikowanym w Kassel w 1865 roku dwujęzycznym, polsko-niemieckim zbiorze pt. "Ruda. Polnische Volkslieder der Oberschlesier"[12].
  • Dwieście pieśni przetłumaczył na język niemiecki nauczyciel z Raciborza Emil Erbrich, który opublikował je we Wrocławiu w 1891 roku w niemieckojęzycznym zbiorze pt. "Straduna; polnische Volkslieder der Oberschlesier"[13].
  • Erbrich opublikował również dwa wydania przetłumaczonych przez siebie pieśni Rogera w zbiorach zatytułowanych "Album polnischer volkslieder der Oberschlesier". Pierwsza edycja w 1869 roku zawierająca 59 pieśni oraz druga z 1891 licząca 109 z nich[14][15].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Juliusz Roger: Pieśni Ludu Polskiego na Górnym Śląsku. Wrocław: Juliusz Roger, 1863.
  • Juliusz Roger: Pieśni Ludu Polskiego na Górnym Śląsku. Wrocław: A. Hepner, 1880.
  • Hoffman von Fallersleben: "Ruda. Polnische Volkslieder der Oberschlesier.". Cassel: A. Freyschmidt, 1865.
  • Emil Erbrich: "Straduna; polnische Volkslieder der Oberschlesier.". Breslau: J. Max, 1891.
  • Emil Erbrich: "Album polnischer volkslieder der Oberschlesier". Breslau: F. Gebhardi, 1869.
  • Piotr Świerc: "Juliusz Roger i jego zbiór śląskich pieśni ludowych". Opole: Juliusz Roger, 1963.
  • Józef Majchrzak: "Polska pieśń ludowa na Dolnym Śląsku". Wrocław: PWN, 1983. ISBN 83-01-04501-9.
  • Dorota Simonides: "Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny" TOM II, hasło Juliusz Roger. Warszawa: PWN, 1984, s. 292. ISBN 83-01-01520-9.