Przosna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przosna
Przosna
Alternatywne nazwy Prozna
Pierwsza wzmianka 1393 (zapis)
Herbowni
Baliński, Bobocki, Gorzeński, Heymzot, Knyszyński, Krzyniecki, Krzyszyński, Lubaski, Lubieński, Niemieczkowski, Niemierzowski, Pyrzewski, Słopanowski, Stopanowski, Wielżyński, Wieżeński, Wilżeński, Wilżyński, Wimbor, Wołżyński

Przosna (Prozna) – polski herb szlachecki, używany przez kilkanaście rodzin głównie z ziemi dobrzyńskiej i poznańskiej. Herb nosił zawołanie identyczne z nazwą - Przosna[1].

Opis herbu[edytuj]

Według współczesnych zasad blazonowania herb można opisać następująco:

W polu błękitnym pod trzema wieżami blankowanymi srebrnymi lew złoty, w prawą stronę obrócony, z otwartą paszczą i wyciągniętym językiem.

Klejnot pięć piór strusich.

Labry błękitne podbite złotem.

Według zapiski sądowej z 1416 r. herb jest dwupolowy, na górnym pasie trzy wieże, w dolnym połowa lwa. Inną odminą herbu podawaną przez J. Siebmachera jest w polu złotym na murze czarnym o trzech wieżach blankowanych lew czerwony.[2].

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj]

Nie są znane pieczęcie średniowieczne. Najstarsza wzmianka sądowa pochodzi z 1393 r (Die ältesten grosspolnischen Grodbücher). Herb zachował się (ale w innej formie) na fryzie heraldycznym w opactwie w Lądzie, znany jest także z z opisu Długoszowych Klejnotów i z wizerunku w ich kontynuacji, Stemmata Polonica[3]

Etymologia[edytuj]

Według Józefa Szymańskiego, nazwa herbu jest imionowa, mająca odniesienie w nazwie osobowej, ewentualnie topograficzna (wodna)[3].

Według Andrzeja Kulikowskiego, nazwa herbu pochodzi najprawdopodobniej od wsi Prosna, leżącej nad rzeką o tej samej nazwie. Według najstarszych ksiąg grodzkich poznańskich większość rodzin tego herbu była osiedlona nad rzeką Prosną[2].

Legenda herbowa[edytuj]

Podczas oblężenia zamku Przemęt nad Przosną przez Czechów, dowódca polskiej załogi dowiedziawszy się o drążonym przez wroga podkopie, zabił swego sługę, a jego ciało wraz z rzekomym listem polskiego króla, podrzucił w podkopie. Czesi zobaczywszy wiadomość o nadciągającej pomocy dla oblężonych postanowili w odstąpić od oblężenia. Podczas tego odwrotu załoga zamku zadała spore straty w ludziach wojskom czeskim. Dowódca zamku w nagrodę został nobilitowany herbem zwanym Przosna, od pobliskiej rzeki, z lwem symbolizującym śmiałość oraz wieżami symbolizującymi rozum[4].

Herbowni[edytuj]

Lista sporządzona została na postawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.

Najpełniejszą listę herbownych stworzył Tadeusz Gajl w Herbarzu polskim od średniowiecza do XX wieku z 2007 roku. Lista zawiera 19 nazwisk[5].

Znani herbowni[edytuj]

  • Jan Baliński - wojewoda pomorski
  • Walerian Wilżyński - sędzia ziemski smoleński, uczestnik wojen z Moskwą, poległ pod Smoleńskiem w 1663 r.

Bibliografia[edytuj]

  • Andrzej Kulikowski, Wielki herbarz rodów polskich, Warszawa 2005, str. 280-281.

Linki zewnętrzne[edytuj]

Przypisy

  1. Alfred Znamierowski: Herbarz rodowy. Warszawa: Świat Książki, 2004, s. 155. ISBN 83-7391-166-9.
  2. a b Andrzej Kulikowski: Wielki herbarz rodów polskich. Warszawa: Świat Książki, 2005, s. 280-281. ISBN 83-7391-523-0.
  3. a b Józef Szymański: Herbarz średniowiecznego rycerstwa polskiego. Warszawa: PWN, 1993, s. 244-245. ISBN 83-01-09797-3.
  4. Marek Derwich Marek Cetwiński: Herby legendy dawne mity. Wrocław: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987, s. 147-148. ISBN 83-03-01809-4.
  5. Tadeusz Gajl: Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku : ponad 4500 herbów szlacheckich 37 tysięcy nazwisk 55 tysięcy rodów. L&L, 2007, s. 406-539. ISBN 978-83-60597-10-1.