Platan klonolistny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Platan klonolistny
Ilustracja
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa okrytonasienne
Klasa Magnoliopsida
Nadrząd srebrnikopodobne
Rząd srebrnikowce
Rodzina platanowate
Rodzaj platan
Gatunek platan klonolistny
Nazwa systematyczna
Platanus × hispanica Münchh.
Hausvater 5:229. 1770
Synonimy
Sztucznie wyprowadzony pokrój korony wielopniowej przez usunięcie stożka wzrostu na przewodniku u młodej rośliny
Korona wyprowadzona na wysokim pniu w wyniku okrzesania młodej rośliny
Owoce

Platan klonolistny (Platanus acerifolia) – gatunek drzewa z rodziny platanowatych. Roślina jest powszechnie uważana za mieszańca międzygatunkowego pomiędzy platanem wschodnim P. orientalis L. i platanem zachodnim P. occidentalis L.[3] Pierwszy z nich pochodzi z Europy południowo-wschodniej, a drugi z Ameryki Północnej i po raz pierwszy został opisany na początku XVIII w. Uprawiany w całej Europie z wyjątkiem Skandynawii.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewo dorastające do 35 m wysokości, o szerokiej, rozłożystej koronie.
Pień
Korowina szaropopielata, łuszcząca się długimi, wąskimi płatami, po których zostają bardzo charakterystyczne seledynowożółtawe ślady o dość gładkiej fakturze. Pień niski (jeśli nie okrzesywany), często od ziemi tworzy kilka równorzędnych konarów.
Liście
Ustawione skrętolegle, o dł. 12-25 cm i prawie takiej samej szerokości, 3-5-klapowe (rzadko niewyraźnie 7-klapowe), o nasadzie ściętej lub słabo sercowatej. Klapy płytko i rzadko ząbkowane. Jesienią liście przebarwiają się na kolor żółty lub żółtopomarańczowy.
Kwiaty
Rozdzielnopłciowe, niepozorne, zebrane w gęste, kuliste główki. Kwiatostany zwisające na długich szypułkach.
Owoce
Owłosione orzeszki, zebrane w gęste, główkowate owocostany 2 cm średnicy na długich szypułkach. Rozpadają się późną jesienią lub zimą.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina ozdobna. Jedyny gatunek z rodzaju, który wytrzymuje zimy w Europie Środkowo-Wschodniej, ale tylko w starszym wieku. Dlatego też do nowych nasadzeń zazwyczaj importuje się 12-15 letnie rośliny z Europy południowej. Cechą charakterystyczną gatunku jest duża odporność na przesadzanie (nawet w starszym wieku) oraz odmładzanie, przez silne przycinanie. Jest uprawiany głównie jako solitery w nasadzeniach parkowych oraz drzewo alejowe. Wymaga żyznych, głębokich gleb, najlepiej piaszczysto-gliniastych. Dobrze znosi małą wilgotność powietrza. Drewno platana klonolistnego jest dość wytrzymałe i mocne. Brunatnawa twardziel chętnie używana jest do sporządzania wysoko cenionych mebli. Okleiny pozyskiwane z bardzo jasnego bielu są z kolei powszechnie stosowane w intarsjach[4].

Najstarsze i najokazalsze drzewa[edytuj | edytuj kod]

  • Platan Olbrzym w Chojnie na Pomorzu Zachodnim, drzewo o obwodzie 1066 cm oraz wysokości 35 m[5], najstarszy i najgrubszy platan w Polsce, drzewo o prawdopodobnie wielokrotnym pniu;
  • Platan Konstytucyjny w Dobrzycy w Wielkopolsce, obwód 1014 cm (2013) oraz 37 m wysokości[6], drzewo o pojedynczym pniu, jest największym drzewem w województwie;
  • Platan z Budzicza na Dolnym Śląsku, drzewo o obwodzie 897 cm, wysokie na 29 m (2013)[7];
  • Platan z Grocholina na Kujawach, potężne drzewo z beczkowato rozdętym pniem, ma 817 cm obwodu i 30 m wysokości (2011)[8];
  • Platan z Włoszakowic w Wielkopolsce, obwód 791 cm, wysokość 20,5 m (2013)[9].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Proteales, [w:] Angiosperm Phylogeny Website [online], Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-01-24] (ang.).
  3. a b Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-09-27].
  4. Bruno T. Kremer: Drzewa. Warszawa: Świat Książki, 1996, s. 130-131. ISBN 83-7129-141-8.
  5. http://www.rpdp.hostingasp.pl/Trees/UI/TreeFormRO.aspx?tID=143/ Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych - Platan Olbrzym
  6. http://www.rpdp.hostingasp.pl/Trees/UI/TreeFormRO.aspx?tID=144/ Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych - Platan Konstytucyjny
  7. http://www.rpdp.hostingasp.pl/Trees/UI/TreeFormRO.aspx?tID=989/ Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych - Platan z Budzicza
  8. http://www.rpdp.hostingasp.pl/Trees/UI/TreeFormRO.aspx?tID=733/ Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych - Platan z Grocholina
  9. http://www.rpdp.hostingasp.pl/Trees/UI/TreeFormRO.aspx?tID=712/ Rejestr Polskich Drzew Pomnikowych - Platan z Włoszakowic

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]