Rosomak tundrowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Rosomak)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Inne znaczenia Zobacz też: inne znaczenia.
Rosomak tundrowy
Gulo gulo[1]
(Linnaeus, 1758)
Rosomak tundrowy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ssaki
Rząd drapieżne
Rodzina łasicowate
Podrodzina łasice
Rodzaj rosomak
Gatunek rosomak tundrowy
Podgatunki
  • G. g. albus (Kerr, 1792)
  • G. g. gulo (Linnaeus, 1758)
  • G. g. katschemakensis Matschie, 1918
  • G. g. luscus (Linnaeus, 1758)
  • G. g. luteus Elliot, 1904
  • G. g. vancouverensis Goldman, 1935
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

Rosomak tundrowy[3], rosomak (Gulo gulo) – gatunek drapieżnego ssaka lądowego z rodziny łasicowatych (Mustelidae), doskonale przystosowanego do zimowych warunków życia. Jest jednym z największych – obok ariranii amazońskiej i kałana morskiego – przedstawicieli rodziny łasicowatych. Ze względu na wygląd uważany był początkowo za bliskiego krewniaka psów lub niedźwiedzi. W wielu regionach niesłusznie uważany za zwierzę bardzo agresywne, wręcz krwiożercze[4]. Ze względu na mobilny tryb życia jest zwierzęciem trudnym do obserwowania i – w efekcie – stosunkowo słabo poznanym. Jest prawdopodobnie najsłabiej poznanym gatunkiem spośród dużych drapieżników lądowych.

Zasięg występowania i biotop[edytuj | edytuj kod]

Obecnie występuje na odludnych terenach w tajdze i tundrze północnej Europy (Skandynawia), Azji oraz Ameryki Północnej (Kanada). Preferuje tereny górzyste. W przeszłości zasięg jego występowania w Ameryce Północnej rozciągał się po Kolorado, Indianę i Pensylwanię.

Rosomaki zostały niemal doszczętnie wytępione w Stanach Zjednoczonych (poza Alaską), a w Kanadzie ich liczebność znacznie ograniczono – zwłaszcza w Kanadzie południowej i wschodniej, gdzie praktycznie już nie występują. W Europie pozostały jeszcze dwie populacje: jedna w północnej części Półwyspu Skandynawskiego, wzdłuż wybrzeży Norwegii i Szwecji, druga na obszarze od Finlandii po rosyjską Republikę Karelii.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Rosomak jest największym typowo naziemnym przedstawicielem rodziny łasicowatych. Łasicowate podobnych rozmiarów – arirania amazońska i kałan morski – prowadzą głównie wodny tryb życia. Budową zewnętrzną rosomak przypomina niewielkiego niedźwiedzia, ale jego zachowania są typowe dla łasicowatych. Ma dużą głowę, małe oczy, małe i zaokrąglone uszy, krótki ogon i masywnie zbudowane łapy zakończone silnymi pazurami. Długość jego ciała wynosi 65-87 cm, długość ogona 17-26 cm, masa ciała od 10 do 31 kg, samice są przynajmniej o 10% mniejsze i do 30% lżejsze od samców. Zmysły węchu i słuchu są silnie rozwinięte, w przeciwieństwie do słabego wzroku.

Skóra rosomaka jest pokryta długim, gęstym futrem o brązowoczarnym ubarwieniu z jasnymi plamami na głowie i jasnymi pasami po bokach ciała. Szerokie stopy i relatywnie mała masa ciała ułatwiają mu bieganie po śniegu. Rosomak prowadzi naziemny tryb życia, ale świetnie pływa i zwinnie wspina się po drzewach oraz skałach. Jest aktywny całą dobę w około 4-godzinnych cyklach, na przemian, aktywności i spoczynku. Rosomak nie zapada w sen zimowy. Jest samotnikiem. Areał osobniczy jednego samca może obejmować areały 2-3 samic.

To zwierzę charakteryzuje się dużą siłą, odwagą, zręcznością i nieustępliwością – notowano wiele przypadków konfrontacji rosomaka walczącego o mięsny łup ze znacznie większymi i silniejszymi drapieżnikami, jak baribal, puma płowa, a nawet wataha wilków. Młode, niedoświadczone rosomaki czasami giną w trakcie takich walk, ale dorosłe osobniki zwykle wychodzą z nich zwycięsko.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Jest wszystkożerny – zjada głównie padlinę, ale zimą, gdy nie ma tyle pożywienia co latem, atakuje nawet duże ssaki, jak jelenie, łosie czy renifery, które dogania w wytrwałym biegu po śniegu. Okazjonalnie zjada ptasie jaja, larwy owadów i jagody. Silne szczęki w połączeniu z ostrymi zębami umożliwiają mu kruszenie dużych kości i zamarzniętego mięsa[5][6]. W tunelach pod śniegiem gromadzi zapasy pokarmu, do których wraca nawet po 6 miesiącach[7].

Gulo gulo 01.jpg

Ewolucja[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze rosomaki pojawiły się w północno-wschodniej Azji w pliocenie. We wczesnym i środkowym plejstocenie występował w Eurazji i Ameryce Północnej mniejszy od rosomaka Gulo schlosseri. Współczesny Gulo gulo znany jest od środkowego plejstocenu. Nazwą rosomaki obejmuje się niekiedy gatunki należące do kopalnego rodzaju Plesiogulo, który jest siostrzanym taksonem Gulo.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Takson ten jedynym przedstawicielem rodzaju Gulo[8] Pallas, 1780[9].

Gatunek typowy[edytuj | edytuj kod]

Gulo sibiricus Pallas, 1780 (= [Mustela] gulo Linnaeus, 1758)

Podgatunki[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się 6 podgatunków rosomaka[10][3]:

  • G. gulo albus
  • G. gulo gulorosomak tundrowy
  • G. gulo katschemakensis
  • G. gulo luscusrosomak amerykański
  • G. gulo luteus
  • G. gulo vancouverensis

Zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Rosomak na XIX-wiecznej ilustracji z czasopisma "Przyjaciel Ludu"

Utrata siedlisk oraz polowania są głównymi przyczynami zagrażającymi rosomakom. Zwierzęta te są postrzegane przez człowieka jako szkodniki atakujące żywy inwentarz, zjadające zwierzynę schwytaną przez kłusowników w sidła lub potrzaski. Same sprytnie omijają, a nawet niszczą pułapki – także z takich powodów są zabijane.

Gatunek został zaklasyfikowany w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów do kategorii VU, a w edycji 2008 w kategorii NT – bliski zagrożenia[2]. Dokładna liczebność rosomaków nie jest znana, ale przybliżone szacunki mówią o bardzo niewielkiej populacji tych zwierząt. Populacje europejskie szacowane są przez IUCN na ok. 2300 osobników[11].

W niewoli[edytuj | edytuj kod]

Rosomak w zoo Kristiansand w Norwegii

W ogrodach zoologicznych Ameryki Północnej i Europy znajduje się około setki rosomaków. Rozmnażają się w niewoli, ale z trudem i przy znacznej śmiertelności małych[12].

W Polsce rosomaka można podziwiać jedynie w opolskim ogrodzie zoologicznym.

Przypisy

  1. Gulo gulo, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. 2,0 2,1 Abramov, A., Belant, J. & Wozencraft, C. 2009. Gulo gulo. W: IUCN 2015. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) Wersja 2015.2. <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 2015-07-19]
  3. 3,0 3,1 Systematyka i nazwy polskie za: Włodzimierz Cichocki, Agnieszka Ważna, Jan Cichocki, Ewa Rajska, Artur Jasiński, Wiesław Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015. ISBN 978-83-88147-15-9.
  4. Adam Wajrak: Rosomak (Gulo gulo) ang. wolverine. GazetaEdukacja.pl. [dostęp 8 czerwca 2008].
  5. Philip Pratt: Dentition of the Wolverine. [dostęp 2007-07-01].
  6. Ken Taylor: Wolverine. W: Wildlife Notebook Series [on-line]. 1994.
  7. Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 139. ISBN 83-01-14344-4.
  8. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Gulo. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2008-06-08]
  9. P. S. Pallas: Spicilegia zoologica: quibus novae imprimis et obscurae animalium species iconibus, descriptionibus atque commentariis illustrantur. Cz. 14. Berlin: Prostant apud Gottl. August. Lange, 1780, s. 25. (łac.)
  10. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Gulo gulo. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2 września 2009]
  11. Gulo gulo (ang.). IUCN 2007. European Mammal Assessment. [dostęp 9 czerwca 2008].
  12. Gulo gulo – Wolverine. International Species Identification System. [dostęp 2010-05-09].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Species account (ang.). The Wolverine Foundation, Inc.. [dostęp 8 czerwca 2008].
  2. Weinstein, B., L. Ballenger & M. Sygo.: Gulo gulo (ang.). (On-line), Animal Diversity Web, 1999. [dostęp 8 czerwca 2008].
  3. Zwierzęta: encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-14344-4.
  4. Mały słownik zoologiczny: ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.