Przewłaszczenie na zabezpieczenie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Przewłaszczenie na zabezpieczenie – forma zabezpieczenia wierzytelności polegająca na przeniesieniu przez dłużnika prawa własności swojej rzeczy na wierzyciela.

Formy przewłaszczenia[edytuj]

Przewłaszczenie na zabezpieczenie występuje w dwóch formach:

  • dłużnik przenosi na wierzyciela własność swej rzeczy, a wierzyciel zobowiązuje się do przeniesienia własności tej rzeczy z powrotem na dłużnika po zaspokojeniu wierzytelności, często zobowiązując się do korzystania z rzeczy w ograniczonym umową zakresie – do powrotnego nabycia własności przez dłużnika konieczna jest dodatkowa umowa;
  • dłużnik przenosi własność rzeczy ruchomej na wierzyciela pod warunkiem rozwiązującym, którym jest zaspokojenie wierzytelności – z tą chwilą własność rzeczy ruchomej automatycznie powraca do dłużnika.

Przedmiot przewłaszczenia[edytuj]

Na gruncie polskiego prawa orzecznictwo dopuszcza tę formę zabezpieczenia co do rzeczy ruchomych. Przedmiotem przewłaszczenia na zabezpieczenie może być również zbiór rzeczy o zmiennym składzie, np. oznaczona ilość towarów danego gatunku. Problematyczną kwestią pozostaje dopuszczenie do przewłaszczenia nieruchomości na zabezpieczenie wierzytelności.

Przewłaszczenie a zastaw[edytuj]

  • W przeciwieństwie do zastawu zwykłego (nie dotyczy zastawu rejestrowego) przewłaszczona rzecz pozostaje w posiadaniu dłużnika, który może posługiwać się nią na zasadach podobnych do użyczenia; ta różnica nie występuje w przypadku zastawu rejestrowego.
  • Przewłaszczenie zapewnia korzyść wierzycielowi przyznając mu uprawnienia daleko dalej idące niż posiadałby przy zastosowaniu instytucji zastawu. Instytucja przewłaszczenia obniża ryzyko i koszty zabezpieczenia wierzytelności, gdyż rzecz będąca zabezpieczeniem staje się własnością wierzyciela.
  • Wierzytelność tak zabezpieczona była obejmowana układem upadłego z wierzycielami (art. 272 ust. 1 z konsekwencjami z art. 270 Prawa upadłościowego i naprawczego), jednak z dniem 1 stycznia 2016 roku przepisy dotyczące tej kwestii zostały uchylone (przez art. 428 pkt 163 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne Dz.U.2015.978)

Regulacje prawne[edytuj]

W polskim prawie brak jest przepisów regulujących tę instytucję expressis verbis. Wyjątkiem jest art. 101 ustawy Prawo bankowe (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 1376, z późn. zm.) dopuszczającej taką formę zabezpieczenia wierzytelności banku poprzez przeniesienie własności rzeczy ruchomych lub papierów wartościowych.

Kontrowersje[edytuj]

Przedmiotem sporu jest kwestia dopuszczenia do przewłaszczenia nieruchomości na zabezpieczenie. Występują tu dwa główne poglądy:

  • Możliwość zastosowania tej formy co do nieruchomości de lege lata jest uznawane przez część doktryny i część orzecznictwa za niedopuszczalne. Pogląd ten opiera się głównie na założeniu, iż jest to ukryta forma przeniesienia własności nieruchomości z zastrzeżeniem warunku, co jest sprzeczne z art. 157 Kodeksu Cywilnego. Stanowisko to długo było popierane przez Sąd Najwyższy.
  • Drugi pogląd uznaje takie przewłaszczenie za możliwe na gruncie polskich przepisów. Znalazł on poparcie w dwóch orzeczeniach Sądu Najwyższego z 29 maja 2000 r., III CKN 246/2000 oraz z 8 marca 2002 r., III CKN 748/2000, w których SN odrzucił założenie przyjmowane przez zwolenników pierwszego z przedstawionych stanowisk.

Bibliografia[edytuj]

  • Jerzy Ignatowicz, Krzysztof Stefaniuk: Prawo Rzeczowe. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, 2006. ISBN 83-7334-527-2.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.