Puchacz śnieżny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Puchacz śnieżny
Bubo scandiacus[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd sowy
Rodzina puszczykowate
Podrodzina puszczyki
Rodzaj Bubo
Gatunek puchacz śnieżny
Synonimy
  • Strix scandiaca Linnaeus, 1758[2]
  • Strix nyctea Linnaeus, 1758[2]
  • Nyctea scandiaca (Linnaeus, 1758)[1]
  • Bubo scandiaca (Linnaeus, 1758)[3]
  • Bubo virginianus wapacuthu (Gmelin, 1788)[1]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     w sezonie lęgowym

     zimowiska

Puchacz śnieżny[4], sowa śnieżna[5] (Bubo scandiacus) – gatunek dużego ptaka drapieżnego z rodziny puszczykowatych (Strigidae). Narażony na wyginięcie.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Gatunek został dwukrotnie opisany naukowo przez Karola Linneusza w dziesiątej edycji Systema Naturae, w 1758 roku, pod nazwami Strix scandiaca i Strix nyctea[2]. Zgodnie z zasadami ICZN, pierwsza nazwa ma priorytet, a druga jest jej synonimem. W 1826 gatunek został przeniesiony do monotypowego rodzaju Nyctea Stephens, 1826.

Późniejsze badania genetyczne wykazały bliskie pokrewieństwo tego gatunku z puchaczami z rodzaju Bubo. Na tej podstawie w 2003 roku AOU zaakceptował zmianę nazwy Nyctea scandiaca na Bubo scandiacus[6]. Również polska nazwa zwyczajowa została zmieniona na puchacz śnieżny[4].

Mimo rozległego zasięgu występowania nie wyróżnia się podgatunków[7][8].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Gniazduje w tundrze Eurazji i Ameryki Północnej, także w północnej Grenlandii[8]. Sporadyczne lęgi odnotowano na Islandii i Szetlandach (północna Wielka Brytania)[8]. Zimuje na południe od zasięgu letniego, w tym na prawie całym Półwyspie Skandynawskim, w środkowej Azji oraz tajdze i północnej części Wielkich Równin Ameryki Północnej.

Gatunek zaliczany do awifauny Polski[9], bardzo rzadko do niej zalatujący[10], głównie w okresie zimowym – od października do lutego. Można go zaobserwować tylko podczas niektórych zim i przede wszystkim w północnej części kraju[11]. Inwazyjne pojawy w kraju odnotowano zimą 1920/21 i 1932/33[12].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wygląd zewnętrzny[edytuj | edytuj kod]

Duży ptak, wielkości puchacza. Wyraźna biała szlara, wokół dzioba długie miękkie pióra. Nogi i palce obficie opierzone. Dymorfizm płciowy w upierzeniu: samiec – nieomal czysto biały, niewiele brązowych plamek, najliczniejszych na lotkach i sterówkach oraz barkówkach i pokrywach skrzydłowych. Samica większa, a plamki zlewają się w poprzeczne pręgi. Młode z jeszcze większą ilością barwy brązowej.

Wymiary[edytuj | edytuj kod]

  • długość ciała : 53–66 cm[13]
  • rozpiętość skrzydeł : 142–166 cm[14]
  • masa ciała : 1,1–2 kg[15]

Głos[edytuj | edytuj kod]

Samce puchacza śnieżnego wydają monotonne krooh, krooh, krooh…, najczęściej siedząc na gałęzi[16].

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Tundra[13], przy ciężkiej zimie przelatują na południe[17], jednak wędrówki są nieregularne, a migruje zmienna liczba osobników.

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

Jajo z kolekcji muzealnej
Młody puchacz śnieżny

Gniazdo na ziemi, w płytkim zagłębieniu. Okres lęgowy przypada na maj i czerwiec. W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w maju 5–14 jaj. Jaja składane w odstępach kilkudniowych, wysiadywane są od zniesienia pierwszego jaja przez okres 5 tygodni. Pisklętami zajmują się obydwoje rodzice[13].

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Gryzonie (głównie lemingi) i ptaki. Czasami poluje na ryby[13]. Im mniej pokarmu, tym większą jego część stanowią gryzonie. Poluje za dnia.

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Od 2017 Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje puchacza śnieżnego za gatunek narażony na wyginięcie (VU, Vulnerable). Wcześniej, od 1988 roku miał on status gatunku najmniejszej troski (LC, Least Concern). Liczebność światowej populacji szacuje się na około 28 tysięcy dorosłych osobników. Globalny trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy[3].

W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[18].

Sowa śnieżna w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Puchaczem śnieżnym była Hedwiga z cyklu powieści o Harrym Potterze[19].

W powieści Łowcy przygód Jerzego Marlicza występuje puchacz śnieżny imieniem Wooto.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Bubo scandiacus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c Species taxon summary: scandiaca Linnæus, 1758 described in Strix (ang.). AnimalBase. [dostęp 5 września 2010].
  3. a b c Bubo scandiacus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  4. a b Systematyka i nazwa polska za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Striginae Leach, 1820 - puszczyki (wersja: 2021-04-04). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-05-29].
  5. P. Mielczarek, W. Cichocki. Polskie nazewnictwo ptaków świata. „Notatki Ornitologiczne”. Tom 40. Zeszyt specjalny, 1999. 
  6. Banks et al. Forty-fourth supplement to the American Ornithologists' Union Check-list of North American Birds (pdf). „The Auk”. 120 (3), s. 923–931, 2003 (ang.). 
  7. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Owls (ang.). IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-05-29].
  8. a b c Snowy Owl (Nyctea scandiaca) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-05)].
  9. Lista awifauny krajowej. Gatunki ptaków stwierdzone w Polsce – stan z 31.12.2020, Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej PTZool [dostęp 2021-05-29] (pol.).
  10. Andrzej G. Kruszewicz, Ptaki Polski, Multico, 2005.
  11. Sowy SOS, Puchacz śnieżny (Bubo scandiacus), Stowarzyszenie Ochrony Sów [dostęp 2020-12-17] (pol.).
  12. Zygmunt Czarnecki: Ptaki Europy: przewodnik terenowy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1982. ISBN 83-0100-229-8.
  13. a b c d E. Keller, prof. dr. J. H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ptaki. Cz. 3. Warszawa: Świat Książki, 2003. ISBN 83-7311-622-2.
  14. P. Sterry, A. Cleave, A. Clements, P. Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik ilustrowany. Warszawa: Horyzont, 2002. ISBN 83-7311-341-X.
  15. Snowy Owl – Bubo scandiacus (ang.). The Owl Pages. [dostęp 28 lutego 2010].
  16. Sowa śnieżna. W: Sowy Polski [on-line]. [dostęp 2010-06-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-09-09)]. Cytat: Samce wydają monotonne krooh krooh krooh…, zwykle siedząc na gałęzi, rzadziej w locie.
  17. Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14344-4.
  18. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).
  19. Joanne K. Rowling: Harry Potter i Kamień Filozoficzny. Wyd. poprawione. Media Rodzina, s. 89 i dalsze. ISBN 83-7278-000-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]