Pokój w Portsmouth

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Pokój w Portsmouth (Portsmouth - miasto w Stanach Zjednoczonych, stan New Hampshire) – układ pokojowy, który zakończył wojnę rosyjsko-japońską toczoną w latach 1904-1905.

Historia[edytuj]

Układ został zawarty 5 września 1905 pomiędzy Imperium Rosyjskim i Japonią. Ze strony Rosji układ podpisał przewodniczący Komitetu Ministrów Siergiej Witte i ambasador w Stanach Zjednoczonych - R. Rozen, a ze strony Japonii minister Spraw Zagranicznych D. Komura i przedstawiciel Japonii w Stanach Zjednoczonych - K. Tokahira.

Już w czasie prowadzenia działań wojennych Japonia, od lipca 1904 niejednokrotnie próbowała poprzez przedstawicielstwa Wielkiej Brytanii, Niemiec i Stanów Zjednoczonych nakłonić Rosję do rozmów pokojowych ze względu na ciężką sytuację ekonomiczną kraju, mimo odnoszonych sukcesów militarnych na froncie i na morzu. Do rozmów pokojowych doprowadziły Stany Zjednoczone, Anglia i Francja, bojąc się osłabienia Rosji, wzmocnienia Niemiec w Europie i Japonii na Dalekim Wschodzie.

W kwietniu 1905, po otrzymaniu gwarancji Anglii, Japonia zwróciła się do prezydenta Stanów Zjednoczonych Teodora Roosevelta z prośbą o pośrednictwo. Rząd carski, do tej pory odmawiający wszczęcia rozmów i pójścia na ustępstwa, dopiero po rozbiciu eskadry rosyjskiej pod Cuszimą (→bitwa pod Cuszimą) i chcąc zaoszczędzić siły w celu walki z narastającą rewolucją w kraju, przyjął propozycje rozmów pokojowych. Rozmowy rozpoczęły się 21 sierpnia. Japonia żądała oddania jej w dzierżawę Półwyspu Liaotuńskiego, Południowomandżurskiej Linii Kolejowej, wyspy Sachalin, zaprzestania wtrącania się Rosji w sprawy Korei, opłat kontrybucyjnych, wycofania wojsk z Mandżurii, ograniczenia wielkości sił zbrojnych Rosji na Dalekim Wschodzie i wydania Japonii internowanych w portach neutralnych rosyjskich okrętów oraz możliwości połowów wzdłuż wybrzeża rosyjskiego. Roosevelt nie zgadzał się na wypłatę kontrybucji przez Rosję.

Traktat z Portsmouth

Po kilkudniowych rozmowach Japonia zrezygnowała z szeregu żądań. W zawartym układzie pokojowym Rosja zgodziła się na prawo Japonii do arendowania Półwyspu Liaotuńskiego wraz z Port Arturem i portem Dalian, Południowomandżurskiej Linii Kolejowej od Port Artura do Chanchuana, południowej części wyspy Sachalin (do 50 równoleżnika). Rosja uznawała Koreę za strefę wpływów Japonii. Jednak Japonia zobowiązała się nie czynić niczego, co by wpływało ujemnie na suwerenność Korei. Rosja zgodziła się na zawarcie z Japonią konwencji o rybołówstwie. Obydwie strony zgodziły się na wycofanie wojsk z Mandżurii, nieprzeszkadzanie prowadzenia wzajemnego handlu, jak i handlu z innymi krajami. Układ przewidywał, że strony nie będą prowadziły działań utrudniających pływanie statków w zatokach Laperuza i Tatarskim. Japonia zobowiązała się do eksploatacji Południowomandżurskiej Linii Kolejowej tylko w celach handlowych i do niefortyfikowania wyspy Sachalin.

Po zawarciu pokoju niektóre kręgi polityczne w Japonii żądały dalszego prowadzenia wojny i doprowadziły do odejścia Komury. Po długotrwałych walkach politycznych wewnątrz krajów obie strony ratyfikowały warunki pokoju zawartego w Portsmouth. Zawarty pokój pomógł rządowi Rosji do zdławienia rewolucji 1905.

Po podpisaniu w 1925 umów dyplomatycznych pomiędzy Japonią a ZSRR, rząd sowiecki przyjął podpisany układ pokojowy z warunkami, że nie ponosi za zawarty pokój odpowiedzialności politycznej. Japonia w 1931 złamała warunki pokoju, wprowadzając swoje wojska do Mandżurii (→incydent mukdeński).


Zobacz[edytuj]

Bibliografia[edytuj]

  • Kiersnowskij A. A. Istorija ruskoj armii wyd. Eksmo 2006
  • Bolszaja Sowietskaja Encykłopedia t. 20 Moskwa 1975.