Starzec wiosenny

Starzec wiosenny
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	astropodobne
Rząd	astrowce
Rodzina	astrowate
Podrodzina	Asteroideae
Rodzaj	starzec
Gatunek	starzec wiosenny
	Nazwa systematyczna
	Senecio vernalis Waldst. & Kit.; Descr. Icon. Pl. Hung. 1: 23 (1800)
Synonimy
	Jacobaea incana Gilib.; Jacobaea sinuata Gilib.; Jacobaea squalida C.A.Mey.; Jacobaea verna Raf.; Jacobaea vernalis (Waldst. & Kit.) C.A.Mey.; Senecio crassifolius Sm.; Senecio euxinus Minderova; Senecio leucanthemifolius var. vernalis (Waldst. & Kit.) C.Alexander; Senecio leucanthemifolius subsp. vernalis (Waldst. & Kit.) Greuter; Senecio nebrodensis Gilib. ex Georgi; Senecio peduncularis Griseb.; Senecio polycephalus Ledeb.; Senecio rapistroides DC.; Senecio sinuatus Gilib.; Senecio syrmiensis Kit. ex Nyman; Senecio vernalis nigropunctatus Clementi; Senecio vernus d'Urv.;
	Multimedia w Wikimedia Commons

Starzec wiosenny (Senecio vernalis) – gatunek rośliny z rodziny astrowatych. Pochodzi z zachodniej Azji i południowo-wschodniej Europy. Do Polski został zawleczony w wieku XVIII–XIX i obecnie występuje niemal w całej Polsce.

Rozmieszczenie geograficzne

Gatunek pierwotnie występował w południowo-wschodniej Europie i południowo-zachodniej Azji^[4]. Rośnie od Francji na zachodzie po Ural na wschodzie. W Azji rośnie na Bliskim Wschodzie, w rejonie Kaukazu, po Kazachstan. Obecny jest też w Egipcie. Jako introdukowany rośnie w północnej Europie, na Sachalinie i w Ekwadorze^[3].

W Polsce jest pospolity na niżu, w górach tylko w niższych położeniach, na nielicznych stanowiskach^[5]. Ma status kenofita we florze Polski. Jako gatunek obcy dla gatunków rodzimych stanowi niewielkie zagrożenie, jednak na obszarach chronionych powinien być zwalczany^[6].

Morfologia

Pokrój: Roślina zielna osiągająca zazwyczaj od 20 do 65 cm, rzadko do 80 cm. Za młodu pajęczynowato owłosiona, z czasem łysiejąca^[7].
Łodyga: Wzniesiona, w górze zwykle rozgałęziona, rzadziej też od dołu, delikatnie żeberkowana^[7].
Liście: Równomiernie rozmieszczone wzdłuż łodygi. Liście odziomkowe na ogonkach, o blaszce zatokowo pierzasto-dzielnej i ząbkowanym brzegu łatek. Liście te szybko obumierają i w czasie kwitnienia zwykle są zaschnięte. Liście na łodydze w dolnej części mają krótkie ogonki, wyższe siedzące i obejmujące łodygę uszkowatą nasadą. Blaszki pierzastodzielne, z odcinkami głęboko ząbkowanymi i ostro zakończonymi^[7].

Kwiaty: Zebrane w koszyczki, które tworzą kwiatostan złożony w postaci podbaldachu. Na szypułach kwiatostanowych znajdują się pojedyncze, równowąskie i ostre listki. Koszyczki osiągają do 2,5 cm średnicy (z kwiatami języczkowatymi). Okrywa koszyczka jest dzwonkowata, z 21 zielonymi listkami (czasem ciemno zakończonymi), kształtu lancetowatego, obłonionymi i nagimi. U nasady koszyczka znajduje się 6–12 dodatkowych, mniejszych listków. Brzeżnych kwiatów języczkowatych jest 13, są one żółte i płasko rozpostarte^[7]. Wewnątrz koszyczka żółte kwiaty rurkowate^[8].

Owoce: Niełupki długości do 3 mm, delikatnie żebrowane, pokryte gęstymi, przylegającymi włoskami, ze śnieżnobiałym puchem kielichowym dwa razy dłuższym od owocu^[7].

Biologia i ekologia

Roślina jednoroczna lub dwuletnia (kiełkuje jesienią i na początku wiosny)^[8]. Hemikryptofit. Kwitnie w maju i czerwcu, czasem dłużej do września^[9]^[7].

Rośnie na glebach piaszczystych, na przydrożach, nasypach, odłogach i zrębach^[9]^[7]. Często w miejscach występowania pojawia się w wielkich liczbach (jedna roślina tworzy tysiące nasion)^[8]. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla Ass. Cerastio-Androsacetum^[10]. Roślina trująca.

Zmienność

Tworzy mieszańce ze starcem zwyczajnym Senecio vulgaris^[9]^[7] i leśnym S. sylvaticus^[7].

Znaczenie użytkowe

Jest wiosennym chwastem upraw na glebach piaszczystych, często w uprawie koniczyn. Zwalczany jest za pomocą uprawy mechanicznej. Zalecane jest też wykaszanie miejsc ruderalnych w których rośnie. Skuteczne jest też stosowanie środków ochrony roślin zawierających 2,4-D^[8].

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
↑ Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).
↑ ^a ^b ^c Senecio vernalis Waldst. & Kit., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-11-09] .
↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-05-27].
↑ Zając A., Zając M.: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej, Instytut Botaniki, Uniwersytet Jagielloński, 2001, s. 516. ISBN 978-83-61191-72-8.
↑ Gatunki obce w Polsce. IOP PAN. [dostęp 2010-02-13].
↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ IrenaI. Kucowa IrenaI., Senecio L., Starzec, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 348-349 .
↑ ^a ^b ^c ^d JakubJ. Mowszowicz JakubJ., Krajowe chwasty polne i ogrodowe, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1955, s. 436-437 .
↑ ^a ^b ^c Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006, s. 491. ISBN 83-01-14342-8.
↑ Matuszkiewicz Władysław. Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, 2006. ISBN 83-01-14439-4

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).

[apweb-2] Peter F.P.F. Stevens Peter F.P.F., Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-04-15] (ang.).

[powo-3] Senecio vernalis Waldst. & Kit., [w:] Plants of the World online [online], Royal Botanic Gardens, Kew [dostęp 2025-11-09] .

[grin-4] Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-05-27].

[5] Zając A., Zając M.: Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce. Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej, Instytut Botaniki, Uniwersytet Jagielloński, 2001, s. 516. ISBN 978-83-61191-72-8.

[6] Gatunki obce w Polsce. IOP PAN. [dostęp 2010-02-13].

[kucowa-7] ↑ ^a ^b ^c ^d ^e ^f ^g ^h ⁱ IrenaI. Kucowa IrenaI., Senecio L., Starzec, [w:] BogumiłB. Pawłowski, AdamA. Jasiewicz (red.), Flora polska. Rośliny naczyniowe Polski i ziem ościennych. Tom XII, Warszawa, Kraków: PAN, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1971, s. 348-349 .

[mowsz-8] JakubJ. Mowszowicz JakubJ., Krajowe chwasty polne i ogrodowe, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1955, s. 436-437 .

[klucz-9] Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006, s. 491. ISBN 83-01-14342-8.

[10] Matuszkiewicz Władysław. Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa, 2006. ISBN 83-01-14439-4

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]