Przestrzeń publiczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Przestrzeń publiczna – wszelkie miejsca dostępne powszechnie, zazwyczaj nieodpłatnie, fizyczna lub niefizyczna przestrzeń, w której może znaleźć się każda jednostka społeczna.

Zgodnie z definicją zawartą w polskiej ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym[1] przestrzeń publiczna to obszar o szczególnym znaczeniu dla zaspokajania potrzeb mieszkańców, poprawy jakości ich życia i sprzyjający nawiązywaniu kontaktów społecznych ze względu na jego położenie oraz cechy funkcjonalno-przestrzenne.

Formy przestrzeni publicznych[edytuj | edytuj kod]

Przykładami przestrzeni publicznych są drogi i ulice, place miejskie czy różne stale dostępne budowle i budynki stanowiące własność publiczną. Przestrzeniami publicznymi są też zwykle różne formy krajobrazu przyrodniczego stanowiące własność państwową (np. park narodowy) lub prywatną (np. prywatne tereny w Tatrach).

Jednymi z form przestrzeni publicznych mogą być przestrzenie w całości sztucznie utworzone przez człowieka, takie jak: pomieszczenia otwarte bądź zamknięte (w sensie przestrzennym lub w sensie czasowej dostępności) budynków użyteczności społecznej, jak np. pasaże centrów handlowych, hole kinowe, dworcowe, hale targowe, muzealne lub inne miejsca udostępniane publicznie przez właściciela lub zarządcę w określonym czasie np. prywatne parkingi czy ogrodzone parki lub ogrody. Ze względu na charakter, stopień dospołecznienia, dostępność, a przede wszystkim restrykcje i ograniczenia w korzystaniu przestrzeń taka z upływem czasu może przestać pełnić funkcji przestrzeni publicznych.

Forma własności (tzn. czy coś jest prywatne, czy państwowe) nie ma związku bezpośredniego z tym, czy coś jest przestrzenią publiczną zgodnie z definicją. W pewnych wypadkach restrykcje właścicielskie ograniczają przestrzeń publiczną w mniejszym lub większym stopniu. Przestrzeń taka może być subiektywnie odbierana wrażeniowo przez jednostki społeczne pozytywnie lub negatywnie albo ambiwalentnie. Odczucia jednostek społecznych determinują stopień dospołecznienia przestrzeni publicznej.

Przestrzeń publiczna w miastach[edytuj | edytuj kod]

W miastach obserwuje się zawłaszczanie przestrzeni publicznej w sposób dosłowny, tj. wydzielanie (przez budowniczych lub właścicieli nieruchomości) z przestrzeni publicznych przestrzeni prywatnych (prawnie lub bezprawnie), zwykle pod pretekstem zwiększenia bezpieczeństwa wydzielającego lub wydzielanych. Konsekwencją tego zjawiska jest brak kontynuacji naturalnego rozwoju miasta, tworzenie zamkniętych enklaw, pozornie bezpieczniejszych, lecz wpływających na rozwarstwienie społeczeństwa i podziały na tych przed i za murem, lepszych i gorszych, bogatszych i biedniejszych, co w konsekwencji prowadzi, w dłuższej perspektywie, do nasilenia negatywnych zachowań społecznych.

Często obserwuje się zawłaszczanie przestrzeni publicznej w formie symbolicznej, np. poprzez umieszczanie napisów bądź reklam na murach, muzeach, remontowanych budynkach publicznych itp. Innego typu zawłaszczanie przestrzeni publicznej może polegać na zajmowaniu go przez pewne grupy lub zbiorowości, np. tłum demonstrantów, czy spotkaniową grupę alkoholową (termin wprowadzony przez Rocha Sulimę) w obrębie sklepu monopolowego, spożywczego itp., uniemożliwiając innym osobom poruszanie się czy wchodzenie w obręb tej przestrzeni.

Inne znaczenia pojęcia[edytuj | edytuj kod]

Przestrzeń publiczna może też być rozumiana w sposób abstrakcyjny lub socjologiczny. Jurgen Habermas, niemiecki socjolog i jeden z najbardziej systematycznych badaczy przestrzeni publicznej twierdził, że to pojęcie umożliwia socjologii komunikacji wejście na kolejny etap rozwoju. Poprzez to, że ukazuje, iż jednostki ludzkie działają w ograniczonych warunkach, a zmiana, pojawianie się "nowego", ma wyzwalający charakter. Jednym z kluczowych pojęć, poprzez które Habermas widział przestrzeń publiczną, jest termin publiczna jawność. Według Habermasa dzięki niej rozpowszechnione zostają różne punkty widzenia, a nie jedynie wąskie, uznaniowe (arbitralne) widzenie świata czy spraw społecznych[2].

Habermas wyjaśnia, ze przestrzeń publiczna nie jest tożsama z komunikacją polityczną, z grą opina-media-politycy, poza którą daleko wykracza. Przestrzeń publiczna zawiera wszystkie tematyki oraz wszystkie opinie, które, choć wygłoszone w sferze prywatnej, mogą osiągnąć poziom publiczny.[3]

Przestrzenią publiczną są w takim przypadku internet (np. portale społecznościowe, gry wieloosobowe, komunikatory typu Skype, Gadu-Gadu, IRC itp.) lub inne środki masowego przekazu: gazety, radio i telewizja itp.

Przestrzenią publiczną (w połączeniu ze sferą prywatną) jest również religijność.

Organizacja przestrzeni publicznej wpływa na sposób kontaktowania się ludzi. Można wyróżnić przestrzeń dospołecznioną i przestrzeń odspołecznioną.

Przestrzenie publiczne i ich aktorzy [2][edytuj | edytuj kod]

"Racja/Abstrakcja" "Strategia/Narracja"
Oficjalna przestrzeń publiczna, czyli miejsca polityki, instytucje Polityka jako racjonalny konsens

aktorzy: politycy, urzędnicy

Polityka jako interesy aktorów

aktorzy: politycy, urzędnicy, związki zawodowe, "opinia publiczna"

Nieoficjalna przestrzeń publiczna, czyli to co polityczne, tożsamość, relacje władzy To co jest polityczne jako racjonalny konsens

aktorzy: związki zawodowe, "opinia publiczna", informacja medialna

Roszczenia i narracje tożsamościowe

aktorzy: ruchy społeczne, media

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 13 maja 2016 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2016 r. poz. 778).
  2. a b Eric Maigret, Socjologia Komunikacji i mediów, 2012.
  3. Eric Maigret, Socjologia komunikacji i mediów.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]