Sakramentarz tyniecki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sakramentarz tyniecki
Ilustracja
Sakramentarz tyniecki: Przedstawienie Chrystusa
Oznaczenie Rps BOZ 8
Data powstania ok. 1060–1070
Miejsce powstania diecezja kolońska
Zawartość modlitwy dla kapłana celebrującego mszę
Język łacina
Rozmiary 28,5x22,5 cm
Liczba kart 237
Miejsce przechowywania Biblioteka Narodowa w Warszawie

Sakramentarz tyniecki – jeden z najstarszych zachowanych iluminowanych rękopisów liturgicznych, jakie pojawiły się na ziemiach polskich we wczesnym średniowieczu.

Powstał w latach ok. 1060-1070 r., w diecezji kolońskiej. Do Polski został sprowadzony prawdopodobnie przez biskupa krakowskiego Aarona z Brunwillare (istnieją także przypuszczenia, że ofiarodawcą rękopisu był król Bolesław Śmiały). Swą nazwę zawdzięcza Opactwu Benedyktynów w Tyńcu, w którym był przechowywany. W 1656 r., w czasie wojen szwedzkich, księga została zrabowana z Tyńca przez Szwedów, a następnie odkupiona w Krakowie, skąd powróciła do klasztoru. Prawdopodobnie w tym czasie straciła ona swoją pierwotną oprawę, gdyż obecna pochodzi z XVII w.[1] W 1814 r. sakramentarz został zakupiony za 1000 złotych przez Stanisława Kostkę Zamoyskiego, który w 1818 r. przekazał go do Biblioteki Ordynacji Zamojskiej[2]. Obecnie Sakramentarz tyniecki znajduje się w zbiorach Biblioteki Narodowej. Jest dostępny on-line w Cyfrowej Bibliotece Narodowej "Polona".

Zawiera modlitwy przeznaczone dla kapłana celebrującego Mszę świętą oraz najstarszy w Polsce (poł. XI w.) zapis muzyczny w postaci cheironomicznej. Wykonaną w XVII w. oprawę stanowi deska pokryta brązową zdobioną skórą, na górnej i dolnej okładzinie zachował się tłoczony złotem owalny superekslibris z herbem opactwa i inskrypcją: „DIVI TUTELLARES COENOBI TYNECENSIS”.

Okazała forma manuskryptu świadczy o jego przynależności do tzw. rękopisów królewskich, które spełniały nie tylko funkcję liturgiczną, ale były także wyrazem splendoru monarchii. Liczący 234 pergaminowe karty kodeks zawiera 2 całostronicowe miniatury figuralne (Maiestas Domini i Ukrzyżowanie), 2 całostronicowe inicjały plecionkowe (V oraz D) oraz 38 barwionych purpurą stron zapisanych złotymi i srebrnymi literami. Rękopis zdobią bordiury tworzące prostokątne ramy wypełnione motywami liści i palmet, uzupełnione plecionką, a także kilkanaście mniejszych inicjałów wypełnionych złotą lub srebrną plecionką z motywami roślinnymi. Artystyczne zdobienia księgi i kompozycja miniatur figuralnych pozwalają zaliczyć iluminacje do jednych z najpiękniejszych dzieł późnej fazy rozwoju tzw. ottońskiej szkoły malarskiej w Kolonii[3] (sztuka ottońska).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]