Scaphispatha

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Scaphispatha
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klad okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd żabieńcowce
Rodzina obrazkowate
Podrodzina Aroideae
Rodzaj Scaphispatha
Nazwa systematyczna
Scaphispatha Brongn. ex Schott
Prodr. Syst. Aroid.: 214 (1860)
Typ nomenklatoryczny
Scaphispatha gracilis Brongn. ex Schott

Scaphispatha Brongn. ex Schott – rodzaj roślin zielnych, należący do rodziny obrazkowatych, liczący 2 gatunki: Scaphispatha gracilis, endemiczny dla Boliwii oraz północnej i środkowej Brazylii, oraz Scaphispatha robusta, endemiczny dla północnej Brazylii. Nazwa naukowa rodzaju pochodzi od greckich słów σκάφης (skaphis – wanna, mały statek, łódź) i σπάθα (spatha – szabla, w bot. także pochwa kwiatostanu) i odnosi się do przypominającej kil, zbiegającej, dolnej części kwiatostanu[2].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Niskie rośliny zielne o wysokości od 9 do 28 cm (S. gracilis) i od 29 do 82 cm (S. robusta).
Łodyga
Podziemne, kuliste lub lekko wklęsłe bulwy pędowe o wymiarach 2×3 cm (S. gracilis) lub 3×4 cm (S. robusta).
Liście
Liść zwykle pojedynczy, niekiedy 2-3. Ogonki liściowe długie, marmurkowane, tworzące krótką, niepozorną pochwę. Blaszki liściowe zawsze tarczowate, jajowate, strzałkowate do jajowato-oszczepowatych, matowo-zielone, srebrnawe na spodzie, o wymiarach od 9–20×6–22 cm (S. gracilis) do 14–33×11,5–27 cm (S. robusta) . Użyłkowanie pierwszorzędowe tworzy zbiorczą żyłkę marginesową; dalsze siatkowate.
Kwiaty
Rośliny jednopienne. Kwiatostan pojedynczy, typu kolbiastego pseudancjum, ukazuje się znacznie przed liśćmi lub razem z nimi. Szypułka dłuższa od ogonka liściowego (S. glacilis do 40 cm) lub krótsza (S. robusta do 25 cm). Pochwa kwiatostanu zbiegająca u podstawy, słabo lub umiarkowanie zwężona, w dolnej części niezupełnie zwinięta, z zewnątrz białawo-zielona lub jasnozielona, z wewnątrz biała, o długości od 3 do 6 cm (S. glacilis) lub od 5 do 7 cm (S. robusta). Kolba krótsza od pochwy, gęsto pokryta jednopłciowymi, płodnymi kwiatami na całej długości. Niekiedy kwiaty żeńskie oddzielone są od męskich 1-3 rzędami prątniczek. Kwiaty męskie 4-6-pręcikowe, synandryczne. Białawe pylniki pękają przez szczelinę I- lub T-kształtną. Ziarna pyłku pojedyncze. Kwiaty żeńskie z jajowatymi lub odwrotnie jajowatymi, zielonymi, 1-komorowymi zalążniami, zawierającymi od 3 do 7 anatropowych zalążków, połączonych z podstawą za pomocą krótkiej nitki. Szyjka słupka dobrze rozwinięta, znacznie węższa od zalążni. Znamię słupka główkowate, nieco szersze od wierzchołka szyjki.
Owoce
Niemal kuliste do beczkowatych, białawe do jasnoszaro-lawendowych jagody o długości 4–6 mm i średnicy 3–6 mm. Owocnia nieco gąbczasta. Nasiona pojedyncze (rzadko dwa), jajowate, o wymiarach 3–4×4–5 mm. Łupina cienka i gładka, brązowa, z warstwą elajosomu. Bielmo obfite. Zarodek mały, prosty, zielonkawy.
Gatunki podobne
Gatunki z rodzaju kaladium, od których różni się szeroko otwieraną w czasie kwitnienia dolną częścią pochwy, szyjką słupka dużo węższą od zalążni, paskiem prątniczek między kwiatami obu płci oraz jednonasiennymi jagodami.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Byliny, geofity. Oba gatunki tworzą kwiaty i liście pod koniec października, na początku pory deszczowej. Kwitną i owocują w krótkim czasie, od 10 do 14 dni. W czasie pory suchej, od końca lutego, przechodzą bezlistny okres spoczynku.
Pierwszego dnia kwitnienia kwiatostany otwierają się w dolnej części, w okolicy kwiatów żeńskich, umożliwiając dostęp do słupków owadom zapylającym, które najprawdopodobniej wspinają się do kwiatów po szypułce (a nie lądują na pochwie kwiatostanu). Na początku drugiego dnia pochwa otwiera się w górnej części, osiągając kształt łódki, aby pod koniec dnia odgiąć się całkowicie, odsłaniając w pełni kwiaty męskie, które wytwarzają pyłek. Trzeciego dnia pochwa wraca do pozycji wzniesionej; jej górna część odpada, a dolna się zwija i pozostaje w takim stanie aż do dojrzenia owoców, kiedy to zostaje rozdarta i odpada. Obecność elajosomu na łupinie nasion sugeruje, że są one rozprzestrzeniane przez mrówki.
Siedlisko
Oba gatunki zasiedlają dobrze przepuszczalne gleby na granicy stref wilgotnych lasów równikowych (Amazonia) i suchych, podrównikowych sawann (Cerrado). S. gracilis preferuje gleby lżejsze i obszary suchsze, występując na otwartych terenach leśnych, zwykle w zacienionych miejscach w pobliżu małych wąwozów, ale również na skałach w pełnym słońcu. S. robusta preferuje gleby cięższe, występując na brzegach leśnych polan.
Genetyka
Liczba chromosomów 2n = 28.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj należy do plemienia Caladieae, podrodziny Aroideae z rodziny obrazkowatych[1][3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2016-11-02].
  2. Helmut Genaust: Etymologisches Wörterbuch der botanischen Pflanzennamen. Basel: Birkhäuser Verlag, 1996, s. 565. ISBN 3-7643-2390-6. (niem.)
  3. L.I. Cabrera et al. Phylogenetics relationships of aroids and duckweeds (Araceae) inferred from coding and noncoding plastid DNA. „American Journal of Botany”. 95(9), s. 1153-1165, 2008. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Eduardo Gomes Gonçalves. A revision of Scaphispatha (Araceae – Caladieae) including a new species. „Rodriguésia”. 56 (88), s. 53-60, 2005. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Zdjęcia, charakterystyka (ang.)