Rotunda PKO w Warszawie
 Rotunda widziana z Pałacu Kultury i Nauki (2006) | |
| Państwo | |
|---|---|
| Miejscowość |
Warszawa |
| Adres |
ul. Marszałkowska 100/102 |
| Architekt | |
| Ukończenie budowy |
1966, 2019 |
| Zniszczono |
1979 (wybuch gazu) |
| Rozebrano |
2017 |
| Odbudowano |
1979, 2017-2019 |
| Pierwszy właściciel |
PKO Bank Polski |
| Obecny właściciel |
PKO Bank Polski |
Położenie na mapie Warszawy  | |
Położenie na mapie Polski  | |
Położenie na mapie województwa mazowieckiego  | |
 52°13′49,67″N 21°00′44,43″E/52,230464 21,012342 | |
Rotunda PKO – budynek Powszechnej Kasy Oszczędności Banku Polskiego, który w latach 1966–2017 mieścił się przy ul. Marszałkowskiej 100/102 w Warszawie. W jego miejscu powstał nowy budynek o zbliżonym kształcie oddany do użytku w 2019 roku.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Rotunda Powszechnej Kasy Oszczędności znajdowała się w miejscu, w którym do 1944 roku mieściła się narożna kamienica Pinkusa Lothego. Po zakończeniu II wojny światowej ruiny tej kamienicy zostały rozebrane do poziomu parteru[1].
Budynek był częścią Ściany Wschodniej wybudowanej w latach 1960–1969. Zaprojektował go Jerzy Jakubowicz[2], a jego stalową konstrukcję – Stanisław Więcek i Włodzimierz Wojnowski[3]. Budowa zakończyła się w 1966 roku[3]. W elewacji budynku umieszczono przezroczyste szyby[3]. Z powodu kształtu, w szczególności dachu o charakterystycznym ząbkowaniu, był on nazywany „czapką generalską”[4][5].
15 lutego 1979 roku budynek uległ zniszczeniu w około 70% w wyniku wybuchu gazu. Zginęło wówczas 49 osób, a 110 odniosło obrażenia.
Odbudowy dokonano w szybkim tempie – pod koniec października Rotunda została ponownie oddana do użytku. Jedną z głównych zmian w stosunku do pierwowzoru było zastosowanie w elewacji przyciemnianego szkła. 27 października pod północną ścianą budynku, od strony ul. Widok, odsłonięto tablicę wykonaną z brązu upamiętniającą ofiary wybuchu[6].
W 2010 roku właściciel budynku, PKO Bank Polski, rozpoczął prace zmierzające do wybudowania w miejscu obecnego budynku nowego obiektu – Nowej Rotundy[7].
W 2014 roku PKO Bank Polski otrzymał tytuł „Miastoszpeciciela 2014” za częste zasłanianie Rotundy wielkoformatowymi reklamami, co uznano za rażący przykład oszpecania przestrzeni miejskiej w jednym z najbardziej reprezentacyjnych punktów Warszawy[8].
20 stycznia 2015 roku stołeczny konserwator zabytków Piotr Brabander, pomimo wpisu Rotundy do rejestru zabytków, wydał decyzję zezwalającą na rozbiórkę budynku z uwagi na fakt, że jego konstrukcja nie jest oryginalna i powstała w trakcie remontu po wybuchu. 23 grudnia 2016 roku budynek został zamknięty dla klientów banku[9]. 10 marca 2017 roku rozpoczęto rozbiórkę Rotundy, na której miejscu, według planów, w ciągu dwóch lat miałaby powstać Nowa Rotunda. 16 marca stołeczny konserwator zabytków, Michał Krasucki, wydał nakaz zatrzymania prac rozbiórkowych, uznając, że poprzednia decyzja została wydana w oparciu o błędne przesłanki (po zdemontowaniu elewacji okazało się, że konstrukcja jest oryginalna)[10]. Budynek został rozebrany, jednak niektóre elementy oryginalnej konstrukcji (dźwigary dachu oraz element centralny w formie parasola) zostały zachowane w celu wyeksponowania w nowym budynku[11].
Druga Rotunda
[edytuj | edytuj kod]W miejscu zburzonego budynku zaplanowano nowy o takim samym kształcie, zaprojektowany przez architektów z pracowni Gowin & Siuta z Krakowa[12][11]. Trzykondygnacyjny budynek został oddany do użytku w listopadzie 2019 roku[13]. Działa w nim placówka bankowa (w podziemiu i na parterze), a na pierwszym piętrze urządzono kawiarnię ze strefą spotkań[14] (bank zakończył współpracę z operatorem kawiarni w lipcu 2021 roku)[15]. Przed budynkiem powstało zewnętrzne patio, na którego ścianach posadzono 11 500 roślin[14]. Została tam również przeniesiona tablica pamiątkowa upamiętniająca ofiary katastrofy z 15 lutego 1979 roku[14].
Galeria
[edytuj | edytuj kod]
Budowa rotundy (1964)
Budynek o zmroku (1968)
Rotunda po wybuchu (15 lutego 1979)
Odbudowany budynek (1981)
Tablica upamiętniająca ofiary wybuchu z 15 lutego 1979 roku w swojej pierwotnej lokalizacji przy pierwszej rotundzie (2010)
Rotunda od strony ul. Marszałkowskiej (2016)
Rozbiórka budynku (marzec 2017)
Budowa nowej Rotundy (kwiecień 2018)
Happening stowarzyszenia Miasto Jest Nasze przed nową Rotundą (grudzień 2019)
Nowa Rotunda od strony Alej Jerozolimskich (wrzesień 2024)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Al. Jerozolimskie 34/36 róg Marszałkowska 100. Kamienica Lothego. warszawa1939. [dostęp 2017-03-24].
- ↑ Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2005, s. 108. ISBN 83-908950-8-0.
- 1 2 3 Dariusz Bartoszewicz. Ściana Wschodnia. Specerownik. „Dodatek do Gazety Wyborczej”, s. 6, 12 grudnia 2013.
- ↑ Leszek Wysznacki: Warszawa od wyzwolenia do naszych dni. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1977, s. 98.
- ↑ Jerzy S. Majewski: Spacerownik. Warszawa śladami PRL-u. Warszawa: Agora, 2010, s. 161. ISBN 978-83-268-0280-5.
- ↑ Stanisław Ciepłowski: Napisy pamiątkowe w Warszawie XVII–XX w. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 130. ISBN 83-01-06109-X.
- ↑ Powstanie Nowa Rotunda dla Warszawy. [w:] PKO Bank Polski [on-line]. pkobp.pl, 28 stycznia 2010. [dostęp 2014-09-30].
- ↑ Warszawska Rotunda szpeci. [w:] „Rzeczpospolita” [on-line]. rp.pl, 12 sierpnia 2014. [dostęp 2014-09-30].
- ↑ Rotunda w częściach zjeżdża do Warszawy. „Rzeczpospolita (dodatek Życie Mazowsza)”, s. R6, 27 grudnia 2017.
- ↑ Tomasz Urzykowski: Rotunda. Konserwator wstrzymuje rozbiórkę. wyborcza.pl, 2017-03-16. [dostęp 2017-03-16].
- 1 2 Tomasz Urzykowski, Michał Wojtczuk. Stary kształt, nowa konstrukcja. „Gazeta Stołeczna”, s. 5, 12 lutego 2018.
- ↑ Tomasz Urzykowski. Stop rozbieraniu Rotundy. „Gazeta Stołeczna”, s. 3, 17 marca 2017.
- ↑ PKO Rotunda wraca na mapę Warszawy! [online], media.pkobp.pl [dostęp 2019-11-29] (pol.).
- 1 2 3 Michał Wojtczuk: Rotunda powróciła po trzech latach. W nowej formie: bank, kawiarnia, strefa spotkań. [w:] Gazeta Stołeczna [on-line]. warszawa.wyborcza.pl, 30 listopada 2019. [dostęp 2019-11-30].
- ↑ Michał Wojtczuk. Kawiarnia już nie wróci?. „Gazeta Stołeczna”, s. 4, 15 grudnia 2022.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Jarosław Tarań: Budowa Rotundy PKO przy skrzyżowaniu ulic Marszałkowskiej i Alej Jerozolimskich. [w:] Warszawa. Zdjęcia Jarosława Tarania [on-line]. Ośrodek KARTA, lipiec 1963. [dostęp 2011-12-29].