Przejdź do zawartości

Pawilon Cepelii w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Pawilon Cepelii w Warszawie
Zabytek: nr rej. A-1500 z 4.02.2019[1]
Ilustracja
Pawilon od strony ulicy Nowogrodzkiej (2025)
Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Miejscowość

Warszawa

Adres

ul. Marszałkowska 99/101

Typ budynku

pawilon handlowy

Styl architektoniczny

późny modernizm[2]

Architekt

Zygmunt Stępiński

Ukończenie budowy

1966

Pierwszy właściciel

Centrala Przemysłu Ludowego i Artystycznego

Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, w centrum znajduje się punkt z opisem „Pawilon Cepelii w Warszawie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Pawilon Cepelii w Warszawie”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Pawilon Cepelii w Warszawie”
Ziemia52°13′44,5″N 21°00′42,0″E/52,229028 21,011667
Multimedia w Wikimedia Commons

Pawilon Cepelii[3.1][4], także pawilon „Cepelii“[1][5.1] lub pawilon „Cepelia“[6] – późnomodernistyczny pawilon Centrali Przemysłu Ludowego i Artystycznego (Cepelii), znajdujący się przy ulicy Marszałkowskiej 99/101, przy rondzie Dmowskiego w Warszawie.

Opis

[edytuj | edytuj kod]
Pawilon w latach 60. XX wieku

Dwukondygnacyjny pawilon powstał według projektu Zygmunta Stępińskiego, wykonanego we współpracy z Andrzejem Milewskim i Aleksandrem Hawemanem[5.2], w sąsiedztwie ukończonego rok wcześniej hotelu Metropol (również autorstwa Stępińskiego) oraz realizowanej w tym samym czasie zabudowy mieszkaniowo-usługowej ulicy Marszałkowskiej[7].

Budowa była kilka razy przerywana, m.in. z powodu problemów z wykonawcami oraz trudnościami z przydziałem odpowiedniej stali, aluminium i wielkowymiarowych szyb[5.2]. Budynek został ukończony 30 marca 1966 roku, a jego uroczyste otwarcie nastąpiło 15 kwietnia tego samego roku[5.2]. Następnego dnia[5.2] w pawilonie rozpoczął działalność jeden z najbardziej znanych sklepów Cepelii w Warszawie[3.2].

Budynek miał stalową konstrukcję umieszczoną na 12 słupach[5.2] i wypełnioną szklanymi taflami, co pozwoliło uzyskać efekt lekkości i transparentności[4]. Przeszklono ok. 80% powierzchni ścian[5.2]. W zamierzeniu architekta miało to umożliwić oglądanie wyrobów Cepelii także przez przechodniów z ulicy; z kolei osoby znajdujące się w środku mogły obserwować ruchu uliczny na skrzyżowaniu ulicy Marszałkowskiej i Alej Jerozolimskich[5.2]. Budynek został również wyniesiony ponad poziom chodnika[8]. Nieprzeszkloną część elewacji (od strony hotelu Metropol) pokryto ręcznie wypalanymi płytkami ceramicznymi w kolorze turkusowym; każda z nich była niepowtarzalna, ozdobiona geometrycznymi wzorami autorstwa Stanisława Kucharskiego[7]. Płytki wyprodukowała Spółdzielnia Pracy Przemysłu Ludowego i Artystycznego „Kamionka” z Łysej Góry[8].

Na elewacji umieszczono neony przedstawiające logo Cepelii – kogutka – oraz nazwę przedsiębiorstwa[8]. Budynek miał ok. 1200 m² powierzchni handlowej i wystawienniczej[5.2]. Ustawiono przy nim także szklane gabloty wystawowe[8].

W latach 90. pawilon podupadł i stawał się coraz bardziej zapuszczony[9]. Umieszczono na nim wielkoformatowe reklamy oraz stelaż z wyświetlaczem reklam[9]. W piwnicy działał klub Ferment[9].

W 2017 budynek został wpisany do gminnej ewidencji zabytków m.st. Warszawy[10], a w 2019 do rejestru zabytków[1].

Pawilon został sprzedany przez Cepelię prywatnemu nabywcy[11]. Według jego planów po modernizacji miał się w nim mieścić lokal sieci McDonald’s[11]. W 2019 roku wojewódzki konserwator zabytków Jakub Lewicki odmówił uzgodnienia projektu, uzasadniając to „znaczną ingerencją w zabytkową substancję zabytku“[11]. Inwestor odwołał się do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, który uchylił decyzję konserwatora i nakazał ponowne rozpatrzenie sprawy[11]. Po rezygnacji spółki McDonald’s z uruchomienia lokalu w pawilonie, w 2022 roku jego właściciel uzyskał decyzję o warunkach zabudowy dopuszczającą rozbudowę, przebudowę i remont zdewastowanego budynku bez funkcji gastronomicznej[12].

Pawilon przed remontem (2023)

W 2023 roku z uwagi na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku wojewódzki konserwator zabytków wydał decyzję (nadając jej rygor natychmiastowej wykonalności) nakazującą właścicielowi rozpoczęcie remontu pawilonu i zdjęcie z niego nośników reklamowych[13]. Nowy projekt budowlany odtwarzający oryginalny kształt budynku przygotował Andrzej M. Chołdzyński[13].

Prace remontowe rozpoczęto w lutym 2024 roku. Odtworzono m.in. metalowe okładziny na elewacjach, dekoracje ceramiczne na parterze oraz przywrócono przeszklenia oraz wolnostojące witryny reklamowe przy budynku[14][9]. Na pierwszym piętrze wyeksponowano zachowany fragment oryginalnej elewacji pawilonu z aluminiowej blachy falistej oraz odtworzono (od strony ulicy Nowogrodzkiej) neon z kogutkiem – logo Cepelii[9]. Obok budynku ustawiono maszt flagowy, który był przewidziany w pierwotnym projekcie Zygmunta Stępińskiego[15]. W odrestaurowanym pawilonie w grudniu 2024 roku otwarto sklep sieci Empik[9][15].

Nagrody

[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

[edytuj | edytuj kod]
  1. ↑ a b c Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków (księga A) − stan na 30 czerwca 2023 roku. Woj. mazowieckie (Warszawa). [w:] Narodowy Instytut Dziedzictwa [on-line]. nid.pl. s. 42. [dostęp 2023-07-11].
  2. ↑ Co dalej z warszawskim pawilonem Cepelii? [online], www.architekturaibiznes.pl [dostęp 2023-06-22] (pol.).
  3. ↑ Encyklopedia Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994. ISBN 83-01-08836-2.
    1. ↑ S. 812.
    2. ↑ S. 100.
  4. ↑ a b Michał Kempiński, Krzysztof Mordyński: ŚRÓD PD. Ilustrowany atlas architektury Śródmieścia Południowego. CA Centrum Architektury, s. 65. ISBN 978-83-964831-8-8.
  5. ↑ Zygmunt Stępiński: Gawędy warszawskiego architekta. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1984. ISBN 83-03-00447-6.
    1. ↑ S. 91.
    2. ↑ a b c d e f g h S. 93.
  6. ↑ Juliusz A. Chrościcki, Andrzej Rottermund: Atlas architektury Warszawy. Warszawa: Wydawnictwo „Arkady”, 1977, s. 90.
  7. ↑ a b EurobuildCEE - Cepelia dla miłośników architektury [online], eurobuildcee.com [dostęp 2018-12-27] (ang.).
  8. ↑ a b c d Patrycja Jastrzębska. Pawilon Cepelii. „Stolica”, s. 98, marzec–kwiecień 2025. 
  9. ↑ a b c d e f Michał Wojtczuk, Tomasz Urzykowski. Triumfalny powrót kogutka. „Gazeta Stołeczna”, s. 11, 13 grudnia 2024. 
  10. ↑ GEZ: Aktualny wykaz zabytków (2017.09). zabytki.um.warszawa.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-11-12)]. zabytki.um.warszawa.pl
  11. ↑ a b c d Tomasz Urzykowski. Cepelia nie nadaje się na fast food?. „Gazeta Stołeczna”, s. 1, 3 marca 2020. 
  12. ↑ Tomasz Urzykowski. Pawilon nie dla McDonald's. „Gazeta Stołeczna”, s. 3, 3 października 2022. 
  13. ↑ a b Michał Wojtczuk. Remontujcie w końcu Cepelię!. „Gazeta Stołeczna”, s. 4, 31 stycznia 2024. 
  14. ↑ Michał Wojtczuk. Miał być rozebrany, a po remoncie wypiękniał. „Gazeta Stołeczna”, s. I, 4 grudnia 2024. 
  15. ↑ a b Warszawa: pawilon Cepelii znów błyszczy! Powstał tu trzypiętrowy Empik. bryla.pl, 13 grudnia 2024. [dostęp 2024-12-22].
  16. ↑ Nagroda Architektoniczna Prezydenta m.st. Warszawy [online], Nagroda Architektoniczna Prezydenta m.st. Warszawy [dostęp 2025-06-04] (pol.).
Ulica Marszałkowska w Warszawie
Strona nieparzysta
Strona parzysta
Źródło: „https://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Pawilon_Cepelii_w_Warszawie&oldid=79702804”