Ruś Kijowska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Рѹсь
Ruś Kijowska
Księstwo Kijowskie
Ruś Nowogrodzka
862–1240 Księstwo halicko-wołyńskie
Ruś Nowogrodzka
Ruś Włodzimiersko-Suzdalska
Godło Rusi
Godło Rusi
Język urzędowy staro-cerkiewno-słowiański, ruski
Stolica Nowogród Wielki
Kijów
Włodzimierz nad Klaźmą
Ustrój polityczny monarchia
Typ państwa monarchia
Ostatnia głowa państwa wielki książę (ostatni) Jarosław II (1238–1246)
przybycie Ruryka do Nowogrodu Wielkiego
862
Zależność polityczna od Złotej Ordy 1240
Mapa Rusi

Ruś Kijowska – okres w historii Rusi trwający umownie od 862 do 1240 roku. Rok 862, w którym wódz Waregów Ruryk przybył do Nowogrodu Wielkiego, to symboliczna data powstania państwa ruskiego. W 882 roku książę nowogrodzki Oleg Mądry doprowadził do powstania wczesnofeudalnego państwa we wschodniej Europie ze stolicą w Kijowie, istniejącego do 1240 roku. W 1054 roku państwo Jarosława Mądrego uległo rozbiciu dzielnicowemu, przy czym władcy, którym udało się zawładnąć Kijowem nadal nosili tytuł księcia kijowskiego i byli w hierarchii feudalnej postawieni wyżej od pozostałych książąt ruskich. W 1240 na skutek najazdu mongolskiego Ruś Kijowska utraciła niezależność polityczną na rzecz Złotej Ordy. Moment ten uważany jest powszechnie za koniec okresu Rusi Kijowskiej.

Historia[edytuj]

Wyprawa księcia nowogrodzkiego Olega Mądrego na Kaganat Chazarski i Kijów (882) doprowadziła do opanowania szlaków handlowych ze Skandynawii do Morza Czarnego. Państwo staroruskie w ciągu pierwszych trzydziestu paru lat podbiło trzy duże plemiona słowiańskie, podporządkowując je centrum w Kijowie, likwidując zarazem ich zależność od zjudaizowanych Chazarów, którym musieli posyłać co roku „miecz i drogocenne futra od każdego dymu”. Sami Normanowie odgrywali określoną rolę w rozwoju tego kraju, przede wszystkim jako rycerze i kupcy. Normanowie również zdołali przejąć władzę nad tymi plemionami i ustanowić normańską dynastię Rurykowiczów, która od IX w. panowała nad całym już „państwem”, stale rozszerzającym swoje granice.

Czczym frazesem jest przelewane z podręcznika do podręcznika tradycyjne zdanie, jakoby Włodzimierz i Jarosław panowali nad niezmierzonymi obszarami, od zatoki fińskiej aż po Kaukaz, od średniej Wołgi po Karpaty. Jest to nieporozumienie powstałe stąd, że zsumowano wszystkie pomyślne wyprawy wojenne Rurykowiczów, uważając za rzecz naturalną, że te kraje, w których odnieśli zwycięstwa, przyłączyli do swego państwa.

Feliks Koneczny, Dzieje Rosji; Warszawa, 1917


Godło Rosji
To jest artykuł z cyklu
Historia Ukrainy
Portal Portal Ukraina

Oleg Mądry z przyczyn geopolitycznych przeniósł wkrótce stolicę swego państwa z Nowogrodu Wielkiego do Kijowa (Kaenugard) co dało początek Rusi Kijowskiej, normańskiej Gardariki[1]. Była ona początkowo luźnym związkiem księstw, które do ok. 2. poł. XI w. zachowały szeroką autonomię. Nowogród Wielki (Holmgard) pozostawał jednak aż do końca XII wieku największym miastem ruskim. Wielcy książęta kijowscy Oleg (panujący do 912 lub 922) i Igor Rurykowicz (panujący w latach 912/922-945) podpisali z Bizancjum układy handlowe, które gwarantowały krajowi zyskowny handel.

Rządząca w latach 945-957 księżna Olga scentralizowała państwo, stworzyła podstawy trwałego porządku administracyjnego. Kolejny władca, syn Olgi, Światosław I podejmował odległe wyprawy wojenne, docierając na Krym i Kaukaz oraz na Bałkany. Ożeniony z siostrą cesarza bizantyjskiego Anną książę Włodzimierz I w 988 przyjął chrzest i uczynił z chrześcijaństwa oficjalną religię państwową.

Panujący w latach 1019-1054 Jarosław I Mądry umocnił pozycję Cerkwi prawosławnej na Rusi Kijowskiej. Ustanowione przez niego zasady dziedziczenia tronu książęcego w oparciu o regułę senioratu nie zapobiegły rozbiciu jedności politycznej kraju.

W okresie swojej największej świetności w Kijowie powstaje Ewangeliarz Ostromira z lat 1056-1057 i następne dzieła Izbornik Światosława z 1073, oraz Ewangeliarz z Reims, księżniczki Anny wydanej za króla Francji. W Ławrze Pieczerskiej powstaje monumentalne dzieło kronikarskie Powieść minionych lat autorstwa Nestora oraz Paterykiem kijowsko-pieczerskim.

Rozbicie dzielnicowe Rusi[edytuj]

Umierając w 1054 roku Jarosław podzielił państwo między swoich synów. Podział na dzielnice utrwalony zostaje następnie na zjeździe w Lubeczu. W XII w. Ruś Kijowska podzieliła się na konkurujące ze sobą dzielnice (księstwa)[2]. Na północy powstała Republika Nowogrodzka, na północnym zachodzie Księstwo połockie, na południowym zachodzie księstwa Halickie i Wołyńskie. W centralnej części powstały księstwa: Kijowskie, Turowskie i Smoleńskie, na północnym wschodzie księstwa Rostowsko-Suzdalskie i Riazańskie, na południowym wschodzie czernihowskie i perejasławskie. Z czasem podział ten uległ jeszcze większemu rozdrobnieniu, przy czym książęta, którym udało się zawładnąć Kijowem byli w hierarchii feudalnej wyżej postawieni od pozostałych książąt i posługiwali się tytułem wielkiego księcia.

W 1169 książę włodzimiersko-suzdalski Andrzej I Bogolubski opanował Kijów uzyskując tym samym tytuł wielkiego księcia. Odmiennie od większości swoich poprzedników, nie przeniósł do tego miasta swej stolicy, lecz po opanowaniu Kijowa osadzał tam podległych sobie książąt.

Podboje tatarskie i litewskie[edytuj]

W XIII i XIV w. niektóre z zachodnich, mniejszych księstw ruskich przeszły w strefę wpływów nabierającej znaczenia Litwy. Rosło zagrożenie księstw ruskich ze strony Mongołów. Po klęsce sił rusko-połowieckich w bitwie nad Kałką (1223) Batu-chan podbił wszystkie ziemie ruskie z wyjątkiem księstw Połockiego i Pińskiego oraz Republiki Nowogrodzkiej, która jednak zmuszona była uznać zwierzchność Mongołów i opłacać trybut. Tatarzy nie przejęli bezpośrednich rządów w podbitych księstwach, zadowolili się każdorazowym zatwierdzaniem kandydata do tronu książęcego we Włodzimierzu, który z kolei pełnił funkcje zwierzchnie nad resztą książąt i miał prawo zwracania się o pomoc do chana.

W okresie panowania mongolskiego wodzem dużej rangi i zręcznym politykiem okazał się książę nowogrodzki Aleksander Newski. 1240 pokonał Szwedów (bitwa nad Newą), 1242 wojska Zakonu kawalerów mieczowych (bitwa na jeziorze Pejpus). W 1249 przyjął tytuł księcia kijowskiego, a w 1252 – wielkiego księcia włodzimierskiego.

Najsilniejszymi dzielnicami były:

Tytuł wielkiego księcia kijowskiego[edytuj]

Godło Rosji
Historia Rosji
Monografie
Państwo rosyjskie
Pozostałe
Portale
Rosja • Historia
Daty panowania Władca Portret władcy Rodzice Urodzony Zmarł
882-912 Oleg I Mądry
1899. Russian konung Oleg by Vasnetsov-2.jpg
nieznany, nieznana 845 912
912-945 Igor I Stary
Igor the Old.jpg
Ruryk I, nieznana ? 945
945-964 Olga I Kijowska
St Olga by Nesterov in 1892.jpg
nieznany, nieznana 923 969
945-972 Światosław I Zdobywca
Slav warrior from Solntsev book.jpg
Igor I Stary, Olga I Kijowska 942 972
972-978 Jaropełk I
06 History Of Russia by William Tooke.jpg
Światosław I Zdobywca, nieznana 956 11 czerwca 978
978-1015 Włodzimierz I Wielki
Vladimir I of Kiev.PNG
Światosław I Zdobywca, Malusza 958 (?) 15 lipca 1015
1015-1019 Światopełk I Przeklęty
Sviatopolk I of Kiev.jpg
Włodzimierz I Wielki, Julia Greczynka 980 1019
1019-1054 Jarosław I Mądry
Yaroslav I of Russia (Granovitaya palata, 1881-2).jpg
Włodzimierz I Wielki, Rogneda 978 20 lutego 1054
1054-1078 (3 razy na tronie) Izjasław I
Minskizjaslav.jpg
Jarosław I Mądry, Ingegerda Szwedzka 1024 3 października 1078
1073-1076 Światosław II
11 History Of Russia by William Tooke.jpg
Jarosław I Mądry, Ingegerda Szwedzka 1027 27 grudnia 1076
1076-1093 Wsiewołod I
Vsevolod yaroslavich.jpg
Jarosław I Mądry, Ingegerda Szwedzka 1029 lub 1030 13 kwietnia 1093
1093-1113 Światopełk II Michał
Michael of salonica.jpg
Izjasław I, Gertruda Mieszkówna 8 listopada 1050 16 kwietnia 1113
1113-1125 Włodzimierz II Monomach
Monomakh's hunting.jpg
Wsiewołod I, Anna Monomach 1053 19 maja 1125
1125-1132 Mścisław I Harald
Fearlessness of Mstislav.jpeg
Włodzimierz II Monomach, nieznana luty 1076 15 kwietnia 1132
1132-1139 Jaropełk II
Yaropolk II Vladimirovich.jpg
Włodzimierz II Monomach, Gytha z Wesseksu 1082 18 lutego 1139
1139 Wiaczesław I
Изяслав мстиславович.jpg
Włodzimierz II Monomach, Gytha z Wesseksu 1083 grudzień 1154
1139-1146 Wsiewołod II
Vsevolod Ol'govich.jpg
Oleg Michał, nieznana ? 1146
1146 Igor II
CvKnyazIgor.jpg
Oleg Michał, nieznana ? 19 września 1147
1146-1154 Izjasław II Pantelejmon
Ізяслав II Пантелеймон.jpg
Mścisław I Harald, Krystyna 1096 13 listopada 1154
1154-1157 Jerzy I Dołgoruki
Dolgorukiy.jpg
Włodzimierz II Monomach, nieznana XI w. 15 maja 1157
1158-1167 Rościsław I Michał
Rostislav Mstislavich.jpg
Mścisław I Harald, nieznana ? 14 marca 1167
1167-1169 Mścisław II
22 History of the Russian state in the image of its sovereign rulers - fragment.jpg
Izjasław II Pantelejmon, nieznana 15 kwietnia 1132 lub 1135 19 sierpnia 1170
Przeniósł stolicę z Kijowa do Włodzimierza nad Klaźmią Andrzej I Bogolubski
Князь Андрей Боголюбский.jpg
Jerzy I Dołgoruki, nieznana 1111 29 czerwca 1174

Niektórzy książęta kijowscy (podlegli wielkiemu księciu włodzimierskiemu)[edytuj]

Daty panowania Władca Portret władcy Rodzice Urodzony Zmarł
1175-1194 Światosław III
29 History of the Russian state in the image of its sovereign rulers - fragment.jpg
Wsiewołod III Wielkie Gniazdo, Maria 27 marca 1196 3 lutego 1252
1194-1215 Ruryk II Wasyl Rościsław I Michał, nieznana ? 1212
1249-1252 Aleksander I Newski
AlexanderNevskyTitul.jpg
Jarosław II, nieznana 30 maja 1220 14 listopada 1263

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. „Вся жe Русь стала называться Gardariki – «страна гардов» (= городов). На ранних этапах своeй истории Рюриково городищe (дрeвнeйший Новгород русских лeтописeй IX – X вв.) являлось рeзидeнциeй князeй – Рюрика, Олeга, откуда в 882 г.”, [w:] Anders Hedman, Анатолий Николаевич Кирпичников. Викинги и Славяне. 1998.
  2. Według historyka i archeologa A. Arcichowskiego księstwa ... XI-XIII wieku były tworami efemerycznymi i nie ustalonymi (przez tradycję), i granice tych księstw zmieniały się wielokrotnie w ciągu stulecia, zależnie od rezultatów sporów międzyksiążęcych A. Arcychowskij W zaszczitu s. 60. Słuszność temu twierdzeniu przyznał profesor Henryk Paszkiewicz w swojej pracy Początki Rusi (s. 38-39). Podobnie wypowiadał się A. Szachmatow pisząc Nie system (porządek) dzielnicowy rozdrobnił ziemię ruską; ten system mógł istnieć dlatego, że (ta) ziemia nie odczuwała swojej jedności i przeżywała w nowej dzielnicowej formie bytu dawne plemienne zawiści A. Szachmatow K woprosu, s. 354.