Podgrzybek złotopory

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Podgrzybek złotopory
Podgrzybek złotopory: zdjęcie
Systematyka
Królestwo grzyby
Typ grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj Xerocomellus
Gatunek Xerocomellus chrysenteron
Nazwa systematyczna
podgrzybek złotopory (Bull.) Šutara
Czech Mycol. 60(1): 49 (2008)
Młode owocniki Xerocomellus chrysenteron
Dojrzewające owocniki Xerocomellus chrysenteron
Dojrzałe owocniki Xerocomellus chrysenteron
Rurki Xerocomellus chrysenteron

Podgrzybek złotopory (Xerocomellus chrysenteron (Bull.) Šutara) – gatunek jadalnych grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 2003, wcześniej Alina Skirgiełło opisywała ten gatunek pod nazwą podgrzybek złotawy[2] . Regionalne nazwy: grzyb złotawy,złoty grzyb, borowik złotawy, grzyb czerwonotrzonowy, grzyb zajęczy, grzyb zającowy, zajączek, zajęczak, czerwona noga[3].

Jest to gatunek typowy rodzaju Xerocomellus. Ma około 30 synonimów łacińskich. Niektóre z nich[4]:

  • Boletus chrysenteron Bull. 1791
  • Boletus communis Bull. 1789
  • Ceriomyces communis (Bull.) Murrill 1909
  • Versipellis chrysenteron (Bull.) Quél. (1886)
  • Xerocomellus armeniacus var. luteolus (H. Engel & Antonín) Šutara 2009
  • Xerocomus armeniacus f. luteolus H. Engel & Antonín 1996
  • Xerocomus chrysenteron (Bull.) Quél. 1888
  • Xerocomus communis (Bull.) Bon 1985

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

O średnicy 3-10 cm, początkowo wypukły lub półkulisty, później powoli się rozpłaszcza i niekiedy lekko zapada w środku. Skórka sucha, matowa, delikatnie omszona, barwy brązowej, żółtobrązowej, często z oliwkowym odcieniem, ochrowoszarej, czerwonobrązowej lub ciemnobrązowej. Podczas suszy pęka na poletka i ukazuje się miąższ w korze od białawego do czerwonawego[5].

Rurki

Początkowo bladożółte, później zielonożółtawe lub oliwkowozielonawe. Sinieją pod naciskiem. Pory takiej samej barwy jak rurki, szerokie i kanciaste, niekiedy brunatno poplamione, siniejące pod naciskiem[5][6].

Trzon

Wysokość 4-8 cm, grubość 1-2 cm, przeważnie walcowaty, zwężający się ku podstawie, często nieco zgięty. Pod kapeluszem żółty, poza tym przeważnie zabarwiony na czerwono lub brązowo, często z podłużnymi włókienkami[5].

Miąższ

U młodych okazów twardy, później delikatny, miękki, wodnisty i szybko rozkładający się. Często atakowany jest przez pleśń. W kapeluszu jest żółty, po uszkodzeniu początkowo sinieje, a później czerwienieje, w trzonie u dorosłych okazów jest brązowoczerwony[5]. Ma słaby zapach i nieco kwaskowaty smak[6].

Wysyp zarodników

Brązowawooliwkowy lub oliwkowy. Zarodniki wąskoelipsoidalne lub jajowato-wrzecionowate, gładkie, o rozmiarach 12-14 x 4-5 μm[6].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Jest pospolity na całej półkuli północnej w strefie klimatu umiarkowanego[7]. W Polsce jest bardzo pospolity. Występuje w lasach iglastych i liściastych, parkach. Rośnie na ziemi pod bukiem,sosną zwyczajną, dębem szkarłatnym, dębem bezszypułkowym, dębem szypułkowym. Owocniki pojawiają się od czerwca do listopada[2].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb jadalny, średniej wartości. Ceniony przez niektórych zbieraczy, jednak o niewielkiej wartości, ze względu na silne robaczywienie, małą przydatność do przerobu i małą odporność na dłuższy transport[8]. Często tez atakowany jest przez pleśń Hypomyces chrysospermus (taki spleśniały grzyb nie nadaje się do spożycia)[9].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

  • podgrzybek obciętozarodnikowy (Xerocomellus porosporus), który nie ma w pęknięciach skórki czerwonawego koloru i jego trzon nie ma czerwonej barwy[5]. W sposób pewny te dwa bardzo podobne gatunki można odróżnić jedynie badaniem zarodników[10],
  • podgrzybek zajączek (Boletus subtomentosus). Ma bardziej jaskrawożółte pory, jego kapelusz u starszych okazów nie pęka na poletka i jego miąższ nie sinieje po uciśnięciu[5].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-10-20].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. 6,0 6,1 6,2 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. Thomas Laessoe (1998). Mushrooms (flexi bound). Dorling Kindersley. ISBN 0-7513-1070-0
  8. zbiorowe: Leksykon grzybów. Wydrukowano w Chinach. ISBN 3-89836-604-9.
  9. Andreas Gminder: Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  10. Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.