Opactwo Benedyktynów w Tyńcu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zespół klasztorny benedyktynów
Distinctive emblem for cultural property.svg nr rej. A-169/M[1] z 2008-10-2929 października 2008
Klasztor w Tyńcu
Klasztor w Tyńcu
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków-Tyniec
ul. Benedyktyńska 37
Kościół Kościół katolicki
Rodzaj klasztoru Opactwo
Właściciel Benedyktyni
Prowincja krakowska;
Kongregacja Zwiastowania
Klauzura tak
Typ zakonu męski
Liczba eremów 4
Obiekty sakralne
Kościół św. Piotra i św. Pawła
Fundator Kazimierz I Odnowiciel
Styl XI wiek – romański
XV wiek – gotycki
barok
Materiał budowlany kamień
Data budowy XI wiek
Data zamknięcia 1816
Data reaktywacji 1947
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Zespół klasztorny benedyktynów
Zespół klasztorny benedyktynów
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Zespół klasztorny benedyktynów
Zespół klasztorny benedyktynów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Zespół klasztorny benedyktynów
Zespół klasztorny benedyktynów
Ziemia50°01′10″N 19°48′07″E/50,019444 19,801944
Strona internetowa klasztoru

Opactwo benedyktynów w Tyńcu wraz z kościołem św. Piotra i św. Pawłaopactwo benedyktynów w Tyńcu w południowo-zachodniej części Krakowa. Opactwo w Tyńcu jest najstarszym z istniejących klasztorów w Polsce.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Opactwo, usytuowane na wapiennym Wzgórzu Klasztornym nad Wisłą, ufundował najprawdopodobniej Kazimierz I Odnowiciel w 1044 r. Działo się to po kryzysie młodego państwa, wywołanym pogańskim buntem i czeskim najazdem. Benedyktyni mieli wspierać odbudowę państwa i Kościoła. Pierwszym opatem został Aaron z Cluny. Część badaczy uważa natomiast, że opactwo tynieckie dla benedyktynów obecnych wcześniej w Krakowie ufundował dopiero syn Kazimierza Odnowiciela, Bolesław II Szczodry.

W II połowie XI w. powstał zespół romańskich budowli – trójnawowa bazylika oraz zabudowania klasztorne. W średniowieczu Tyniec znajdował się na terenie przygranicznym, a bliskość stołecznego Krakowa czyniła z opactwa przedmiot sporów jako miejsca o charakterze obronnym. Znajdująca się u stóp wzgórza przeprawa przez Wisłę miała duże znaczenie komunikacyjne, ale także ekonomiczno-skarbowe. W 1. połowie XIII stulecia założenie klasztorne zostało otoczone kamiennym murem. Taki system obrony okazał się jednak niewystarczający, bo w 1259 roku klasztor został zniszczony podczas najazdu tatarskiego. W 2 połowie XIII wieku na terenie opactwa wzniesiony został książęcy zamek na planie trójkąta z wieżą od strony skarpy wiślanej. W roku 1306 szwagier biskupa Jana Muskaty Gerlach de Culpen obległ, zdobył i spalił sprzyjające Władysławowi Łokietkowi opactwo. Na początku XIV w. we wschodnim skrzydle klasztornym powstał krzyżowo sklepiony kapitularz, a w XV w. otaczające wirydarz gotyckie krużganki. Nowy gotycki kościół zbudowano w XV wieku, a jego konsekracja miała miejsce w 1463 r. za rządów opata Macieja ze Skawiny. W XV wieku benedyktyni tynieccy zaliczali się do najbogatszych konwentów w Polsce – jak napisał Jan Długosz, benedyktyni tynieccy posiadali dobra, składające się „ze stu wsi i pięciu miasteczek”[2]. Gdy w roku 1457 król Kazimierz Jagiellończyk wykupił księstwo oświęcimskie i księstwo zatorskie, Tyniec stracił znaczenie jako strażnica graniczna. Z tego powodu w XVI wieku budynek zamku przeszedł na własność klasztoru i został zaadaptowany na siedzibę opata. W latach 1618–1622 benedyktyni przebudowali gotycki kościół w stylu barokowym i w tej postaci zachował się zasadniczo bez zmian do naszych czasów. Nowy kościół konsekrowano 8 maja 1622 roku[3]. Barokowa przebudowa objęła również klasztor. Opactwo zostało zniszczone przez wojny w połowie XVII wieku, lecz wkrótce zostało odbudowane w stylu barokowym i powiększone (m.in. o bibliotekę). W XVIII wieku wzniesiono u podnóża wzgórza klasztornego mury obronne z basztami, później unowocześnione o bastiony. Kolejne zniszczenie dotknęło zabudowania klasztorne w latach 1771–1772 w związku z zamienieniem ich na punkt oporu konfederatów barskich, których oblegały w nim wojska rosyjskie bombardując klasztor.

Mocą zawartego ze Stolicą Apostolską konkordatu wschowskiego w 1737 roku królowie Polski mieli prawo mianowania tynieckich opatów komendatoryjnych[4].

Odbudowy dokonał opat Florian Amand Janowski. W 1816 r. opactwo zostało zlikwidowane przez zaborców austriackich. W roku 1821 kościół został siedzibą biskupstwa tynieckiego z biskupem Grzegorzem Tomaszem Zieglerem na czele. Diecezję tę w roku 1826 przeniesiono do Tarnowa. Ostateczny cios zadał opactwu pożar, jaki wybuchł od pioruna w 1831 r., po którym odnowiono tylko kościół[2]. Po okresie dziewiętnastowiecznego zaniedbania tyniecki kościół został odzyskany dla diecezji i odnowiony przez kardynała Jana Puzynę.

Mnisi, dzięki inicjatywie belgijskiego benedyktyna Karola van Oosta[5], powrócili do Tyńca po 123 latach 30 lipca 1939[6], a od 1947 r. odbudowywali podniszczony kompleks. W 1968 r. przywrócono opactwo.

8 maja 1991 r. o. Włodzimierz Zatorski założył przy opactwie Wydawnictwo Benedyktynów „Tyniec”. 14 stycznia 2006 r. dekret opata Bernarda Sawickiego powołał do życia Benedicite – Jednostkę Gospodarczą Opactwa Tynieckiego. Wtedy też rozpoczął się ostatni etap odbudowy. Jednostka zajmuje się m.in. sprzedażą produktów pod marką Produkty Benedyktyńskie[7]. W lipcu 2008 roku została odbudowana tzw. Wielka Ruina i powstał Benedyktyński Instytut Kultury Aby chronić Dobro.

19 sierpnia 2002 r. opactwo w Tyńcu odwiedził papież Jan Paweł II[8][9][10].

Na terenie klasztoru mieści się muzeum opactwa oraz dom gościnny, restauracja i kawiarnia.

Opactwo należy do benedyktyńskiej Kongregacji Zwiastowania.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Kościół klasztorny – trójnawowa świątynia ma gotyckie prezbiterium i barokową nawę główną. We wnętrzu najcenniejsze zabytki to:
  • Zabudowania klasztorne
    • krużganki klasztorne w styku gotyckim
    • XIV-wieczny kapitularz
    • Opatówka z okresu średniowiecza (mieści małe muzeum)
  • zabytkowa studnia z 1620 r. na środku dziedzińca
  • dwie bramy prowadzące do klasztoru
  • ogród renesansowy
  • mury obronne z basztami


Ujęcie opactwa zostało wykorzystane w filmie Ogniem i mieczem (reż. Jerzy Hoffman) jako widok zdobytego Baru.

W pobliżu klasztoru, na brzegu Wisły, znajduje się przystanek tramwaju wodnego kursującego do centrum Krakowa.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2018-06-30.
  2. a b Marek Robak, Tyniec: opactwo benedyktynów, dziedzictwo.ekai.pl [dostęp 2018-07-20] (pol.).
  3. Via Benedictina – Historia opactwa w Tyńcu, www.viabenedictina.eu [dostęp 2018-07-21] (pol.).
  4. Historia Kościoła w Polsce, t. 1, cz. 2, Poznań – Warszawa 1974, s. 430.
  5. Br. Michał T. Gronowski OSB: 70-lecie odnowy Tyńca. „Spotkania z Zabytkami”, 09/2009. [dostęp 3 września 2009].
  6. Uroczysta instalacja oo. Benedyktynów w Tyńcu. „Gazeta Lwowska”, s. 3, 1939-08-01. 
  7. Aneta Żurek: Weekendowe spacery – Opactwo Benedyktynów w Tyńcu. Gazeta Krakowska, 29 stycznia 2017. [dostęp 2018-01-04].
  8. http://www.opoka.org.pl/aktualnosci/news.php?s=opoka&id=7021
  9. http://tyniec.benedyktyni.pl/pl/aktualnosci-benedyktyni-tyniec/dwie-nowe-wystawy-w-opactwie.html
  10. Papież w Ojczyźnie - Religia

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kamińska M., Aktualny stan badań i nowe koncepcje interpretacyjne romańskiego Tyńca, [w:] M. Bochenek (red.), Kraków romański: materiały sesji naukowej odbytej 13 kwietnia 2013 roku w Krakowie, Kraków (Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Muzeum Historyczne Miasta Krakowa), 2014, s. 137–168
  • Leńczyk Gabriel, Wyniki dotychczasowych badań na Tyńcu, pow. Kraków, Materiały Starożytne 1, 1956, s. 7–49
  • Woźny Marzena, Milenijne Badania Gabriela Leńczyka w Tyńcu, [w:] Od Bachórza do Światowida ze Zbrucza.Tworzenie się słowiańskiej Europy w ujęciu źródłoznawczym.Księga jubileuszowa Profesora Michała Parczewskiego; B. Chudzińska, M. Wojenka, M. Wołoszyn (red.), Kraków – Rzeszów 2016, s. 773–781

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]