Bank

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy przedsiębiorstwa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Bankosoba prawna wykonująca na podstawie odpowiednich zezwoleń działalność gospodarczą, polegającą na przyjmowaniu depozytów, udzielaniu kredytów oraz wykonywaniu innych czynności określonych przepisami prawa (w Polsce ustawy Prawo bankowe) i wymienionych w statucie banku.

Bank jest instytucją pośredniczącą, umożliwiającą wykorzystanie środków pieniężnych tych klientów, którzy mają nadwyżki kapitałowe przez tych klientów, którzy mają niedostatek środków kapitałowych. Ze względu na rodzaj świadczonych usług oraz dysponowanie środkami powierzonymi przez klientów (najczęściej w postaci depozytów), banki zaliczane są do tak zwanych instytucji zaufania publicznego[1].

Banki razem z bankiem centralnym tworzą dwuszczeblowy system bankowy. Bank centralny pełni trzy istotne funkcje w systemie bankowym – realizuje funkcje banku państwa, banku emisyjnego oraz banku banków. Nie świadczy natomiast usług finansowych dla osób prywatnych[2].

Jedną z cech odróżniających sektor bankowy od innych elementów systemu finansowego jest system gwarancji depozytów. Celem działalności gwarancyjnej jest zapewnienie deponentom wypłaty, do wysokości określonej przepisami prawa, środków gwarantowanych w razie ich niedostępności (np. w sytuacji upadłości banku). W Polsce instytucją gwarantującą depozyty zgromadzone w polskich bankach jest Bankowy Fundusz Gwarancyjny.

W większości krajów funkcjonuje tzw. system rezerw cząstkowych, w którym banki posiadają zwykle w swych zasobach tylko niewielką rezerwę funduszy zdeponowanych przez klientów, a pozostałą część wykorzystują do udzielania kredytów (mówi się często o tym, że dzięki rezerwom cząstkowym banki komercyjne kreują pieniądz). Na ogół minimalna wielkość rezerw jest regulowana prawnie.

Historia[edytuj]

Bankowość w nowoczesnym sensie zaczęła rozwijać się od XIV wieku, na początku renesansu, głównie w bogatych miastach we Włoszech. Pod wieloma względami była to kontynuacja idei i koncepcji kredytów i pożyczek mających swe korzenie w starożytnym świecie (zwłaszcza w Babilonii). Najstarszym obecnie istniejącym bankiem jest powstały w 1472 roku Monte dei Paschi di Siena.

Nazwa[edytuj]

Quentin Metsys, Bankier z żoną, 1514, Luwr, Paryż

Nazwa „bank” pochodzi od francuskiego słowa banque oraz od włoskiego słowa banco, oznaczających ławę (stół) lub kontuar, przy której pracowali włoscy handlarze (zwłaszcza złotnicy) zajmujący się przekazywaniem monet kruszcowych od jednych klientów do drugich.

Na gruncie obowiązujących przepisów używanie nazwy „bank” (oraz „kasa”) jest zastrzeżone. W art. 2 Prawa bankowego dopuszczono używanie tych określeń w nazwie tylko przez podmioty, które spełniają kryteria zdefiniowane w ustawie. Z kolei w art. 3 określono dwa przypadki, w których podmiot nie mający statusu banku w rozumieniu Prawa bankowego, może legalnie posługiwać się oznaczeniem „bank” lub „kasa”. Po pierwsze mogą tak robić podmioty, z których działalności jednoznacznie wynika, że nie wykonują czynności bankowych. Drugi wyjątek odnosi się do działalności lub reklamy podmiotów, które na podstawie odrębnej ustawy gromadzą oszczędności lub udzielają pożyczek pieniężnych osobom fizycznym zrzeszonym w tym podmiocie. Ten ostatni odnosi się w szczególności do działalności spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych[3].

Czynności bankowe[edytuj]

 Osobny artykuł: Czynności bankowe.

Prawo bankowe[edytuj]

Katalog czynności bankowych ma charakter zamknięty. Oznacza to, że banki upoważnione są do wykonywania tylko tych czynności, na które zezwala im ustawa.

Czynności bankowe zostały zdefiniowane przez wyliczenie w art. 5 Prawa bankowego i dzielą się na:

  • czynności zastrzeżone wyłącznie dla banków (tzw. czynności bankowe sensu stricto)[4]:
    • przyjmowanie wkładów pieniężnych płatnych na żądanie lub z nadejściem oznaczonego terminu oraz prowadzenie rachunków tych wkładów;
    • prowadzenie innych rachunków bankowych;
    • udzielanie kredytów;
    • udzielanie i potwierdzanie gwarancji oraz otwieranie i potwierdzanie akredytyw;
    • emitowanie bankowych papierów wartościowych;
    • przeprowadzenie bankowych rozliczeń pieniężnych;
    • wykonywanie innych czynności przewidzianych wyłącznie dla banku w odrębnych ustawach

Zastrzeżenie czynności bankowych sensu stricto tylko dla podmiotów o statusie prawnym banków oznacza, że inne podmioty nie mogą wykonywać tych czynności tylko jeżeli mają one przybrać formę działalności gospodarczej. Przepisy ustawowe mogą jednak upoważnić inne jednostki organizacyjne do wykonywania czynności bankowych sensu stricto (np. spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe upoważnione są do przyjmowania wkładów pieniężnych i udzielania kredytów).

  • czynności dozwolone także niektórym podmiotom niebankowym (tzw. czynności bankowe sensu largo)[5]:
    • udzielanie pożyczek pieniężnych;
    • operacje czekowe i wekslowe oraz operacje, których przedmiotem są warranty;
    • świadczenie usług płatniczych oraz wydawanie pieniądza elektronicznego;
    • terminowe operacje finansowe;
    • nabywanie i zbywanie wierzytelności pieniężnych;
    • przechowywanie przedmiotów i papierów wartościowych oraz udostępnianie skrytek sejfowych;
    • prowadzenie skupu i sprzedaży wartości dewizowych;
    • udzielanie i potwierdzanie poręczeń;
    • wykonywanie czynności zleconych, związanych z emisją papierów wartościowych;
    • pośrednictwo w dokonywaniu przekazów pieniężnych oraz rozliczeń w obrocie dewizowym.

Oprócz tego ustawa dozwala bankom na wykonywanie innych czynności, nie związanych z istotą ich działalności (np. usługi w zakresie doradztwa finansowego, usługi certyfikacyjne związane z podpisem elektronicznym, nabywanie akcji i udziałów, obrót papierami wartościowymi etc.).

Podział z punktu widzenia klienta[edytuj]

  • Operacje finansujące
  • Operacje depozytowe
  • Operacje obsługi obrotu
  • Operacje doradczo-konsultingowe

Rodzaje banków[edytuj]

Gmach NBP we Wrocławiu

Podstawowe rodzaje banków w systemie bankowym to:

Istnieje także podział banków ze względu na system ich tworzenia, a zarazem na prawną formę działalności:

Bankami nie są spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe (SKOK), choć mogą być z nimi (a zwłaszcza z bankami spółdzielczymi) mylone, ze względu na charakter działalności i zakres świadczonych usług finansowych[6].

Nadzór bankowy[edytuj]

 Osobny artykuł: Nadzór bankowy.

Komisja Nadzoru Finansowego, która przejęła obowiązki Komisji Nadzoru Bankowego z dniem 1 stycznia 2008, nadzoruje działalność wszystkich banków w Polsce. Nadzór nad pracami Komisji sprawuje Prezes Rady Ministrów.

Przewodniczącym Komisji Nadzoru Finansowego jest Marek Chrzanowski.

Największe banki[edytuj]

Największe banki świata[edytuj]

Poniższe zestawienie prezentuje listę największych banków na świecie, uszeregowanych według wielkości posiadanych aktywów. Liczby w USD, według stanu na 31 grudnia 2016 r.[7]:

  1. Industrial and Commercial Bank of China (ICBC) – 3 475,3 mld
  2. China Construction Bank – 3 018,4 mld
  3. Agricultural Bank of China – 2 817,7 mld
  4. Bank of China – 2 613,1 mld
  5. Mitsubishi UFJ Financial Group – 2 598,0 mld
  6. JPMorgan Chase – 2 491,0 mld
  7. HSBC Holdings – 2 375,0 mld
  8. BNP Paribas – 2 196,5 mld
  9. Bank of America – 2 187,7 mld
  10. Wells Fargo - 1 930,1 mld

W zestawieniu poniżej banki uszeregowano według kapitalizacji rynkowej (liczby w USD, według stanu na 20 stycznia 2017 r.[8]):

  1. JPMorgan Chase – 299,4 mld
  2. Wells Fargo – 276,6 mld
  3. Industrial & Commercial Bank of China (ICBC) – 229,7 mld
  4. Bank of America – 228,8 mld
  5. China Construction Bank – 186,8 mld
  6. HSBC Holdings – 165,8 mld
  7. Citigroup – 159,9 mld
  8. Agricultural Bank of China – 148,1 mld
  9. Bank of China – 145,7 mld
  10. Commonwealth Bank of Australia – 106,4 mld

Największe banki działające w Polsce[edytuj]

10 największych banków w Polsce w oparciu o sumę aktywów na koniec 2016, dane w miliardach PLN[9]:

  1. PKO Bank Polski – 285,5
  2. Bank Pekao – 174,2
  3. Bank Zachodni WBK – 150,0
  4. mBank – 133,7
  5. ING Bank Śląski – 117,4
  6. Bank BGŻ BNP Paribas – 72,3
  7. Bank Millennium – 68,8
  8. Bank Gospodarstwa Krajowego – 67,2
  9. Getin Noble Bank – 66,5
  10. Alior Bank - 61,2

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. O wpuszczaniu w maliny ciąg dalszy – PRNews.pl (Dostęp: 2012-06-21).
  2. (red.) B. Pietrzak, Z.Polański, B. Woźniak, System finansowy w Polsce 1, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2012, ​ISBN 978-83-01-15236-9​, s. 69.
  3. Z. Ofiarski, Prawo bankowe: komentarz, Wolters Kluwer, 2013, s. 49–51.
  4. Z. Ofiarski, Prawo bankowe: komentarz, Wolters Kluwer, 2013, s. 104–105 oraz ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz.U. z 2016 r. poz. 1988).
  5. Z. Ofiarski, Prawo bankowe: komentarz, Wolters Kluwer, 2013, s. 104–105 oraz ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz.U. z 2016 r. poz. 1988).
  6. Od 29 listopada 2013 r. depozyty zgromadzone w spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych są chronione przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny.
  7. Top 100 Banks in the World (ang.). [dostęp 2017-07-22].
  8. World’s Largest Banks 2017 (ang.). [dostęp 2017-03-25].
  9. 10 największych banków w Polsce. Ranking według wartości aktywów [dostęp 2017-07-22].

Bibliografia[edytuj]

  • System finansowy w Polsce. Bogusław Pietrzak, Zbigniew Polański, Barbara Woźniak (red.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2012. ISBN 9788301152369.
  • Bankowość. Podręcznik akademicki. Z. Zawadzka, W.L. Jaworski (red.). Warszawa: Poltext, 2008. ISBN 9788388840111.
  • M. Iwanicz-Drozdowska, W.L. Jaworski, Z. Zawadzka: Bankowość. Zagadnienia podstawowe. Warszawa: Poltext, 2010. ISBN 9788375610727.
  • Makroekonomia. Podręcznik europejski. Michael Burda, Charles Wyplosz. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, 2013. ISBN 9788320820324.