Sprzęt indywidualnej ochrony układu oddechowego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sprzęt indywidualnej ochrony układu oddechowego – urządzenia zapewniające bezpieczeństwo i higienę pracy dzięki którym[1]:

W przypadkach pracy w warunkach szczególnych zagrożeń (np. w pożarnictwie lub energetyce jądrowej) sprzęt musi spełniać dodatkowe wymagania[1].

Regulacje prawne i normy[edytuj | edytuj kod]

Filtropochłaniacz cząstek pyłów i gazów kwaśnych typu BKF (ros. БКФ). Zmiany barwy sorbentu, widocznego przez przezroczyste ścianki, pozwalają oszacować stopień wyczerpania pojemności (pełnią funkcję ESLI (ang.End of Service Life Indicator).

W krajach Wspólnoty Europejskiej problemów jakości środków ochrony indywidualnej (ang. Personal Protective Equipment, PPE) dotyczy Dyrektywa 89/686/EWG[3][4][5][6][7]. Metody wdrażania postanowień Dyrektywy w Polsce precyzują akty prawne, np. Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej[8][9], Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 grudnia 2005r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej[10] oraz normy europejskie, wydawane w polskiej wersji jako PN-EN[11].

Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy pracodawca powinien przede wszystkim wyeliminować czynniki stanowiące ryzyko, np. poprzez minimalizowanie emisji zanieczyszczeń powietrza lub izolację stref niebezpiecznych (w stopniu zgodnym ze współczesnym stanem wiedzy i techniki), a następnie wykonać analizę pozostałych zagrożeń, które nadal występują środowisku pracy i wyposażyć pracowników w niezbędny sprzęt ochrony osobistej[9].

Wśród zagrożeń dla układu oddechowego wyodrębnia się[1]:

Problemy podczas używania[edytuj | edytuj kod]

Niestety, stężenie dwutlenku węgla w powietrzu atmosferycznym może być wielokrotnie wyższe od maksymalnej dopuszczalnej wartości (Stężenia mogą wzrosnąć do 3,6% lub więcej[12][13][14][15][16][17]; dopuszcza się 0,5% w ciągu 8 godzin i 1,4% w ciągu 15 minut[18]). Używanie respiratorów przez długi czas może powodować bóle głowy[19], zapalenie skóry i trądzik[20].

HSE zaleca używanie respiratorów tylko przez 1 godzinę (maksymalnie)[21].

Klasyfikacja sprzętu ochrony indywidualnej[edytuj | edytuj kod]

Filtropochłaniacz 3M 6051i A1 (organicznych par), znajduje się wskaźnik ESLI[22]

Podstawą klasyfikacji sprzętu ochrony układu oddechowego jest w Polsce norma PN-EN 133:2005 (EN 133:2001)[23]. Zależnie od rodzaju zagrożeń stosuje się sprzęt:

  1. oczyszczający[24]
  2. izolujący (stacjonarny lub autonomiczny)[25].

Różne rodzaje aparatów ochronnych są szczegółowo opisane w normach zharmonizowanych np. PN-EN 134:2001[26] i innych[27]. Obowiązuje jednoznaczne oznakowanie sprzętu[28].

Sprzęt oczyszczający[edytuj | edytuj kod]

Półmaska z pochłaniaczami chroni przed drobinami pyłu i aerozoli

W sprzęcie oczyszczającym są stosowane pochłaniacze, łączone z różnie ukształtowaną i zapewniającą różną szczelność częścią twarzową (ustnik, ćwierćmaska, półmaska, maska, kaptur, hełm)[29]. Zawierają włókniny filtracyjne lub sorbenty zanieczyszczeń, różne dla aerozoli (zdyspergowanych cząstek stałych i ciekłych), par i gazów. Wszystkie elementy pochłaniające dzieli się na typy, oznaczane symbolami zgodnymi z PN-EN 14387+A1:2010, np. literą A i barwą brązową oznacza się pochłaniacze organicznych par i gazów o temperaturze wrzenia powyżej 65 °C, literą K i barwą zieloną oznacza się pochłaniacze amoniaku i jego organicznych pochodnych. O rodzajach pochłanianych substancji informuje producent. Dodatkowo jest określana klasa ochronna 1, 2 lub 3 (pochłaniacze pojemności sorpcyjnej niskiej, średniej lub wysokiej, przeznaczone do oczyszczania powietrza zawierającego gazy lub pary w ilościach, odpowiednio do 0,1%, do 0,5% i do 1% obj.)[24].

Sprzęt izolujący[edytuj | edytuj kod]

Autonomiczny aparat oddechowy chroni strażaka przed trującymi produktami spalania, deficytem tlenu i wysoką temperaturą
Pracownicy wieży wiertniczej ćwiczą użycie aparatów ucieczkowych na wypadek skażenia siarkowodorem

Pracownik stosujący izolujący sprzęt ochrony układu oddechowego korzysta z powietrza dostarczanego spoza strefy skażenia. W urządzeniach stacjonarnych powietrze oddechowe jest dostarczane wężami – stacjonarny lub autonomiczny (np. z odległej stacjonarnej sprężarki do maski, półmaski lub ustnika), a w urządzeniach autonomicznych aparaty są wyposażone we własne źródło powietrza lub tlenu (butlę ciśnieniową z powietrzem lub butle ze sprężonym tlenem, ciekłym tlenem lub tlenem chemicznie związanym)[25].

Warunki użytkowania[edytuj | edytuj kod]

Dla niektórych rodzajów sprzętu są nakładane limity czasowe, związane np. z chłonnością sorbentu w pochłaniaczach[30] lub zapas powietrza w autonomicznym sprzęcie izolującym. Dopuszczalny czas użytkowania uzależnia się też od rodzaju czynności zawodowych określanych rodzajem pracy. Wyróżnia się typy sprzętu przeznaczonego do wykonywania:

  • lekkiej pracy (możliwość stosowania przez 8-godzinny dzień pracy),
  • ciężkiej pracy (stosowanie przez nie więcej niż 2 godziny ciągłej pracy).

Sprzęt oczyszczający oraz izolujący jest też dostępny wersjach ucieczkowych, spełniających wymagania specyficzne dla warunków ewakuacji (odpowiednie parametry ochronne i użytkowe).

Sprawność sprzętu musi być regularnie kontrolowana, a wyniki kontroli zapisywane w kartach kontroli urządzenia. Doraźna organoleptyczna kontrola przez użytkownika nie jest miarodajna – nie jest wskazane np. uznawanie braku zapachu wdychanego powietrza za dowód aktywności pochłaniacza (zob. Klasyfikacja bezpieczeństwa zapachowego))[31].

Użytkownicy powinni być przeszkoleni w zakresie użytkowania sprzętu. Zaleca się, aby podlegali obowiązkowym, specjalistycznym badaniom lekarskim, minimum co rok dla pracowników w wieku powyżej 45 lat, co 2 lata dla pracowników w wieku 35–45 lat i co 3 lata dla pracowników młodszych[1].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d Sprzęt ochrony układu oddechowego; Informacje ogólne (pol.). W: Strona internetowa Centralnego Instytutu Ochrony Pracy (CIOP, Państwowy Instytut Badawczy) [on-line]. www.ciop.pl. [dostęp 2012-05-25].
  2. Komputerowy System Integracji Dowolnych Baz Danych SINDBAD (pol.). www.ciop.pl. [dostęp 2012-05-25].
  3. Dyrektywa Rady z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie zbliżenia ustawodawstw Państw Członkowskich odnoszących się do wyposażenia ochrony osobistej (89/686/EWG) (pol.). eur-lex.europa.eu. [dostęp 2012-05-26].
  4. Dyrektywa środki ochrony indywidualnej (pol.). W: Broszura opracowana przez Ministerstwo Gospodarki i Polskie Centrum Badań i Certyfikacji SA, ​ISBN 978-83-62782-09-3 [on-line]. www.mg.gov.pl, 2010. [dostęp 2012-05-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-03-27)].
  5. Dyrektywa PPE Środki Ochrony Osobistej 89/686/EWG (pol.). www.mg.gov.pl. [dostęp 2012-05-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-06-20)].
  6. Danuta Koradecka: Zasady kształtowania warunków pracy według uregulowań konwencji MOP i Dyrektyw WE (pol.). W: BEZPIECZEŃSTWO PRACY nauka i praktyka 11/2000, str. 1-5 [on-line]. CIOP. [dostęp 2012-05-25].
  7. W. Leszczyński: Stan wdrożenia do prawa polskiego dyrektyw Wspólnot Europejskich dotyczących bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników (pol.). W: BEZPIECZEŃSTWO PRACY nauka i praktyka 6/2002, str. 4-8 [on-line]. CIOP. [dostęp 2012-05-25].
  8. Wynik wyszukiwania dla hasła "czynniki szkodliwe dla zdrowia" (pol.). W: Internetowy System Aktów Prawnych [on-line]. isap.sejm.gov.pl. [dostęp 2012-05-25].
  9. a b Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy; Dz.U. z 1997 r. nr 129, poz. 844
  10. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 grudnia 2005r. w sprawie zasadniczych wymagań dla środków ochrony indywidualnej Dz.U. z 2005 r. nr 259, poz. 2173
  11. Dyrektywa 89/686 i związane z nią normy PN-EN (pol.). www.pkn.pl/var/resources. [dostęp 2012-05-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-04-04)].
  12. Edward James Sinkule: Automated breathing and metabolic simulator (ABMS) evaluation of N95 respirator use with surgical masks. Pittsburgh: 2013, s. Centers for Disease Control and Prevention. [dostęp 2020]. (ang.)
  13. R.J. Roberge i inni, Evaluation of N95 respirator use with a surgical mask cover: effects on breathing resistance and inhaled carbon dioxide, „The Annals of Occupational Hygiene”, 57 (3), Oxford University Press, 2013, s. 384-398, DOI10.1093/annhyg/mes068, ISSN 0003-4878, PMID23108786 (ang.).
  14. R.J. Roberge i inni, Physiological Impact of the N95 Filtering Facepiece Respirator on Healthcare Workers, „Respiratory Care”, 55 (5), Daedalus Enterprises, Inc., 2010, s. 569-577, ISSN 0020-1324, PMID20420727 (ang.).
  15. Carmen L. Smith, Jane L. Whitelaw & Brian Davies, Carbon dioxide rebreathing in respiratory protective devices: influence of speech and work rate in full-face masks, „Ergonomics”, 56 (5), Taylor & Francis, 2013, s. 781-790, DOI10.1080/00140139.2013.777128, ISSN 0014-0139, PMID23514282 (ang.).
  16. Gunner O. Dahlbäck, Lars-Goran Fallhagen, A Novel Method for Measuring Dead Space in Respiratory Protective Equipment, „The Journal of the International Society for Respiratory Protection”, 5 (1), The Edgewood Press, Inc, 1987, s. 12-17, ISSN 0892-6298 (ang.).
  17. Shlomo Givoni, Yuval Heled, Boaz Tadmor Shai Luria, Alexandra Khanin, Yoram Epstein, Evaluation of CO2 Accumulation in Respiratory Protective Devices, „Military Medicine”, 169 (2), Oxford University Press, 2004, s. 121-124, DOI10.7205/MILMED.169.2.121, ISSN 0026-4075, PMID15040632 (ang.).
  18. Анна Попова: Norma higieniczna GN 2.2.5.3532-18 Maksymalne dopuszczalne stężenia (ПДКрз) substancji szkodliwych w powietrzu strefy roboczej [ГН 2.2.5.3532-18 Предельно допустимые концентрации (ПДК) вредных веществ в воздухе рабочей зоны] (ros.). Federalna Agencja Ochrony Praw Konsumentów (Роспотребнадзор), 2018. [dostęp 2020-10-07].
  19. E.C.H. Lim i inni, Headaches and the N95 face-mask amongst healthcare providers, „Acta Neurologica Scandinavica”, 113 (3), John Wiley & Sons, 2006, s. 199-202, DOI10.1111/j.1600-0404.2005.00560.x, ISSN 0001-6314 (ang.).
  20. Chris C.I. Foo i inni, Adverse skin reactions to personal protective equipment against severe acute respiratory syndrome – a descriptive study in Singapore, „Contact Dermatitis”, 55 (5), John Wiley & Sons, 2006, s. 291–294, DOI10.1111/j.1600-0536.2006.00953.x, ISSN 0105-1873 (ang.).
  21. Selecting RPE suited to the wearer, task and environment - Suitability factors. W: Respiratory protective equipment at work. A practical guide. Norwich: Crown, 2013, s. 18, seria: Health and safety guidance (HSG), 4 edition. ISBN 978-0-7176-6454-2. [dostęp 2020]. (ang.)
  22. S.N. Tannahill et al. Workplace protection factors of HSE approved negative pressure full-facepiece respirators during asbestos stripping: Preliminary findings. „The Annals of Occupational Hygiene”. 34 (6), s. 547-552. British Occupational Hygiene Society (BOHS). DOI: 10.1093/annhyg/34.6.547. ISSN 0003-4878 (ang.). 
  23. PN-EN 133:2005 ; Sprzęt ochrony układu oddechowego -- Klasyfikacja (pol.). PKN, 2005. [dostęp 2012-05-26].
  24. a b Sprzęt oczyszczający (pol.). www.ciop.pl. [dostęp 2012-05-26].
  25. a b Sprzęt izolujący (pol.). www.ciop.pl. [dostęp 2012-05-26].
  26. PN-EN 134:2001, Sprzęt ochrony układu oddechowego - Nazwy części składowych (pol.). PKN. [dostęp 2012-05-26].
  27. Wyniki wyszukiwania dla Sprzęt ochrony układu oddechowego (pol.). PKN. [dostęp 2012-05-26].
  28. PN-EN 14387+A1:2010 Sprzęt ochrony układu oddechowego - Pochłaniacz(-e) i filtropochłaniacz(-e) -Wymagania, badanie, znakowanie. W: Sklep PKN [on-line]. PKN. [dostęp 2012-05-26].
  29. Respirator Standard Photos (ang.). W: Prezentacja ppt [on-line]. www.osha.gov. [dostęp 2012-05-26].
  30. Valery Kaptsov, Alexander Chirkin, Wymiana filtrów w maskach przeciwgazowych (wykład), 2020 [dostęp 2021-02-19] (ros.).
  31. Krystyna Ślebioda. Metodyka kontroli środków ochrony indywidualnej. Sprzęt pochłaniający ochrony układu oddechowego cz. II. „Inspektor pracy”, 2003. Główny Inspektorat Pracy (pol.). 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Podręczniki (dostępne bezpłatnie)

Wymiana filtrów do masek gazowych

  • EN 529:2005 Respiratory protective devices — Recommendations for selection, use, care and maintenance — Guidance document
  • PN-EN 529:2009 Sprzęt ochrony układu oddechowego -- Zalecenia dotyczące doboru, użycia, obsługi i konserwacji -- Przewodnik
  • OSHA Standard 29 Code of Federal Register 1910.134 Respiratory Protection. (Dokument w języku angielskim). Dokument jest rozliczany w języku rosyjskim: PDF Wiki.