Swoisty antygen sterczowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy biologii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Swoisty antygen sterczowy (PSA, z ang. prostate-specific antigen)[1][2] – najlepiej poznana ludzka proteaza serynowa z rodziny kalikrein[2], kodowana w regionie 19q13.4[2]. Jest glikoproteiną wytwarzaną w gruczole krokowym (sterczu)[1], obecną we krwi w stężeniu podwyższonym m.in. w przypadku zapalenia gruczołu krokowego[1], łagodnego przerostu prostaty[1] lub raka gruczołu krokowego[1][2].

PSA występuje prawie wyłącznie w komórkach wydzielniczych przewodów stercza. Jedynymi opisanymi dotąd komórkami spoza stercza, wykazującymi dodatnią reakcję na obecność PSA, są komórki nabłonkowe gruczołów okołocewkowych u kobiet.[potrzebny przypis]

Historia[edytuj]

PSA po raz pierwszy wykryto w 1970 w nasieniu[1]. Wykryta substancja nazwana została gamma-seminoproteiną[1]. Obecność PSA w tkance gruczołu krokowego wykazano w 1979, a w 1980 potwierdzono identyczność PSA obecnego we krwi z frakcją sterczową[1].

Zastosowanie[edytuj]

Oznaczenie stężenia enzymu we krwi w wykrywaniu, diagnostyce, leczeniu i monitorowaniu raka gruczołu krokowego weszło do powszechnego użycia od 1986[1]–1988[2].

Dotychczas (2010)[2], zastosowanie oznaczenia PSA jako testu przesiewowego budzi kontrowersje, ze względu na brak dowodów z badań klinicznych na zmniejszenie umieralności na raka gruczołu krokowego[2] oraz dużej ilości wyników fałszywie dodatnich (ok. 25%) oraz fałszywie ujemnych (ok. 20%)[1]. Standardy EAU zalecają coroczne oznaczenie PSA u mężczyzn po 50 roku życia[1]. Mężczyznom z dodatnim wywiadem rodzinnym (rak gruczołu krokowego u ojca lub brata) zaleca się coroczne oznaczenie PSA od 40 roku życia[1].

Strategia wczesnego wykrywania raka stercza powinna obejmować oznaczenie poziomu PSA w surowicy krwi, a także przeprowadzenie wywiadu lekarskiego i badania DRE. Według wytycznych EAU pierwsze oznaczenie tzw. wyjściowego poziomu PSA można przeprowadzić w 40 roku życia, a następnie powtarzać w odpowiednich odstępach czasu ustalonych na podstawie własnego doświadczenia klinicznego (np. co rok lub co 2 lata)[3].

U mężczyzn z wyjściowym poziomem PSA ≤ 1 ng/ml wystarczającym odstępem pomiędzy badaniami przesiewowymi może być okres wynoszący 8 lat[4][5].

U mężczyzn w wieku powyżej 75 lat można zaniechać dalszego oznaczania poziomu PSA z uwagi na niewielkie znaczenie kliniczne ewentualnego wczesnego rozpoznania raka stercza[3][6].

Prawidłowe stężenie PSA we krwi w zależności od wieku[a][7]
Wiek Stężenie
[ng/ml]
40–49 <2,5
50–59 <3,5
60–69 <4,5
70–79 <6,5

Uwagi

  1. U białych Amerykanów. Dla Japończyków wartości te są niższe i wynoszą odpowiednio 2,0, 3,0, 4,0 i 5,0 ng/ml.

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l PSA - swoisty antygen sterczowy. W: Słownik terminów [on-line]. Eurologia. [dostęp 2012-11-11].
  2. a b c d e f g Manish Kohli, Donald J. Tindall (kom. Henryk Zieliński). Postępy w diagnostyce i leczeniu raka gruczołu krokowego (New Developments in the Medical Management of Prostate Cancer). „Medycyna po Dyplomie”. 20 (2), s. 54–65, luty 2011. [martwy link]
  3. a b C. Börgermann, H. Loertzer, P. Hammerer, P. Fornara i inni. Probleme, Zielsetzung und Inhalt der Früherkennung beim Prostatakarzinom. „Der Urologe”. 49 (2), s. 18118-18119, 2010. DOI: 10.1007/s00120-010-2234-7. PMID: 20180057. 
  4. MJ. Roobol, DW. Roobol, FH. Schröder. Is additional testing necessary in men with prostate-specific antigen levels of 1.0 ng/mL or less in a population-based screening setting? (ERSPC, section Rotterdam). „Urology”. 65 (2), s. 343-346, 2005. DOI: 10.1016/j.urology.2004.09.046. PMID: 15708050. 
  5. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać MichałM. Swolkień MichałM., PawełP. Pilch PawełP., KajetanK. Juszczak KajetanK., TomaszT. Drewniak TomaszT., PiotrP. Maciukiewicz PiotrP. i inni, Badania przesiewowe w kierunku raka gruczołu krokowego z wykorzystaniem oceny stężenia swoistego antygenu sterczowego - przegląd literatury, „Przegląd Urologiczny”, 6/2013 (82).
  6. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać EM. Schaeffer, HB. Carter, A. Kettermann, S. Loeb i inni. Prostate specific antigen testing among the elderly—when to stop?. „J Urol”. 181 (4), s. 1606-1616, 2009. DOI: 10.1016/j.juro.2008.11.117. PMID: 19246059. PMCID: PMC2668165. 
  7. publikacja w otwartym dostępie – możesz ją przeczytać JE. Oesterling, Y. Kumamoto, T. Tsukamoto, CJ. Girman i inni. Serum prostate-specific antigen in a community-based population of healthy Japanese men: lower values than for similarly aged white men. „Br J Urol”. 75 (3), s. 347-353, 1995. PMID: 7537604. 

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.