Strofa saficka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Strofa saficka (łac. stropha Sapphica) - typ strofy składającej się z trzech wersów jedenastozgłoskowych i czwartego pięciozgłoskowego. Ten układ strofy wiersza charakterystyczny był dla greckiej poetki Safony, w której wierszach po raz pierwszy pojawił się ten rodzaj strofy. Najstarszym świadectwem użycia tej formy jest Hymn do Afrodyty.

W antyku wyróżniano:

  • strofę saficką mniejszą[1] (łac. stropha Sapphica minor) - 3 wersy jedenastosylabowe i 1 wers pięciosylabowy (poniżej ukł. rytmiczno-sylabowy):

Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgLong accent-meter.svgY-foot-meter.svg/Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgShort-foot-meter.svgLong accent-meter.svg/Short-foot-meter.svgLong accent-meter.svgY-foot-meter.svg

Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgLong accent-meter.svgY-foot-meter.svg/Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgShort-foot-meter.svgLong accent-meter.svg/Short-foot-meter.svgLong accent-meter.svgY-foot-meter.svg

Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgLong accent-meter.svgY-foot-meter.svg/Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgShort-foot-meter.svgLong accent-meter.svg/Short-foot-meter.svgLong accent-meter.svgY-foot-meter.svg

Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgShort-foot-meter.svg/Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svg

  • strofę saficką większą (łac. stropha Sapphica maior) - pierwszy i trzeci wers siedmiosylabowy, drugi i czwarty piętnastosylabowy (poniżej ukł. rytmiczno-sylabowy)[2]:

Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgShort-foot-meter.svgLong accent-meter.svg/Short-foot-meter.svgLong accent-meter.svgY-foot-meter.svg

Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgLong accent-meter.svgY-foot-meter.svg/Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgShort-foot-meter.svgLong accent-meter.svg/Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgShort-foot-meter.svgLong accent-meter.svg/Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgAny syll-meter.svg

Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgShort-foot-meter.svgLong accent-meter.svg/Short-foot-meter.svgLong accent-meter.svgY-foot-meter.svg

Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgLong accent-meter.svgY-foot-meter.svg/Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgShort-foot-meter.svgLong accent-meter.svg/Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgShort-foot-meter.svgLong accent-meter.svg/Long accent-meter.svgShort-foot-meter.svgAny syll-meter.svg

W poezji polskiej strofa saficka pojawiała się w XVI wieku jako układ pięciu wersów jedenastosylabowych i jednego (ostatniego w strofie) pięciosylabowego. Szybko się stała jedną z najpopularniejszych form[3].

Kto mi dał skrzydła, kto mię odział pióry
I tak wysoko postawił, że z góry
Wszystek świat widzę, a sam, jako trzeba,
Tykam się nieba?
(Jan Kochanowski, Pieśń X).

Oprócz Jana Kochanowskiego stosowali ją między innymi Mikołaj Sęp-Szarzyński (Pieśń II. O wielmożności bożej), Sebastian Grabowiecki i Maria Konopnicka (Wolny najmita). W Czechach strofę saficką wykorzystywał Jaroslav Vrchlický:

Z hlubin města spícího v mlze, v stínech
mocným hlasem přes vodu černošatou
sněhem kryté nad stráně v dál se nesou
vánoční zvony.
(Štědrovečerní zvony, Wikizdroje)

Przypisy

  1. Ewa Miodońska-Brookes, Adam Kulawik, Marian Tatara, Zarys poetyki, Warszawa 1980, s. 451.
  2. Teresa Kostkiewiczowa, Saficka strofa, [w;] Michał Głowiński, Teresa Kostkiewiczowa, Aleksandra Okopień-Sławińska, Janusz Sławiński, Słownik terminów literackich, Wrocław 2002.
  3. Wiktor Jarosław Darasz, Mały przewodnik po wierszu polskim, Kraków 2003, s. 142-143.