Potrzos zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Potrzos zwyczajny
Schoeniclus schoeniclus[1]
(Linnaeus, 1758)
Samiec i samica
Samiec i samica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina trznadle
Rodzaj Schoeniclus
Gatunek potrzos zwyczajny
Synonimy
  • Fringilla schoeniclus Linnaeus, 1758[2]
  • Emberiza schoeniclus (Linnaeus, 1758)
Podgatunki
  • E. s. lusitanica Steinbacher, 1930
  • S. s. schoeniclus (Linnaeus, 1758)
  • S. s. passerina Pallas, 1771
  • S. s. parvirostris Buturlin, 1910
  • S. s. pyrrhulina (Swinhoe, 1876)
  • S. s. pallidior Hartert, 1904
  • S. s. stresemanni Steinbacher, 1930
  • S. s. ukrainae (Zarudny, 1917)
  • S. s. incognita (Zarudny, 1917)
  • S. s. witherbyi von Jordans, 1923
  • S. s. intermedia Degland, 1849
  • S. s. tschusii Reiser & Almasy, 1898
  • S. s. reiseri Hartert, 1904
  • S. s. caspia Ménétries, 1832
  • S. s. korejewi (Zarudny, 1907)
  • S. s. pyrrhuloides Pallas, 1811
  • S. s. harterti Sushkin, 1906
  • S. s. centralasiae Hartert, 1904
  • S. s. zaidamensis Portenko, 1929
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Potrzos zwyczajny[4], potrzos (Schoeniclus schoeniclus) – gatunek małego ptaka z rodziny trznadli (Emberizidae), zamieszkujący Europę i większą część środkowej i północnej Azji. W Polsce liczny ptak lęgowy niżu, lokalnie bardzo liczny[5]. Gatunek wędrowny (przeloty III–IV i IX–XI), choć dość często zimuje, zwłaszcza na zachodzie Polski. Populacje południowoeuropejskie raczej osiadłe.

Systematyka[edytuj]

Wyróżniono kilkanaście podgatunków E. schoeniclus[6][4]:

  • S. schoeniclus lusitanica – północno-zachodnia Hiszpania i Portugalia.
  • S. schoeniclus schoenicluspotrzos zwyczajny – zachodnia, północna i północno-środkowa Europa do północnej części europejskiej Rosji.
  • S. schoeniclus passerina – północno-zachodnia Syberia.
  • S. schoeniclus parvirostris – środkowa Syberia.
  • S. schoeniclus pyrrhulina – południowo-środkowa Syberia i północno-wschodnia Mongolia do Kamczatki, Wyspy Kurylskie, północna Japonia i północno-wschodnie Chiny.
  • S. schoeniclus pallidior – południowo-zachodnia Syberia i północny Kazachstan.
  • S. schoeniclus stresemanni – wschodnia Austria, Węgry, północna Serbia i północno-zachodnia Rumunia.
  • S. schoeniclus ukrainaeMołdawia i Ukraina do centralnej części europejskiej Rosji.
  • S. schoeniclus incognita – południowo-wschodnia część europejskiej Rosji do północno-zachodniego, środkowego i północno-wschodniego Kazachstanu.
  • S. schoeniclus witherbyi – Hiszpania (z wyjątkiem północno-zachodniej), południowa Francja, Sardynia, Baleary i Maroko.
  • S. schoeniclus intermediapotrzos ciemnyWłochy i wybrzeża Adriatyku do Albanii.
  • S. schoeniclus tschusiiBułgaria, Rumunia i północny region Morza Czarnego.
  • S. schoeniclus reiseri – południowo-wschodnia Albania, północno-zachodnia Grecja, Macedonia oraz zachodnia i środkowa Turcja.
  • S. schoeniclus caspia – wschodnia Turcja, Kaukaz i północny Iran.
  • S. schoeniclus korejewi – południowo-zachodni i wschodni Iran, południowy Turkmenistan.
  • S. schoeniclus pyrrhuloidespotrzos jasny – Kazachstan (zachodnia część do południowo-wschodniej).
  • S. schoeniclus harterti – wschodni Kazachstan do środkowej Mongolii i północno-zachodnie Chiny.
  • S. schoeniclus centralasiae – zachodnie Chiny.
  • S. schoeniclus zaidamensis – zachodnio-środkowe Chiny.

Morfologia[edytuj]

Cechy gatunku 
Wielkości wróbla. Samiec w upierzeniu godowym ma głowę czarną, biały wąs i czarne podgardle. Spód ciała biały z szarym paskowaniem po bokach i na piersi. Wierzch ciała rdzawobrązowy z ciemnymi paskami. Kuper szary, boki ogona białe. W szacie spoczynkowej głowa brązowa z pręgowaniem. Samice ubarwione podobnie, ale z pręgowaną jasnobrązową głową i jaśniejszym podgardlem.
Śpiew – złożony z krótkich, jakby jąkających się dźwięków. Często śpiewa siedząc na źdźble trzciny.
Wymiary średnie 
długość ciała ok. 15 cm
rozpiętość skrzydeł ok. 21–27 cm
masa ciała ok. 20 g

Ekologia[edytuj]

Jaja E. schoeniclus
Biotop 
Tereny wilgotne i podmokłe – trzcinowiska, turzycowiska, bagna, wilgotne łąki, czasem pola uprawne.
Gniazdo 
Zawsze na ziemi w kępie gęstej roślinności, najczęściej turzycy lub u podstawy krzewu, bardzo dobrze ukryte.
Jaja 
Lęgi od połowy maja do połowy czerwca. W lęgu 4–6 jaj o bardzo zróżnicowanym tle, o średnich wymiarach 20x15 mm.
Wysiadywanie 
Od zniesienia ostatniego jaja trwa 12–14 dni. Pisklęta opuszczają gniazdo po 11–13 dniach.
Pożywienie 
Przeważnie drobne owady zbierane z roślin, ale również nasiona traw i chwastów.

Ochrona[edytuj]

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[7].

Przypisy

  1. Emberiza schoeniclus. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2015-12-13]
  2. Reed Bunting (Emberiza schoeniclus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2013-05-19].
  3. BirdLife International 2015. Emberiza schoeniclus. W: IUCN 2015. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015-4. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-12-13]
  4. a b Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek, M. Kuziemko: Rodzina: Emberizidae Vigors, 1825 - trznadle - Old word buntings (wersja: 2015-05-27). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2015-12-13].
  5. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 783. ISBN 83-919626-1-X. Według skali przyjętej przez autorów, dla okresu lęgowego liczny oznacza zagęszczenie 100–1000 par na 100 km², a bardzo liczny – 1000–10 000 par na 100 km².
  6. F. Gill, D. Donsker: Bananaquit, buntings, sparrows & bush tanagers (ang.). IOC World Bird List: Version 5.4. [dostęp 2015-12-13].
  7. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]