Smolucha świerkowa
Starsze owocniki na martwym pniu sosny | |
Systematyka | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Typ | |
Klasa | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek |
smolucha świerkowa |
Nazwa systematyczna | |
Ischnoderma benzoinum (Wahlenb.) P. Karst. Acta Soc. Fauna Flora fenn. 2(no. 1): 32 (1881) |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Ischnoderma_benzoinum_-_Schwarzgeb%C3%A4nderter_Harzporling_-_01.jpg/250px-Ischnoderma_benzoinum_-_Schwarzgeb%C3%A4nderter_Harzporling_-_01.jpg)
Smolucha świerkowa (Ischnoderma benzoinum (Wahlenb.) P. Karst.) – gatunek grzybów z rodziny Ischnodermataceae[1].
Systematyka i nazewnictwo
[edytuj | edytuj kod]Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Ischnoderma, Ischnodermataceae, Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1826 r. Georg Wahlenberg nadając mu nazwę Boletus benzoinus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1881 r. Petter Karsten, przenosząc go do rodzaju Ischnoderma[1].
Niektóre synonimy naukowe[2]
- Boletus benzoinus Wahlenb. 1826
- Boletus rubiginosus Schrad. 1794
- Boletus velutinus Vahl 1794
- Lasiochlaena benzoina (Wahlenb.) Pouzar 1937
- Polyporus benzoinus (Wahlenb.) Fr. 1828
- Polyporus guttatus Weinm. 1828
- Polyporus morosus Kalchbr. 1869
- Polyporus nigrorugosa Lloyd 1924
- Polyporus pini-silvestris Allesch.
- Polystictus benzoinus (Wahlenb.) Bigeard & H. Guill. 1913
- Trametes benzoina (Wahlenb.) Fr. 1838
- Ungulina benzoina (Wahlenb.) Singer 1929
Łacińska nazwa ischnoderma oznacza zwiędły lub pomarszczona skóra, resinosum znaczy balsamiczny zapach[3]. Polską nazwę nadali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1983 r.[4]
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Jednoroczna huba do podłoża przyrastająca bokiem. Pojedynczy owocnik ma kształt wachlarzowaty lub półkolisty, długość do 20 cm, szerokość do 14 cm i grubość do 2 cm. Powierzchnia górna młodych owocników filcowata, starszych naga, z lekkim połyskiem. Jest koncentrycznie strefowana. Młode owocniki mają barwę czerwonobrązową lub brązową, starsze stają się fioletowo-czarne od pokrywającej je żywicy. Brzeg jest cienki i zawsze jaśniejszej barwy, często falisty i wygięty w dół[3].
Wykształca się dopiero w końcowej fazie rozwoju owocnika. Rurki mają długość około 10 mm. Pory są okrągłe lub wielokątne i bardzo drobne; na 1 mm mieści się ich 4–6. Początkowo są białawe, potem coraz ciemniejsze, u starszych owocników brązowe. Po uciśnięciu ciemnieją[3].
Ma grubość około 1 cm. U młodych owocników jest biały i mięsisty, u dojrzałych staje się ochrowy i twardy[3].
- Cechy mikroskopowe
Wysyp zarodników biały. Zarodniki walcowate, gładkie, nieamyloidalne, o rozmiarach 5–6 × 2–2,5 μm. Cystyd brak. Podstawki 4-zarodnikowe o rozmiarach 10-15 × 3-4 μm[3].
Występowanie i siedlisko
[edytuj | edytuj kod]Występuje w rozproszeniu na półkuli północnej. Jest dość rzadki[3]. W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status V – gatunek narażony na wymarcie[5]. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Niemczech[4]. Według obserwacji z lat 2005-2014 w Polsce gatunek ten nie jest jednak bardzo rzadki[6].
Rozwija się na pniach i pniakach martwych drzew iglastych[4]
Znaczenie
[edytuj | edytuj kod]Saprotrof wywołujący białą zgniliznę drewna. Grzyb niejadalny[6].
Zawiera kwasy polyporenowe i ungulinowe wykazujące działanie bakteriobójcze[7].
Gatunki podobne
[edytuj | edytuj kod]- smolucha bukowa (Ischnoderma resinosum). Występuje na drewnie drzew liściastych. Ma owocniki grubsze i jaśniejsze, a ich górna powierzchnia jest bardziej gładka. Brak różnic mikroskopowych między obydwoma gatunkami smoluch[6].
- jodłownica górska (Bondarzewia mesenterica), która również rośnie na drzewach iglastych, jednak tylko na ich korzeniach[3].
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Niektóre stanowiska smoluchy świerkowej w Polsce (lata 2005-2014)
- Dobre fotografie smoluchy świerkowej
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Index Fungorum [online] [dostęp 2020-11-18] (ang.).
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2014-04-25] (ang.).
- ↑ a b c d e f g Dr Giuseppe Mazza. Ischnoderma benzoinum. [dostęp 2014-04-04].
- ↑ a b c Władysław Wojewoda, Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003, ISBN 83-89648-09-1
- ↑ Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ a b c Atlas grzybów. Ischnoderma benzoinum (smolucha świerkowa). [dostęp 2014-04-04].
- ↑ Andrzej Szczepkowski. Grzyby nadrzewne w innym świetle – użytkowanie owocników. Studia i Materiały CEPL w Rogowie. R. 14. Zeszyt 32 / 3 / 2012