Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (De morte prologus, Dialogus inter Mortem et Magistrum Polikarpum) – średniowieczny wierszowany dialog moralistyczno-dydaktyczny, powstały najprawdopodobniej na początku XV wieku (przypuszcza się, że autorem mógł być Mikołaj z Mierzyńca). Oryginał nie zachował się. Około roku 1463 nieznany bliżej kopista przepisał większą część utworu, poza zakończeniem. Znane dziś zakończenie jest rekonstrukcją na podstawie rosyjskich przekładów utworu z XVI wieku.

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią jest uznawana za najcenniejszy zabytek średniowiecznej poezji świeckiej w języku polskim. Wpływ na to ma:

  • obszerność dzieła (498 wersów),
  • motyw danse macabre ukazany w utworze,
  • moralistyczno-dydaktyczny cel dzieła: przygotowanie człowieka do śmierci,
  • forma dialogu,
  • sceny obyczajowe z życia przedstawicieli różnych stanów.

Wzory[edytuj | edytuj kod]

Nieznany polski autor, pisząc Rozmowę... wzorował się na XII-wiecznym wierszu Dialogus mortis cum homine i innych łacińskich redakcjach utworu krążących w odpisach. Mimo tego polska wersja jest dość oryginalna.

Uczestnicy dialogu[edytuj | edytuj kod]

  • Polikarp – osoba uczona, której mądrość jest często podkreślana w tekście.
  • Śmierć – chudy, blady, łysy, pożółkły, bez nosa i warg, odsłaniający żebra, nagi, przepasany chustą gnijący trup kobiety. W ręku trzyma kosę. Jej wygląd przypomina o tym, jak znikome i krótkie jest życie, a także ukazuje bardzo realistyczny wygląd ludzkiego ciała po śmierci.

Portret Śmierci Średniowiecznej[edytuj | edytuj kod]

  • została poczęta wraz z zerwaniem przez Ewę owocu z drzewa poznania dobra i zła, a narodziła się w momencie skosztowania wcześniej wspomnianego owocu przez pierwszego mężczyznę – Adama,
  • wykonuje zadanie otrzymane od Boga i niczym nie można jej przekupić,
  • ma niewyobrażalną władzę, pod którą uginają się najwięksi,
  • wie, że dosięgnie ostatecznie każdego człowieka,
  • podczas Sądu Ostatecznego będzie prowadziła grzeszników do piekła, po czym zniknie,
  • jest tylko siłą roboczą, bo decyzje o śmierci podejmuje Bóg,
  • jest postacią odrażającą, a mimo to niektórzy chcą, a wręcz pragną się z nią spotkać,
  • jedyną osobą, która oparła się jej kosie był Chrystus, posiadający boską moc.

Humor w utworze[edytuj | edytuj kod]

Cechą, która wyróżnia tekst polski spośród innych, jest humor. Utwór satyrycznie ukazuje: mnichów i plebanów, karczmarzy oszukujących ludzi przy nalewaniu piwa, tłuste kobiety, nieuczciwych lekarzy, przekupnych i niesprawiedliwych sędziów.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Polska poezja świecka XV wieku, oprac. M. Włodarski, Wrocław - Warszawa - Kraków 1997, BN I, 60.