Stanisław Januszewski (1916–1973)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Stanisław Januszewski
Andrzej, Filut, Stach Rączka, Stajan, Andrzej Tokarski
Data i miejsce urodzenia

27 kwietnia 1916
Lwów

Data i miejsce śmierci

23 maja 1973
Łódź

Przebieg służby
Formacja

Orl.jpg Gwardia Ludowa
Orl.jpg Armia Ludowa

Główne wojny i bitwy

II wojna światowa
powstanie warszawskie

Późniejsza praca

I sekretarz KW PPR we Wrocławiu (1945–1947), poseł do Krajowej Rady Narodowej (1946–1947), I sekretarz KW PPR w Gdańsku (1947–1948)

Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Order Krzyża Grunwaldu III klasy Złoty Krzyż Zasługi Złoty Krzyż Zasługi

Stanisław Januszewski, ps. Andrzej, Filut, Stach Rączka, Stajan, Andrzej Tokarski (ur. 27 kwietnia 1916 we Lwowie, zm. 23 maja 1973 w Łodzi[1]) – polski działacz komunistyczny i partyjny, dziennikarz i publicysta, kapitan AL. I sekretarz Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Partii Robotniczej we Wrocławiu (1945–1947) oraz w Gdańsku (1947–1948), poseł do Krajowej Rady Narodowej (1946–1947).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Syn technika budowlanego Władysława i urzędniczki Zofii z domu Horbaszewskiej, miał pochodzenie inteligenckie oraz żydowskie[2]. Studiował prawo[3] na Wydziale Prawa Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, jednak prawdopodobnie nie ukończył studiów. Przed wojną działał w Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej „Życie” oraz Komunistycznym Związku Młodzieży Polski. Od 1939 do 1941 zatrudniony w sowieckim Sądzie Obwodowym jako sekretarz i komornik. Od stycznia 1942 mieszkał z żoną Janiną Bier w Warszawie i był robotnikiem w fabryce zbrojeniowej[4][5][6].

Podczas II wojny światowej związany z komunistycznym podziemiem. Od 1942 członek Polskiej Partii Robotniczej. Pracował w Centralnej Technice PPR, potem w Centralnym Kolportażu: kolportował prasę, instrukcje, raporty, fałszywe dokumenty i broń. Współpracował z Władysławem Gomułką i Ignacym Loga-Sowińskim. Pomagał w przedostaniu się do Warszawy ukrywającym się komunistom, zwłaszcza pochodzenia żydowskiego. Po aresztowaniu przez Niemców 25 lutego 1943 Mariana Jaworskiego, kierownika Centralnego Kolportażu PPR, został jego następcą. Walczył w powstaniu warszawskim na Woli i w Śródmieściu jako zastępca dowódcy Oddziału Służby Bezpieczeństwa Sztabu Głównego Armii Ludowej. Pod koniec walk powstańczych przedostał się kanałami na Żoliborz i objął dowództwo oddziału po rannym A. Wolskim. Ranny w nogę, przeprawił się z resztkami swojego oddziału na prawy brzeg Wisły. Mianowany kapitanem Armii Ludowej[6][1][4].

Od 1942 działacz PPR i następnie Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Był delegatem na I i II Zjazd PPR. Od 1944 do 1945 był m.in. szefem oddziału śledczego Komendy Głównej Milicji Obywatelskiej w Lublinie, sekretarzem Komitetu Okręgowego Warszawa Lewa Pobrzeżna, kierownikiem wydziału propagandy w komitecie PPR w Pruszkowie oraz II sekretarzem komitetów PPR w Legnicy i Warszawie, a według części źródeł także I sekretarzem Komitetu Warszawskiego PPR[5]. Od 27 września 1945 do 17 marca 1947 pozostawał I sekretarzem Komitetu Wojewódzkiego PPR we Wrocławiu, następnie do 17 grudnia 1948 na analogicznym stanowisku w Gdańsku. Jednocześnie od września 1946 do stycznia 1947 zasiadał w Krajowej Radzie Narodowej (zgłoszony przez Wojewódzką Radę Narodową we Wrocławiu)[6].

Później został zdegradowany do roli redaktora naczelnego „Gazety Poznańskiej” (1948–1953)[7]. Następnie od 1953 do 1961 kierował działem partyjnym PZPR-owskiego „Głosu Robotniczego” w Łodzi, następnie był zastępcą i redaktorem naczelnym (1964–1971) „Dziennika Łódzkiego”. Pod koniec życia był inwigilowany przez Służbę Bezpieczeństwa, w efekcie zwolniony z pracy i skierowany na rentę. Wykładał także podstawy marksizmu-leninizmu na Wydziale Leśnym Uniwersytecie Poznańskim. Opublikował kilka wspomnień[5][1][6].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Był czterokrotnie żonaty: z Janiną Bier, Zofią Kręglewską, Manuelą Kiernik oraz Aleksandrą Kowalską. Z ostatnią żoną miał syna Radosława (ur. 1958)[1]. Pochowany na Cmentarzu Doły w Łodzi[8].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi i Orderem Krzyża Grunwaldu III klasy[1][6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Januszewski Stanisław. gedanopedia.pl. [dostęp 2021-12-04].
  2. Piotr Brzeziński: Czerwone życiorysy. historia.org.pl, 8 kwietnia 2014. [dostęp 2021-12-04].
  3. Szumiło 47 ↓.
  4. a b Marcin Żukowski: Komitet Wojewódzki PZPR w Gdańsku w pierwszym roku istnienia (grudzień 1948 – grudzień 1949 r.). Struktura organizacyjna i działacze. W: Dariusz Magier (red.): Partia komunistyczna w Polsce. Struktury – ludzie – dokumentacja. Radzyń Podlaski: Archiwum Państwowe w Lublinie, 2012, s. 142. ISBN 978-83-62217-13-7.
  5. a b c Dane osoby z katalogu kierowniczych stanowisk partyjnych i państwowych PRL. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2021-12-04].
  6. a b c d e Profil na stronie Biblioteki Sejmowej. bs.sejm.gov.pl. [dostęp 2021-12-03].
  7. Szumiło 45 ↓.
  8. Wyszukiwarka cmentarna – łódzkie cmentarze. [dostęp 2015-07-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-07-22)].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]