Kość słoniowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Mężczyźni trzymający ciosy słonia (Dar es Salaam, ok. 1900)
Ozdoba wykonana z kości słoniowej

Kość słoniowa – pierwotnie kością słoniową nazywano wyłącznie ciosy, czyli siekacze słoniowatych – słoni i mamutów, obecnie termin ten odnosi się również do kłów morsa i hipopotama oraz siekacza narwala[1]. Źródła w języku angielskim definiując termin ivory zaliczają tu ponadto kły guźca, jak również zęby kaszalota oraz orki[2].

Właściwości[edytuj]

Spotykana jest w odmianie miękkiej (o mlecznej barwie i nieprzejrzystej) i twardej (mało przejrzystej, początkowo żółtawej, czerwonawej lub zielonkawej, żółknącej pod wpływem powietrza).

Historia[edytuj]

Od starożytności używana do wytwarzania ozdób i drobnych przedmiotów użytkowych. Stosowanie jej zmalało w okresie renesansu, by powrócić w XVII i XVIII wieku. Wtedy to, obok dotychczasowych zastosowań, zaczęto używać kości słoniowej do inkrustacji i jako podłoże pod malowane miniatury.

Od końca XIX wieku stosowano sztuczną kość słoniową - phytelephas - do wyrobu galanterii. W XIX w. i w pierwszych dekadach XX w. dobrze zachowane ciosy mamutów (zwane błędnie kłami) z Syberii pozyskiwano na dużą skalę jako odmianę kości słoniowej. Na przełomie XIX/XX w. w Rosji skupiono przeszło 30 ton kości słoniowej z mamuta. Różniła się ona od kości słoniowej ze współczesnych słoni bardziej białą barwą, z lekkim odcieniem niebieskim.

Od wielu lat zgodnie z konwencją CITES handel oraz przewożenie przez granicę kości słoniowej pochodzącej od zwierząt zagrożonych wyginięciem jest zabroniony.

Światowy rynek kości słoniowej wart jest ok. 10 mld dolarów rocznie. Popyt na kość słoniową spowodował mocny spadek populacji słoni. W 1979 r. liczyła ona 1,3 mln sztuk, w 2007 r. – 0,5 mln, w 2014 r. – ok. 0,35 mln. Na największym na świecie rynku azjatyckim ograniczenia w obrocie zaczęto wprowadzać późno, m.in. w Chinach do końca 2017 roku, w Hongkongu do końca 2021 r., zaś w pozostałych państwach nie jest on na razie (2017 r.) rozważany[6].

Zastosowanie[edytuj]

 Osobny artykuł: Plastyka z kości słoniowej.
  • używana w sztuce
  • cenny i poszukiwany surowiec jubilerski
  • do wyrobu drobnych przedmiotów artystycznych, biżuterii, drobnych rzeźb
  • jako zewnętrzna powłoka klawiszy fortepianowych.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. kość słoniowa. Encyklopedia PWN. [dostęp 2017-04-27].
  2. Natural Ivory (ang.). U.S. Fish and Wildlife Service Forensics Laboratory. [dostęp 2017-04-27].
  3. Maślankiewicz
  4. Maślankiewicz
  5. Maślankiewicz
  6. Maria Kruczkowska, To punkt zwrotny w ratowaniu słoni afrykańskich!, wyborcza.pl [dostęp 2017-01-02].

Bibliografia[edytuj]

  • Maślankiewicz K., 1987: Kamienie szlachetne. Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa, strona 282.