Wyspy Kurylskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kuryle
Zdjęcie satelitarne wykonane w 2002 roku
Zdjęcie satelitarne wykonane w 2002 roku
Kontynent Azja
Państwo  Rosja
Obwód  Obwód sachaliński
Akwen Morze Ochockie, Ocean Spokojny
Wyspy Iturup, Paramuszyr, Kunaszyr, Urup
Liczba wysp ponad 30 większych[1]
Powierzchnia ok. 10,5 tys. km²
Populacja (2009)
 • liczba ludności

18 730
Położenie na mapie Rosji
Mapa lokalizacyjna Rosji
Kuryle
Kuryle
Ziemia 46°30′N 151°30′E/46,500000 151,500000
Mapa archipelagu
Położenie na mapie
Wyspa Atłasowa
Jeden z wulkanów na Wyspach Kurylskich
Wyspa Szumszu
Wybrzeże wyspy Szykotan
Krater wulkaniczny na wyspie Paramuszyr
Wyspa Kunaszyr (w dali) widziana z gór japońskiego półwyspu Shiretoko

Kuryle, Wyspy Kurylskie[2] (ros. Курильские острова; jap. クリル列島 – Kuriru Rettō albo 千島列島 – Chishima Rettō: Archipelag Tysiąca Wysp) – archipelag wysp wulkanicznych na Oceanie Spokojnym, pierwotnie zamieszkany przez Ajnów[3]. Położony między japońską wyspą Hokkaido a półwyspem Kamczatka. Składa się z ponad 30 większych i wielu mniejszych wysp. Ogólna powierzchnia ok. 10,5 tys. km². Wchodzą w skład obwodu sachalińskiego Federacji Rosyjskiej.

Południowa część archipelagu jest przedmiotem sporu prawnego pomiędzy Japonią a Rosją. Rosja proponowała w latach: 1956, 2004 i 2006, oddanie Japonii części spornych wysp (Małego Łańcucha Kurylskiego, złożonego z wyspy Szykotan i wysepek Habomai), jednak Japonia nie przyjęła oferty[4][5].

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Archipelag składa się z dwóch równoległych łańcuchów wysp: Dużego Łańcucha Kurylskiego (Большая Курильская гряда) o długości 1200 km i Małego Łańcucha Kurylskiego (Малая Курильская гряда) o długości 120 km. Wyspy oddzielone są od siebie Cieśninami Kurylskimi, których jest łącznie 26. Najważniejsze z nich to:

Głębokie cieśniny Kruzenszterna i Bussol dzielą Duży Łańcuch na 3 grupy wysp:

Mały Łańcuch Kurylski tworzą wyspy Szykotan i grupa Habomai.

Kuryle tworzą typowy łuk wyspowy o genezie tektonicznej. Każda wyspa jest wulkanem bądź jego częścią, w Dużym Łańcuchu jest ponad 160 wulkanów. Powierzchnia wysp jest górzysta, średnia wysokość wysp to 500-1000 m n.p.m. Najwyższa góra Ałaid mierzy 2339 m n.p.m. Równiny znajdują się tylko na wyspie Szumszu i płaskich wyspach Małego Łańcucha.

Klimat umiarkowany morski. Średnia temperatura lutego -6°C. Temperatury spadają nawet do -25°C. Średnia temperatura sierpnia 10°C na północy archipelagu i 17°C na południu. Średnie roczne opady 1000 mm, z czego 25% w zimie. Na klimat wysp duży wpływ wywiera zimny prąd morski Oja Siwo.

Na większych wyspach jest dużo drobnych rzek i strumieni. Wiele z nich ma silnie zmineralizowane wody. Występuje również mnóstwo małych jezior, niektóre w kraterach wulkanów. Małe wysepki są bezwodne. Gleby głównie wulkaniczne. Występują niewielkie złoża rudy ołowiu, rtęci, złota i miedzi, renu.

Zanotowano występowanie 992 gatunków roślin naczyniowych, w tym 43 gatunki drzew i 26 gatunków endemitów.

Największe miasta: Kurilsk i Siewiero-Kurilsk.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Rosjanie i Japończycy docierali do tego obszaru już od początku XVII w., jednakże na mapy naniósł je w roku 1643 holenderski podróżnik, żeglarz i kartograf Martin Gerritz de Vries (Maarten Gerritszoon Vries) i przez ponad 100 lat Holandia zgłaszała do wysp swoje roszczenia[6].

Pierwsze wzmianki o Wyspach Kurylskich w źródłach rosyjskich pochodzą z 1697 roku od rosyjskiego podróżnika Władimira Wasiljewicza Atłasowa, który słyszał o nich od ludności Kamczatki.

Kolejnym europejskim odkrywcą i badaczem Wysp Kurylskich był potomek polskiego zesłańca, Jan Kozyrewski. Dotarł on jedynie na dwie wyspy położone najbliżej Kamczatki: Szumszu i Paramuszyr, jednak dokładny wywiad przeprowadzony wśród Ajnów, a także wśród japońskich żeglarzy, których burza zagnała w te północne rejony, pozwoliły mu na wyrobienie sobie wyobrażenia o całym archipelagu. W 1719 r. car Piotr I wysłał na Kamczatkę ekspedycję pod dowództwem Iwana Jewreinowa i Fiodora Łużyna, która dotarła aż do wyspy Simuszyr.

Pod koniec XVIII w. jeden z gubernatorów rozciągnął na wyspy zwierzchność rosyjską, jednak caryca Katarzyna II nie potwierdziła tego formalnie. Skorzystali na tym Japończycy, którzy wkrótce zajęli wyspy Iturup i Kunaszyr i w 1799 r. osadzili tu swoje załogi wojskowe. Rosyjsko-japoński układ z 1855 roku przyznawał wszystkie wyspy leżące na północ od Iturup Rosji. W 1875 roku Rosja odstąpiła Japonii pozostałą część Wysp Kurylskich w zamian za pełną władzę nad Sachalinem, którego połowę utraciła w roku 1905 w wyniku wojny rosyjsko-japońskiej.

W lutym 1945 roku na konferencji jałtańskiej przywódcy koalicji antyhitlerowskiej zaplanowali, że ZSRR zaatakuje Japonię, pomagając w ten sposób Amerykanom, i odzyska Wyspy Kurylskie[7].

W sierpniu 1945 roku ZSRR, wywiązując się z umowy zawartej na konferencji poczdamskiej, zaatakował siły japońskie w Mandżurii, na Sachalinie i Kurylach, zajmując do 5 września (a więc 3 dni po podpisaniu przez Japonię aktu bezwarunkowej kapitulacji) cały archipelag. W okresie wojny wyspy były zamieszkałe przez ok. 17 tys. obywateli Japonii; ci, którym nie udało się uciec przez wkroczeniem Armii Czerwonej, zostali wywiezieni na roboty przymusowe na Syberię i do Azji Środkowej[5]. Na Konferencji w San Francisco w 1951 roku Japonia zrzekła się swych praw do Wysp Kurylskich. Dokument ten, zdaniem strony japońskiej, nie dotyczył jednak wysp Iturup, Kunaszyr, Szykotan i grupy wysp Habomai (jap. odpowiednio: Etorofu, Kunashiri, Shikotan, Habomai). Spór wynika z rozbieżności w interpretacji pojęcia „Kuryle” oraz traktatów podpisanych w przeszłości. Japonia uważa, że powyższe cztery wyspy nie należą do archipelagu i nazywa je „Terytoriami Północnymi”; Rosja nazywa je „Kurylami Południowymi”[8].

Traktat pokojowy z San Francisco, podpisany przez Japonię z 49 państwami 8 września 1951 r. (w tym z USA, ale bez ZSRR) nie zawiera takiego zastrzeżenia i nie różnicuje w żadnym miejscu tych wysp, choć już od 6 lat były one włączone do ZSRR. Traktat stwierdza:

Japonia zrzeka się wszelkich praw tytułów i roszczeń do Wysp Kurylskich oraz do tej części wyspy Sachalin i wysp przyległych do niej, nad którymi Japonia nabyła suwerenność wskutek Traktatu z Portsmouth z 5 września 1905 roku (Rozdział II Terytoria, art. 2, punkt C)[9].

28 kwietnia 1952 r. Senat Stanów Zjednoczonych w rezolucji ratyfikującej traktat pokojowy z San Francisco stwierdził, że nie daje on ZSRR praw do roszczeń wobec spornych terytoriów[10]. Stany Zjednoczone stoją na stanowisku, że do czasu podpisania traktatu pokojowego między Japonią a Rosją sporne tereny są terytoriami japońskimi pod okupacją wojskową Rosji[11].

W 2005 roku Parlament Europejski uchwalił oficjalną rezolucję, w której zarekomendował zwrot Japonii spornych terytoriów[12].

W 2006 roku prezydent Rosji Władimir Putin zadeklarował chęć przekazania Japonii wyspy Szykotan (225 km²) i wysp Habomai (łącznie ok. 6% spornego terytorium). Japoński premier Jun'ichirō Koizumi odrzucił tę ofertę, domagając się przekazania wszystkich czterech wysp[5] (ZSRR wyraził gotowość zwrotu Małego Łańcucha Kurylskiego Japonii już w 1956 roku, tj. w chwili nawiązywania stosunków dyplomatycznych po II wojnie światowej[13]). Jest to największy problem w stosunkach rosyjsko-japońskich, który sprawił, że Rosja i Japonia nie podpisały traktatu pokojowego.

W maju 2009 roku przyjęta została uchwała japońskiej Izby Reprezentantów, nazywająca Terytoria Północne „integralną częścią Japonii”; w lipcu 2009 roku podobna uchwała przyjęta została jednogłośnie przez japońską Izbę Radców (izbę wyższą parlamentu japońskiego)[8].

W lipcu 2009 roku rosyjski prezydent Dmitrij Miedwiediew podczas spotkania z japońskim premierem Tarō Asō w trakcie obrad szczytu Grupy Ośmiu w L'Aquila we Włoszech stwierdził, że „decyzja podjęta przez parlament japoński odnośnie uznania południowej części Wysp Kurylskich za «historyczne» tereny japońskie nie sprzyja atmosferze wzajemnego zaufania”[14].

1 listopada 2010 roku prezydent FR Dmitrij Miedwiediew jako pierwszy przywódca państwa rosyjskiego odwiedził terytorium będące przedmiotem sporu między Rosją a Japonią (w terminologii rosyjskiej tzw. Kuryle Południowe, w terminologii japońskiej tzw. Terytoria Północne). Prezydencki samolot wylądował na wyspie Kunaszyr w drodze powrotnej D. Miedwiediewa z Wietnamu do Moskwy. Uczynił to zaledwie na dwa tygodnie przed wyjazdem do Japonii na szczyt APEC[15]. W wyniku tej wizyty Japonia czasowo odwołała swojego ambasadora z Moskwy[16].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Сахалин и Курилы. География (ros.)
  2. Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej: Urzędowy wykaz polskich nazw geograficznych Świata. Maciej Zych (redaktor). Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2013, s. 238. ISBN 978-83-254-1988-2.
  3. Medvedev’s Kuril trip gives Japan another island headache (ang.). cnngo.com. [dostęp 2010-11-07].
  4. Spór się zaostrza. Rosja: to jest nasza ziemia (pol.). onet.pl. [dostęp 2010-11-04].
  5. 5,0 5,1 5,2 The convoluted case of the coveted Kurils (ang.). atimes.com. [dostęp 2010-11-03].
  6. Elżbieta Potocka: Spór terytorialny - główną przeszkodą w normalizacji stosunków rosyjsko-japońskich. Toruń: 1999, s. str. 51. ISBN 83-7174-501-X.
  7. Yalta (Crimea) Conference. 1945-02-11.  Cytat: The leaders of the three great powers – the Soviet Union, the United States of America and Great Britain – have agreed that in two or three months after Germany has surrendered and the war in Europe is terminated, the Soviet Union shall enter into war against Japan on the side of the Allies on condition that: [....] 2. The former rights of Russia violated by the treacherous attack of Japan in 1904 shall be restored, viz.: (a) The southern part of Sakhalin as well as the islands adjacent to it shall be returned to the Soviet Union; [....] 3. The Kurile Islands shall be handed over to the Soviet Union
  8. 8,0 8,1 Japan slammed over islands (ang.). straitstimes.com. [dostęp 2010-11-04].
  9. Treaty of San Francisco (ang.). Wikisource. [dostęp 2010-11-03].  Cytat: Chapter II. Territory, Article 2 (c): Japan renounces all right, title and claim to the Kurile Islands, and to that portion of Sakhalin and the islands adjacent to it over which Japan acquired sovereignty as a consequence of the Treaty of Portsmouth of September 5, 1905
  10. James E. Goodby, Vladimir I. Ivanov, Nobuo Shimotomai: „Northern territories” and beyond: Russian, Japanese, and American Perspectives. Praeger Publishers, 1995. Cytat: As part of such advice and consent the Senate states that nothing the treaty [San Francisco Peace Treaty] contains is deemed to diminish or prejudice, in favor of the Soviet Union, the right, title, and interest of Japan, or the Allied Powers as defined in said treaty, in and to South Sakhalin and its adjacent islands, the Kurile Islands, the Habomai Islands, the Island of Shikotan, or any other territory, rights, or interests possessed by Japan on December 7, 1941, or to confer any right, title, or benefit therein or thereto on the Soviet Union.
  11. Bruce A. Elleman, Michael R. Nichols, Matthew J. Ouimet. A Historical Reevaluation of America’s Role in the Kuril Islands Dispute'. „Pacific Affairs”. 71 (4), s. 489-504, zima 1998-1999. 
  12. European Parliament resolution on relations between the EU, China and Taiwan and security in the Far East, 7 July 2005, Strasbourg (ang.). europa.eu. [dostęp 2010-11-03].
  13. Prezydent na Kurylach (pol.). rp.pl, 2010-11-01. [dostęp 26 kwietnia 2011].
  14. Medvedev warns Japan’s PM over MPs’ vote on Kuril Islands - aide (ang.). rian.ru. [dostęp 2010-11-04].
  15. Miedwiediew na Wyspach Kurylskich (pol.). interia.pl. [dostęp 2010-11-01].
  16. Japonia czasowo odwołała ambasadora z Moskwy (pol.). interia.pl. [dostęp 2010-11-02].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]