Przedsława Włodzimierzówna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przedsława
księżniczka kijowska
Dane biograficzne
Dynastia Rurykowicze
Data urodzenia między 980-987
Data śmierci po 1018
Ojciec Włodzimierz Wielki
Matka Rogneda?

Przedsława Włodzimierzówna, Predysława (ros. - Предслава Владимировна; białorus. - Прадслава Уладзіміраўна) (zm. po 1018) - księżniczka ruska z dynastii Rurykowiczów, córka Włodzimierza I Wielkiego.

W 1017 roku owdowiały Bolesław I Chrobry bez powodzenia starał się o rękę Przedsławy u jej brata, Jarosława Mądrego. W 1018 roku, po zajęciu Kijowa przez polskiego władcę, księżniczka została przez niego zgwałcona i w rok później uprowadzona do Polski w charakterze nałożnicy Chrobrego.

Przedsława w źródłach historycznych[edytuj | edytuj kod]

Księżniczka kijowska[edytuj | edytuj kod]

Powieść lat minionych wymienia imiona synów Włodzimierza i Rognedy, nie wspomina natomiast imion ich córek. Naukowcy nie są zgodni, czy Rogneda była matką Przedsławy[1].

 Zobacz więcej w artykule Rogneda, w sekcji Dzieci Rognedy.

Chronologicznie najwcześniejszą wzmiankę o Przedsławie zawiera Pateryk Kijowsko-Pieczerski. Wydarzenia w nim opisane dotyczą okresu panowania Świętopełka w Kijowie, który po śmierci Włodzimierza Wielkiego w 1015 roku dążył do umocnienia władzy kosztem pozbycia się swoich młodszych braci. Jarosław Mądry, który wówczas panował w Nowogrodzie Wielkim, rozpoczął walkę z przyrodnim bratem o tron kijowski. Stronę Jarosława, według Latopisu Hipackiego, przyjęli jego bracia - Borys, Gleb i Świętosław[2].

Po zabójstwie Borysa, jak podaje pateryk, na dworze Przedsławy schronił się przed Świętopełkiem jeden z jego wiernych wojów - Mojżesz Węgrzyn[3]. Możliwe, że dwór księżniczki znajdował się w osadzie Przedsławino pod Kijowem, o której wspomina Powieść lat minionych pod rokiem 980[1].

Przedsława była informatorką Jarosława w Kijowie: dwukrotnie, według źródeł, przesyłała mu wiadomości o poczynaniach Świętopełka. Pierwszy raz wysłała gońca do Nowogrodu Wielkiego z informacją o zabójstwie Borysa[4]. Drugą, ostrzegawczą, Jarosław dostał po zabiciu Gleba[2].

Nałożnica polskiego króla[edytuj | edytuj kod]

Obraz Jana Matejki Bolesław Chrobry ze Światopełkiem przy Złotej Bramie w Kijowie. Przedsława znajduje się po lewej stronie - siedząca w lektyce kobieta.

W 1016 roku Jarosław Mądry obalił Świętopełka i został Wielkim Księciem Kijowskim. Świętopełk uciekł do Polski, gdzie wystarał się o wsparcie militarne u swojego teścia Bolesława Chrobrego. Król polski, który zakończył długoletnie wojny z Niemcami podpisaniem pokoju w Budziszynie, postanowił zwiększyć swoje wpływy polityczne na wschodzie. Wyruszył zatem na Ruś Kijowską, żeby, jak pisze Gall Anonim,

Quote-alpha.png
pomścić swą krzywdę na królu Rusinów, który odmówił mu oddania swej siostry za żonę[5].

Wyprawa kijowska Bolesława zakończyła się powodzeniem: Kijów został zdobyty przez wojska Chrobrego, a Jarosław Mądry zbiegł do Nowogrodu - zabierając ze sobą żonę Świętopełka (czyli córkę Bolesława). Gall Anonim opisał triumfalne wejście Bolesława do stolicy Rusi, wkładając mu do ust słowa, które określiły los Przedsławy Włodzimierzówny:

Quote-alpha.png
A Bolesław bez oporu wkroczył do wielkiego i bogatego miasta i dobywszy z pochew miecza uderzył nim w Złotą Bramę, gdy zaś ludzie jego się dziwili, czemu to czyni, wyjaśnił [im to] ze śmiechem, a wcale dowcipnie: "Tak jak w tej godzinie Złota Brama miasta ugodzona została tym mieczem, tak następnej nocy ulegnie siostra najtchórzliwszego z królów, której mi dać nie chciał. Jednakże nie połączy się z Bolesławem w łożu małżeńskim, lecz tylko raz jeden, jak nałożnica, aby pomszczona została w ten sposób zniewaga naszego rodu, Rusinom ku obeldze i hańbie"[6].

O uprowadzeniu Przedsławy wspomina również Thietmar:

Quote-alpha.png
Tamże [w Kijowie] znajdowała się macocha mianowanego króla [Świętopełka], jego żona i dziewięć sióstr, wśród których jedną, dawno przezeń pożądaną, stary lubieżnik Bolesław, zapomniawszy o swojej małżonce, bezprawnie uprowadził ze sobą[7].

Niżej kronikarz wspomina, że Bolesław proponował Jarosławowi wymianę jeńców: odda mu Przedsławę z siostrami i macochą w zamian za uwolnienie swojej córki - żony Świętopełka[7]. Wymiana nie powiodła się, o czym świadczą późniejsze wzmianki w latopisach ruskich: Bolesław opuścił Kijów, zabierając do Polski łupy i Przedsławę[8], w stolicy pozostawił zastępcę - "Rusina ze swojego rodu"[6] - Świętopełka.

Powieść minionych lat wspomina, iż Bolesław zaś uciekł z Kijowa, zabrawszy skarby i bojarów Jarosławowych, i siostry jego.

O losach Przedsławy w Polsce nic nie wiadomo. Nieznana również jest jej data śmierci.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b В год 6488 (980), w: Повесть временных лет, s. [1].
  2. a b Убивство святих новоявлених мучеників Бориса і Гліба. Понеділок 5.IX 1015, w: Літопис руський за Іпатським списком, s. [2].
  3. О преподобном Моисее Угрине Слово 30, w: Киево-Печерский патерик, s. [3].
  4. Об убиении Бориса, w: Повесть временных лет, s. [4].
  5. Anonim tzw. Gall, Kronika polska, tł. R. Grodecki, Wrocław 1982, s. 21. ​ISBN 83-04-01212-X​.
  6. a b Anonim tzw. Gall, Kronika polska, tł. R. Grodecki, Wrocław 1982, s. 22. ​ISBN 83-04-01212-X​.
  7. a b Титмар из Мерзебурга, Хроника, Ks. 8, Начинается книга 2-я императора Генриха II, s. [5].
  8. Полное собрание русских летописей, T. 5, Софийская первая летопись, Ленинград 1925, s. 89; Полное собрание русскихъ лѣтописей, T. 7, Лѣтопись по Воскресенскому списку, Санктпетербургъ 1856, s. 326