Szlamnik zwyczajny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szlamnik zwyczajny
Limosa lapponica[1]
(Linnaeus, 1758)
Ilustracja
Szlamnik w szacie godowej
Ilustracja
Szlamnik w szacie spoczynkowej
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd siewkowe
Podrząd bekasowce
Rodzina bekasowate
Podrodzina rycyki
Rodzaj Limosa
Gatunek szlamnik zwyczajny
Synonimy
  • Scolopax lapponica Linnaeus, 1758[2]
Podgatunki
  • L. l. lapponica (Linnaeus, 1758)
  • L. l. taymyrensis Engelmoer & Roselaar, 1998
  • L. l. menzbieri Portenko, 1936
  • L. l. baueri J. F. Naumann, 1836
  • L. l. anadyrensis Engelmoer & Roselaar, 1998
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 NT pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     lęgowiska

     zimowiska

Szlamnik zwyczajny[4], szlamnik[4], szlamnik rdzawy, szlamik (Limosa lapponica) – gatunek średniej wielkości ptaka wędrownego z rodziny bekasowatych (Scolopacidae). Rekordzista długości ptasiego lotu. Bliski zagrożenia wyginięciem.

Podgatunki i występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje w zależności od podgatunku[2][5]:

Autorzy Handbook of the Birds of the World wyróżniają jeszcze podgatunek L. lapponica anadyrensis (wschodnia Syberia – Półwysep Czukocki i niziny dorzecza Anadyru; zimuje w Australii i być może Nowej Zelandii)[2]. Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) nie uznaje tego podgatunku, zaliczając tę populację do L. l. baueri[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku
Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego, aczkolwiek samice są nieco większe od samców. W upierzeniu godowym wierzch ciała rdzawobrązowy z ciemnymi cętkami, natomiast przednia część głowy, szyi oraz pierś i brzuch czysto rdzawobrązowe. Kuper biały. Ogon biały z poprzecznymi, czarnymi prążkami. Dziób żółty z ciemnym końcem, nieco wygięty ku górze. W szacie spoczynkowej wierzch ciała brązowoszary z ciemnymi plamkami, spód również szarawy. Osobniki młodociane podobne do dorosłych w szacie spoczynkowej, jednak w ich ubarwieniu występuje wyraźna domieszka koloru rdzawego.
Wymiary średnie
dł. ciała ok. 37–41 cm[2]
rozpiętość skrzydeł ok. 70–80 cm[2]
masa ciała: samce 190–400 g, samice 262–630 g[2]

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Jajo
Biotop
Tundra i lasotundra.
Gniazdo
W suchym miejscu na ziemi.
Jaja
W ciągu roku wyprowadza jeden lęg, składając w maju–czerwcu 4 jaja.
Wysiadywanie
Jaja wysiadywane są przez okres 21 dni przez obydwoje rodziców (samca za dnia i samicę nocą).
Pożywienie
Głównie bezkręgowce (owady, pierścienice, mięczaki), rzadko nasiona i owoce jagodowe[2].

Status i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Od 2015 roku IUCN klasyfikuje szlamnika jako gatunek bliski zagrożenia (NT – Near Threatened); wcześniej, od 1988 roku zaliczała go do gatunków najmniejszej troski (LC, Least Concern). Liczebność światowej populacji, według szacunków organizacji Wetlands International z 2017 roku, wynosi 1 099 000 – 1 149 000 osobników. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy[3].

W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[6].

Zdolność do długiego lotu[edytuj | edytuj kod]

Szlaki migracji szlamników z Nowej Zelandii

Szlamnik stał się przedmiotem naukowych badań dotyczących ptasich wędrówek. Zamontowanie obserwowanym okazom satelitarnych nadajników pozwoliło precyzyjnie prześledzić trasy przelotów i ich długości. Osiągi tych stosunkowo niewielkich ptaków zaskoczyły naukowców. 24 marca 2007 r. samica oznaczona kryptonimem E7 w ciągu 7 dni i 9 godzin pokonała trasę 10 300 km z Nowej Zelandii do Morza Żółtego. Ta sama samica 2 maja 2007 r. wyruszyła na Alaskę, pokonując ok. 6500 km. W końcu 30 sierpnia wyruszyła w lot powrotny ze znajdującej się na Alasce delty Jukon-Kuskokwim, a po 8 dniach i 5 godzinach nieprzerwanego lotu dotarła na Nową Zelandię pokonawszy dystans 11 680 km[7]. Był to rekord zmierzonej długości ptasiego lotu; we wrześniu 2020 roku został on pobity przez samca o kryptonimie 4BBRW, który pokonał trasę o długości około 12 200 km, również z Alaski na Nową Zelandię, w czasie 9 dni i 8 godzin[8][9].

Osiągnięcie tak fenomenalnego rezultatu ornitolodzy tłumaczą w następujący sposób:

  • Przed podróżą szlamnik gromadzi w ciele zapasy tłuszczu, które spala w czasie drogi. Gdy zabraknie mu tłuszczu, spala białko znajdujące się w mięśniach. W ten sposób w czasie lotu traci połowę swojego ciężaru.
  • Szlamnik potrafi dostosować swój metabolizm i anatomię. Zmniejszeniu ulega jego żołądek i jelito, a serce zwiększa się o 33%, wzrasta również liczba czerwonych krwinek.
  • Ptak ten lata na wysokości rzędu 7000 m n.p.m., gdzie w niskiej temperaturze jest w stanie oddać ciepło wytworzone w jego ciele.
  • Szlamnik nie pije wody w czasie lotu, lecz zużywa wodę wytworzoną w procesie rozkładu tłuszczów i białek.
  • Szlamniki latają w stadach, dzięki czemu wymieniają się rolą prowadzącego.
  • Szlamniki wykorzystują prądy powietrzne, jak również panujące na Pacyfiku sztormy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Limosa lapponica, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. a b c d e f g Van Gils, J., Wiersma, P. & Sharpe, C.J.: Bar-tailed Godwit (Limosa lapponica). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-12-13)].
  3. a b Limosa lapponica, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species [online] (ang.).
  4. a b c d Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Podrodzina: Limosinae Gray,GR, 1841 - rycyki (wersja: 2020-11-15). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-04-16].
  5. a b F. Gill, D. Donsker (red.): Sandpipers, snipes, coursers (ang.). IOC World Bird List: Version 9.2. [dostęp 2019-11-19].
  6. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).
  7. Badania opublikowane w „Proceedings of The Royal Society B” (R.E. Gill et al. 2008)
  8. D. Boffey: 'Jet fighter' godwit breaks world record for non-stop bird flight (ang.). W: The Guardian [on-line]. 2020-10-13. [dostęp 2021-04-16].
  9. Longest non-stop migration by a bird (ang.). W: Guinness World Records [on-line]. [dostęp 2021-04-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]