Rączak zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rączak zwyczajny
Cursorius cursor[1]
Latham, 1787
Ptak sfotografowany w Radżastanie (Indie)
Ptak sfotografowany w Radżastanie (Indie)
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd siewkowe
Rodzina żwirowcowate
Rodzaj Cursorius
Gatunek rączak zwyczajny
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Rączak zwyczajny, rączak (Cursorius cursor) – gatunek ptaka z rodziny żwirowcowatych (Glareolidae) występujący w północno-wschodniej Afryce i na Bliskim Wschodzie. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj]

Po raz pierwszy gatunek opisał John Latham w 1787. Nadał mu nazwę Charadrius cursor[3]. Obecnie (2016) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza rączaka zwyczajnego w rodzaju Cursorius. Wyróżnia 3 podgatunki[4]. Ptaki z Wyspy Kanaryjskich bywały wydzielane do osobnego podgatunku C. c. bannermani, jednak od ptaków podgatunku nominatywnego odróżniają je jedynie rozmiary, co nie stanowi odpowiedniej przesłanki do ich wyodrębnienia. Podgatunek C. c. dahlakensis (Dahlak) jest włączony do podgatunku nominatywnego[3].

Podgatunki i zasięg występowania[edytuj]

IOC wyróżnia następujące podgatunki[4]:

Morfologia[edytuj]

Długość ciała wynosi 19–24 cm, rozpiętość skrzydeł 51–57 cm, masa ciała 115–156 g (C. c. bogolubovi), 102–119 g (C. c. cursor)[3]. Wymiary dla ptaków z kontynentu: długość skrzydła 153-172 mm, długość dzioba 20-25 mm, długośc skoku 51-63 mm, długość ogona 56-64 mm[5].

U dorosłych osobników ciemię, czoło i kantarek kremowe, piaskowe. Tył głowy szary, na końcu pióra zwężają się do czarnego trójkąta. Brew biała, wyraźnie zaznaczona. Występuje czarny pasek oczny. Kark czarny. Wierzch ciała piaskowy, kremowy. Lotki I rzędu, pokrywy pierwszorzędowe i skrzydełko czarne. Lotki II rzędy czarne jedynie na wewnętrznych chorągiewkach, na zewnętrznych piaskowe, występują białe krawędzie. Sterówki piaskowokremowe, jedynie na środkowej parze widoczny jest czarny pasek przed końcem piór i wąska, biała końcówka. Broda, brzuch i sterówki od spodu kremowe, jasne, pozostała część spodu ciała ciemniejsza. Pokrywy podskrzydłowe czarne, poza wąskim, piaskowym pasem na pokrywach skrzydłowych mniejszych. Dziób niemal całkowicie czarny, jaśniejszy u nasady, u ptaków młodocianych nasada dzioba jest żółtobrązowa. Tęczówka brązowa. Nogi kremowe lub o barwie kości słoniowej[5].

Ekologia i zachowanie[edytuj]

Rączaki zwyczajne przeważnie przebywają na otwartych, pustynnych, z rzadka porośniętych równinach, w tym na obrzeżach obszarów upraw. Za wyjątkiem populacji z Sokotry, lęgi rzadko odnotowuje się na południe od Sahary. Przeważnie rączaki spotykane są w parach lub małych grupach. Żerując, żwawo biegają, często kopią dziobami w ziemi[5]. Zjadają owady i ich larwy, w tym chrząszcze, prostoskrzydłe, termity, karaczany, mrówkowate, jedzą również mięczaki[3].

Lęgi[edytuj]

Okres lęgowy w północnej Afryce trwa od lutego do czerwca, w byłych republikach ZSRR od maja do czerwca[5], na Wyspach Kanaryjskich większość zniesień przypada na okres od marca do początku kwietnia[6]. Gniazdo stanowi płytki dołek w ziemi[5]. W zniesieniu 2 lub 3 jaja[6][5].

Status[edytuj]

IUCN uznaje rączaka zwyczajnego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern; stan w 2016). BirdLife International ocenia trend populacji jako stabilny[7].

Przypisy

  1. Cursorius cursor, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Cursorius cursor. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. a b c d e f g Maclean, G.L. & Kirwan, G.M.: Cream-coloured Courser (Cursorius cursor). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 11 listopada 2016].
  4. a b Frank Gill & David Donsker: Coursers, noddies, gulls, terns, auks & sandgrouse. IOC World Bird List (v6.4). [dostęp 11 listopada 2016].
  5. a b c d e f Marchant, Tony Prater & Peter Hayman: Shorebirds. Christopher Helm, 1986, s. 248–249. ISBN 978-1-4081-3515-0.
  6. a b Species Action Plan for the Cream-Coloured Courser Cursorius cursor in Europe. W: European Bird Species Action Plans [on-line]. Komisja Europejska, 2000. [dostęp 11 listopada 2016].
  7. Cream-coloured Courser Cursorius cursor. BirdLife International. [dostęp 11 listopada 2016].