Podgrzybek zajączek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Podgrzybek zajączek
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa podstawczaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj borowik
Gatunek podgrzybek zajączek
Nazwa systematyczna
Boletus subtomentosus L.
Sp. pl. 2: 1178 (1753)
Podgrzybek zajączek: drugie zdjęcie
Xerocomus subtomentosus (1).JPG

Podgrzybek zajączek (Boletus subtomentosus L.) – gatunek grzybów z rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Boletus, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Przez Karola Linneusza opisany został jako gatunek borowika (Boletus) pod nazwą Boletus subtomentosus i według ustaleń Index Fungorum jest to nazwa prawidłowa. Później przez różnych autorów włączany był do różnych innych rodzajów (Ceriomyces, Leccinum, Rostkovites, Versipellis, Xerocomopsis i Xerocomus)[1].

Ma około 60 synonimów. Niektóre z nich[2]:

  • Boletus lanatus Rostk. 1844
  • Boletus leguei Boud. 1894
  • Boletus striipes Fr. 1874
  • Boletus subtomentosus f. leguei (Boud.) Vassilkov 1970
  • Boletus subtomentosus var. lanatus (Rostk.) Smotl. 1912
  • Boletus subtomentosus var. marginalis Boud. 1907
  • Boletus xanthus (E.-J. Gilbert) Merlo 1980
  • Ceriomyces subtomentosus (L.) Murrill 1909
  • Leccinum subtomentosum (L.) Gray 1821
  • Rostkovites subtomentosus (L.) P. Karst. 1881
  • Versipellis subtomentosus (L.) Quél. 1886
  • Xerocomopsis subtomentosus (L.) Reichert 1940
  • Xerocomus ferrugineus var. leguei (Boud.) Bon 1994
  • Xerocomus lanatus (Rostk.) Singer 1946)
  • Xerocomus leguei (Boud.) Montegut ex Bon 1985
  • Xerocomus subtomentosus (L.) Quél. 1888
  • Xerocomus subtomentosus f. xanthus E.-J. Gilbert 1931
  • Xerocomus subtomentosus var. leguei (Boud.) Maire 1933
  • Xerocomus xanthus (E.-J. Gilbert) Curreli 1989

Polską nazwę nadała mu Alina Skirgiełło w 1960 r., w piśmiennictwie mykologicznym opisywany był także pod nazwami: huba rzeszotnik, podgrzybek, zajęczy grzyb, zajęczy grzybek, grzyb cynamonowobrunatny, grzyb zajęczy, podgrzybek zajączek odmiana typowa, podgrzybek zajączek odmiana grubosiatkowana[3]. W wyniku nowszych badań filogenetycznych z powrotem włączony został do rodzaju borowik (Boletus)[1]. Tym samym nazwa podgrzybek zajączek stała się niezgodna z nazwą naukową. Niektóre opracowania grzybów wprowadziły już nową nazwę, dostosowaną do nazwy łacińskiej – borowik zajęczy[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica 3-10 cm, u młodych egzemplarzy półkolisty u starszych egzemplarzy bardziej rozpłaszczony. Brzeg długo podwinięty. Skórka aksamitna lub pilśniowa, matowa i niedająca się ściągnąć. Podczas suchej pogody popękana jest na poletka. Kolor najczęściej oliwkowobrązowy, czasami żółtobrązowy lub siwobrązowy[5].

Rurki

5-20 mm długości, żółte ciemnieją z wiekiem do zielonożółtych i oliwkowobrązowych początkowo przyrośniete i lekko zbiegające potem wolne. Pory duże kanciaste, nieregularne jasnożółte potem zielonkawożółte, uszkodzone nie zmieniają koloru, u starszych owocników mogą poszarzeć[6][5].

Trzon

Wysokość 6-10 cm, grubość 1-2 cm, smukły, cylindryczny, pełny, zwężony u dołu, górą karbowany. Kolor od żółtego przez żółtobrązowy do czerwonobrązowego[5]. Mogą występować podłużne, ciemniejsze pręgi lub siateczka o bardzo wydłużonych oczkach.

Miąższ

Biały lub kremowy z żółtym odcieniem, w kapeluszu miękki i mięsisty, siniejący po uściśnięcu, w trzonie włóknisty i twardy, w dolnej części różowy lub czerwony[5][7].

Wysyp zarodników

Zgniłobrązowy. Zarodniki wąsko elipsoidalne o rozmiarach 9-15 × 4-6 μm[6].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Na półkuli północnej jest szeroko rozprzestrzeniony, szczególnie na obszarach o klimacie umiarkowanym, na półkuli południowej nie występuje, z okolic równikowych podano jego stanowiska tylko w Kolumbii w Ameryce Południowej[8]. W Polsce jest pospolity[3].

Rośnie w lasach iglastych i liściastych, parkach, na ziemi pod świerkiem pospolitym, limbą i dębem szkarłatnym[3].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[3]. Grzyb jadalny. Smaczny grzyb, który można przyrządzać na rozmaite sposoby. Młode okazy o twardych kapeluszach nadają się również do marynowania w occie[9]. Bardzo często robaczywieje.

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Jest zmienny pod względem barwy owocnika. Bardzo podobny jest podgrzybek złotopory (Xerocomellus chrysenteron). Ma on bardziej popękany kapelusz, jaśniejsze pory i trzon o czerwonawym odcieniu[6]. Podobnym gatunkiem jest też podgrzybek żeberkowany (Boletus ferrugineus) o oliwkowobrązowym kapeluszu i Xerocomellus pruinatus, którego pory sinieją po ugnieceniu[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-03-05].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  3. a b c d Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. Grzybland. Borowik zajęczy.
  5. a b c d e Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. a b c Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  7. X. subtomentosus « boletales.com, boletales.com [dostęp 2018-08-06] (ang.).
  8. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-08].
  9. Albert Pilát, Otto Ušák: Mały atlas grzybów. Warszawa: PWRiL, 1977.